Choć mówi się, że „pieniądze to nie wszystko”, to jednak trudno jest im odmówić kluczowej roli w życiu każdego z nas. Pieniądze to prawnie zaaprobowany środek płatniczy, stosowany w obrocie handlowym pomiędzy uczestnikami gospodarki. Jego wartość zwykle określana jest na zasadzie umowy społecznej. Niemal każde państwo na świecie dysponuje własną walutą, bezpośrednio kontrolując jej ilość w obrocie gospodarczym, a pośrednio – wartość. Odbywa się to pod kontrolą rządu i odpowiedniej instytucji. W Polsce jest to Narodowy Bank Polski.
Przez lata pieniądze funkcjonowały w różnej formie. Najpopularniejszą z form w dzisiejszych czasach są pieniądz zdawkowy, czyli popularna gotówka (papierowe banknoty i metalowe monety). W niektórych państwach, na przykład Australii, funkcjonują pieniądze plastikowe. Wraz z postępującą cyfryzacją, coraz większą popularnością cieszy się także pieniądz bezgotówkowy, a więc taki, którego wartość wyrażona jest wyłącznie na rachunku bankowym.
Dla ułatwienia przeprowadzanych w obrocie gospodarczym niektórych transakcji, pieniądz jako narzędzie do wyrażenia wartości, może przybierać inne formy. Do najpopularniejszych, z wyłączeniem gotówki i pieniądza elektronicznego, należy weksel, czek, bon, czy obligacja.
Skuteczna i satysfakcjonująca wymiana handlowa pomiędzy zainteresowanymi stronami stanowi jeden z podstawowych warunków dla przetrwania cywilizacji i jednostki. Żeby fakt ten mógł mieć miejsce, pieniądz jako środek płatniczy, musi spełniać pewne określone funkcje, dzięki czemu handel będzie prostszy, wygodniejszy i mniej ryzykowny.
Ewolucja pieniądza pokazuje, że najważniejsze funkcje pieniądza to: jednolitość i rozpoznawalność, stabilność wartości, wygoda użytkowania, trwałość, podzielność i powszechna akceptacja pieniądza jako obowiązującego środka płatniczego.
Czym płacono w dawnych czasach? Historia pieniądza to zasadniczo historia relacji międzyludzkich. Pierwszą z form wymiany handlowej był barter. Barter to handel wymienny, gdzie jedna ze stron w zamian za towar lub usługę, oferowała drugiej inny towar lub usługę, o wartości umownie zbliżonej. Pieniądze w formie jaką znamy dziś stworzono dla wygody – początkowo rolę waluty pełniły kamienie, koraliki, sól czy muszelki. Dopiero później ich miejsce zajęły metale szlachetne.
Wartość pieniądza w dzisiejszych czasach określa umowa społeczna (stąd nazwa „pieniądz fiducjarny”, od łacińskiego słowa „fides”, oznaczającego „wiarę”), jednak nie zawsze tak było. Przez znaczną część historii ludzkości, pieniądz znajdował pokrycie w metalach szlachetnych (na przykład złocie czy srebrze), skąd brała się faktyczna wartość pieniądza.
Wraz z postępem technologii zmienia się nie tylko forma pieniądza, ale również pochodzenie jego wartości. Jednym z bieżących trendów jest kontynuacja polityki kreacji pieniądza przez zcentralizowane instytucje i zwiększenie nacisku na jego digitalizację. Prądem konkurencyjnym mogą być kryptowaluty, takie, jak na przykład Bitcoin, gdzie środek płatniczy emitowany jest metodą kryptograficzną i pośrednio stąd bierze swoją wartość.
Pokaż więcej
Kredyt hipoteczny, pożyczka gotówkowa czy inne zobowiązanie zaciągnięte jeszcze przed zawarciem małżeństwa nie należą dziś do rzadkości. Wiele par rozpoczyna wspólne życie w momencie, gdy jedno z nich od kilku lat spłaca już swoje zobowiązania. Po ślubie pojawia się jednak wspólność majątkowa, a razem z nią pytania o odpowiedzialność za wcześniejsze długi. Szczególnie istotne staje się to wtedy, gdy raty pochłaniają znaczną część pieniędzy trafiających co miesiąc do domowego budżetu.
Utrzymanie więzień i aresztów śledczych to znacznie więcej niż zapewnienie osadzonym celi i trzech posiłków dziennie. Państwo finansuje również ochronę, wynagrodzenia funkcjonariuszy, opiekę medyczną, energię, transport czy remonty budynków. Wszystkie te wydatki składają się na średni koszt przypadający na jedną osobę przebywającą za kratami. Najnowsze dane pokazują, że w ciągu zaledwie roku ponownie wyraźnie on wzrósł.
„Inwestowanie dla pipek” - taki tytuł nosiła wygenerowana przez sztuczną inteligencję okładka nieistniejącej książki, którą jeden z giełdowych influencerów wymierzył w zwolenników ETF-ów. Czy kupowanie całego indeksu to wybór dla naiwnych? I za co właściwie płaci ktoś, kto zamiast globalnego giganta wybiera polskie ETF-y?
Nawet kilkadziesiąt tysięcy artystów może zostać objętych nowym systemem dopłat do składek ZUS. Rząd przygotował rozwiązanie skierowane do osób, których zarobki nie pozwalają na odłożenie środków gwarantujących minimalną emeryturę. Wokół projektu pojawiły się jednak poważne wątpliwości. Jak opisuje „Fakt”, ZUS wskazuje na problemy z przepisami i ostrzega przed trudnościami z terminowym wdrożeniem reformy.
W Polsce jest emeryt, który co miesiąc otrzymuje z ZUS aż 54 072 zł. Kwota robi ogromne wrażenie, szczególnie gdy zestawi się ją z najniższymi świadczeniami wypłacanymi seniorom. ZUS wyjaśnia, jakie czynniki pozwoliły rekordziście zgromadzić kapitał przekładający się na tak wysoką emeryturę.
Sytuacja na rynku energii ponownie może wzbudzać niepokój wśród gospodarstw domowych. Ceny gazu na światowych rynkach idą w górę, co rodzi pytania o możliwe przełożenie tych zmian na rachunki Polaków. Ile obecnie trzeba płacić za prąd i gaz oraz czego konsumenci mogą spodziewać się w najbliższym czasie?
Od początku września początkujących kierowców obowiązują nowe, bardziej restrykcyjne zasady. Zmieniły się m.in. reguły dotyczące okresu próbnego, alkoholu oraz konsekwencji popełniania wykroczeń drogowych. Jedna z nowych regulacji oznacza również konkretny wydatek. Po przekroczeniu określonego poziomu punktów młody stażem kierowca będzie miał nowy obowiązek.
Dla wielu osób perspektywa pracy aż do ustawowego wieku emerytalnego jest trudna do zaakceptowania. Okazuje się jednak, że nie wszyscy muszą czekać tak długo. Przepisy przewidują wyjątki dla określonych grup zawodowych.
Pobyt w sanatorium na NFZ nie zawsze oznacza, że pacjent nie ponosi żadnych wydatków. W zależności od rodzaju leczenia i wybranego standardu część kosztów pozostaje po stronie kuracjusza. Ich wysokość nie jest jednak stała przez cały rok. W najbliższych tygodniach dla części wyjeżdżających zacznie obowiązywać korzystniejszy sposób rozliczenia.
Wrzesień przyniósł kierowcom wyraźne podwyżki cen paliwa. Po zakończeniu wakacyjnego programu osłonowego do podstawowego poziomu wróciła stawka VAT, a jednocześnie sytuację pogorszyły rosnące ceny hurtowe oraz drożejąca ropa. Szczególnie mocno odczuwają to właściciele samochodów z silnikiem Diesla. Prognozy na połowę miesiąca wskazują, że cena oleju napędowego może przekroczyć kolejną psychologiczną granicę.
Po miesiącach obniżek stóp procentowych sytuacja zaczyna się zmieniać. Rada Polityki Pieniężnej we wrześniu zdecydowała się na kolejną pauzę, a najnowsze dane pokazują jednocześnie ponowny wzrost inflacji. Wśród członków Rady pojawiają się więc głosy, że w następnych miesiącach przestrzeń do dalszego luzowania polityki pieniężnej może być ograniczona. Jeden z nich idzie jeszcze dalej i wskazuje, kiedy możliwy może być ruch w przeciwnym kierunku.
Część pracowników może otrzymać we wrześniu wynagrodzenie podniesione o maksymalną kwotę 961,20 zł. Nie chodzi jednak o podwyżkę ani premię uznaniową przyznawaną przez pracodawcę. Dodatkowe pieniądze przysługują osobom wykonującym pracę w określonych godzinach, a obowiązek ich wypłaty wynika bezpośrednio z przepisów Kodeksu pracy. Co ważne, wysokość dodatku zależy od liczby przepracowanych godzin.
Wielu seniorów wciąż nie ma pojęcia, że tej jesieni mogą obniżyć koszt krajowego wypoczynku nawet o kilkaset złotych. Specjalny program pozwala uzyskać dopłatę do noclegów, a w grę może wchodzić nawet 600 zł. Trzeba jednak spełnić konkretny warunek i pilnować terminów.
Narodowy Fundusz Zdrowia przygotował nowe zasady finansowania przychodni podstawowej opieki zdrowotnej. Od 1 października 2026 roku część środków ma zależeć od wskaźników jakości. Duże znaczenie zyska skuteczność profilaktyki chorób nowotworowych. Fundusz będzie też oceniał sposób organizacji opieki nad pacjentami.
Nawet 100 złotych za godzinę na start i brak wymagań językowych. Skandynawski rynek pracy ponownie kusząco otwiera drzwi przed polskimi pracownikami fizycznymi. Choć różnice w zarobkach względem krajowych realiów stale przyprawiają o zawrót głowy, to wchodzenie w ciemno w tamtejszy system niesie ze sobą istotne pułapki finansowe, o których rekruterzy rzadko wspominają na samym początku.
Ignacy Zenon Soszyński przez lata uchodził za najbogatszego Polaka w PRL. W realiach Polski Ludowej zbudował prywatne imperium obejmujące kilkanaście zakładów. Jego firmy zatrudniały ponad tysiąc osób i osiągały miliardowe obroty. Karierę przedsiębiorcy przerwało zatrzymanie w 1985 roku.
Właścicieli części psów czekają w najbliższych miesiącach przygotowania do nowych zasad dotyczących warunków utrzymywania zwierząt. Zmiany będą szczególnie istotne dla gospodarstw, w których czworonogi przebywają na zewnątrz i pełnią m.in. funkcję stróżującą. Rząd planuje więc uruchomienie dodatkowej pomocy finansowej dla rolników. Pieniądze będzie można wykorzystać na konkretne działania względem zwierząt.
Niewidzialny koszt miejskiego komfortu ujawnia się najczęściej wraz z nadejściem sezonu grzewczego. Choć rachunki za energię od dawna stanowią stały punkt w domowych budżetach, mało kto spodziewał się, że tegoroczne stawki wywołają tak dużą falę rynkowego niepokoju.
Śmierć bliskiej osoby oznacza dla rodziny nie tylko żałobę, ale również konieczność szybkiego załatwienia wielu formalności i pokrycia często wysokich kosztów pochówku. W ostatnich miesiącach państwo zmieniło już część zasad dotyczących finansowego wsparcia po śmierci, a teraz zapowiadane są kolejne ułatwienia. Następny etap zmian ma pojawić się w 2027 roku.
Praca w weekend dla wielu pracowników oznacza rezygnację z czasu, który większość osób przeznacza na odpoczynek. Nic więc dziwnego, że często pojawia się przekonanie, iż za niedzielną zmianę pracodawca automatycznie musi zapłacić znacznie więcej. Kodeks pracy przewiduje jednak inny mechanizm rekompensaty. Dodatkowe pieniądze rzeczywiście mogą się należeć, ale dopiero w określonych sytuacjach.
Miliony Polaków czeka w najbliższych latach obowiązkowa wizyta w urzędzie związana z posiadanym dokumentem. Zmiana nie nastąpi jednak z dnia na dzień, całą operację rozłożono na kilka lat, aby urzędy mogły obsłużyć ogromną liczbę zainteresowanych. Według informacji pojawiających się w korespondencji z Ministerstwem Infrastruktury obowiązek może objąć nawet około 15 mln dokumentów.
Rodzice małych dzieci mogą otrzymywać z ZUS dodatkowe 1500 zł miesięcznie na organizację opieki. Pieniądze nie są uzależnione od dochodu rodziny, ale ich przyznanie wiąże się z kilkoma konkretnymi warunkami. Znaczenie mają między innymi wiek dziecka, aktywność zawodowa rodziców oraz sposób zapewnienia mu opieki. W określonych przypadkach miesięczna wypłata może być nawet wyższa.
Od stycznia 2027 r. kolejna grupa seniorów będzie mogła otrzymywać dodatkowe pieniądze wraz z emeryturą lub rentą. Chodzi o dodatek pielęgnacyjny, który przysługuje po spełnieniu określonych warunków wiekowych lub zdrowotnych. W przypadku osób urodzonych w 1952 r. prawo do tego świadczenia pojawi się w 2027 r.
Kierowcy przed weekendem nie mają powodów do optymizmu. Ceny paliw po zakończeniu rządowego programu "Ceny Paliwa Niżej” mocno wzrosły, a najnowsza prognoza e-petrol.pl nie wskazuje na szybki powrót do niższych stawek. Pb95 zbliża się do granicy 8 zł za litr, a diesel może kosztować nawet 8,87 zł za litr.
Dominika Chorosińska ponownie znalazła się w centrum zainteresowania opinii publicznej. Posłanka PiS w ostatnich dniach wywołała burzę swoim zachowaniem podczas wystąpienia ministra obrony narodowej w Sejmie. W związku z dużym zainteresowaniem jej osobą uwagę zwraca również oświadczenie majątkowe parlamentarzystki za 2025 rok, złożone 29 kwietnia 2026 r.
Lidl przygotował kolejną krótkoterminową promocję, która może zainteresować osoby robiące większe zakupy spożywcze. Od piątku 11 września klienci będą mogli kupić Pilos Masło Ekstra 83 proc. za zaledwie 1,49 zł za sztukę. Oferta jest jednak dostępna na określonych zasadach.
Kierowcy ponownie mierzą się z szybko rosnącymi rachunkami na stacjach paliw. W ciągu zaledwie tygodnia ceny najpopularniejszych paliw wzrosły o kilkadziesiąt groszy na litrze, a olej napędowy ustanowił nowy rekord w historii jednego z najważniejszych zestawień rynku. W części kraju przeciętna cena diesla przekracza już 8,75 zł za litr, a benzyna 95 zbliża się do granicy 8 zł. Do sytuacji odniósł się również minister energii Miłosz Motyka, który został zapytany o znacznie bardziej niepokojący scenariusz dla portfeli kierowców.
Nawet 1500 zł miesięcznie mogą otrzymać rodzice małych dzieci w ramach programu „Aktywny Rodzic”. ZUS przypomina, że wsparcie przysługuje na określonych zasadach, a jednym z najważniejszych warunków jest spełnienie odpowiednich kryteriów.