Zachowek - komu się należy
Obraz keesluising z Pixabay/CC0
Autor Oktawian Góral - 7 Sierpnia 2020

Nie zostałeś ujęty w spadku? Masz prawo do pieniędzy. Zachowek – czym jest, komu się należy i jak o niego walczyć

Zachowek to w gruncie rzeczy uprawnienie, którego celem jest ochrona najbliższych osób zmarłego przed utratą majątku. Prawo zostało skonstruowane tak, że nawet gdy cały dorobek życia zostanie przepisany na jedną osobę, najbliżsi mają prawo do walki o pieniądze. Przyglądamy się zachowkowi – czym jest, komu przysługuje, jak jest obliczany i w jaki sposób walczyć o należne nam pieniądze po zmarłym bliskim.

Zachowek jest prawną instytucją, która w szczególny sposób chroni najbliższych zmarłego. Mimo, że każdy ma prawo sporządzić spadek, nawet taki w którym całkowicie pominie swoich bliskich, a cały majątek przekaże np. najlepszemu przyjacielowi, to polskie prawo w szczególny sposób chroni najbliższą rodzinę. Zagwarantowane prawo do majątku zostało bardzo jasno i klarownie opisane w Kodeksie Cywilnym. Mimo tego, przepisy o zachowku nastręczają nie lada problemów.

Zachowek – co to jest

Zachowek to złożona instytucja prawa spadkowego, która chroni najbliższe osoby zmarłego przed utratą majątku, nawet gdy zgodnie z wolą denata zostali celowo pominięci przy konstruowaniu testamentu. Zachowek oddziałuje na osoby, które zgodnie z ustawą byłyby w pierwszej kolejności powołane do dziedziczenia. Zgodnie z zapisami są to zstępni (czyli dzieci, wnuki zmarłego), małżonkowie oraz rodzice spadkodawcy. Wymienieni mają zgodnie z prawem zachowku pełną możliwość ubiegania się o zadośćuczynienie od spadkobiercy w przypadku pominięcia ich w testamencie.

Już wszystko jasne, sąd zdecydował. Kara za brak maseczki niezgodna z konstytucją, można jej uniknąćJuż wszystko jasne, sąd zdecydował. Kara za brak maseczki niezgodna z konstytucją, można jej uniknąćCzytaj dalej

Zachowek stosuje się w przypadku, gdy z jakiegoś powody zmarła osoba całkowicie pominęła wyżej wymienionych w tworzeniu spadku. Przepisy stosuje się także, gdy jeszcze za życia cały majątek został przekazany na przykład w ramach darowizny, ale także w przypadku, gdy w spadku są ujęci najbliżsi, ale nie wszyscy – na przykład tylko żona, a dzieci już nie.

Zachowek – komu przysługuje, a kto nie zobaczy ani grosza?

Zgodnie z ustawą prawo do zachowku mają zstępni, małżonek oraz rodzice zmarłego. Należy jednakże wziąć pod uwagę, że jeżeli w chwili śmierci spadkodawca miał zarówno małżonka, dzieci oraz rodziców, to prawo do zachowku przysługuje jedynie tym, którzy zgodnie z ustawą dziedziczyliby w pierwszej kolejności, tj. dzieci i małżonek. Dopiero w sytuacji, gdy zmarły nie miał dzieci lub żony/męża, do gry o spadek mogą włączyć się rodzice.

DZISIAJ GRZEJE:
1. Waloryzacja emerytur i rent 2021. W przyszłym roku będzie podwyżka, wiadomo już ile naprawdę zyska każdy emeryt
2. Jacek Kurski dostał właśnie nową fuchę. Kuriozalne okoliczności

Miał dostać 20 euro mandatu. Ale gdy policjanci zobaczyli obraźliwe zdjęcie z fotoradaru wlepili mu 1500 euro karyMiał dostać 20 euro mandatu. Ale gdy policjanci zobaczyli obraźliwe zdjęcie z fotoradaru wlepili mu 1500 euro karyCzytaj dalej

Do zachowku prawa nie posiadają dalsi krewni – teściowie, synowa; osoby które zostały w testamencie wydziedziczone lub uznane za niegodne dziedziczenia. Do udziału w procesowaniu zachowku nie mogą stanąć osoby, które się spadku zrzekły, a także małżonkowie, którzy w chwili zgonu spadkodawcy pozostawali z nim w separacji oraz także tacy małżonkowie, przeciw którym wniesiono pozew o rozwód z uzasadnionym orzeczeniem o wyłącznej winie. O zachowek nie mogą się starać także ci spadkobiercy, którzy już otrzymali spadek o wartości równej co najmniej tyle, ile wynosiłaby przypadająca im część zachowku.

Zachowek – ile wynosi?

Zachowek jest świadczeniem wyłącznie pieniężnym i nie może zostać przekazany w innych materialnych częściach spadku. Nie ma jednak w prawie zakazu, aby uprawniony do zachowku i spadkobierca wskazany w testamencie doszli do porozumienia i na piśmie porozumieli się, że uprawniony do zachowku zrzekł się doń prawa w zamian za wydanie przedmiotu, który jest emocjonalnie ważny, a znajduje się w masie spadkowej.

Wysokość zachowku nie jest sprawą do szybkiego i łatwego policzenia. Zależne jest to od kilku czynników, między innymi od liczby osób, którym przysługuje prawo do zachowku, ale także stopień pokrewieństwa wstępującego, czy nawet darowizn przekazanych za życia spadkodawcy. Generalna zasada obowiązująca w Kodeksie Cywilnym wskazuje, że każdy pełnoletni uprawniony do dziedziczenia otrzymuje połowę majątku. Jednakże w przypadku małoletniości lub niezdolności do pracy potencjalnego spadkobiercy ta wartość to już 2/3 spadku. Podczas ustalania zachowku bierze się pod uwagę osoby niegodne dziedziczenia, a także tych którzy odrzucili spadek. Nie bierze się za to pod uwagę wydziedziczonych oraz zrzekających się dziedziczenia.

Przykład: Pani Anna Kowalska zmarła pozostawiając po sobie 300 tys. złotych na koncie. W testamencie cały spadek przekazała swojemu mężowi – Adamowi Kowalskiemu całkowicie pomijając swoje dwie córki – Barbarę i Joannę. Joanna odrzuciła spadku. Jak policzyć zachowek? Zgodnie z przepisami do obliczeń należy uwzględnić także osoby odrzucające. Dlatego udział Barbary będzie określony jako 1/3 spadku. Kwota ta stanowi bazę obliczenia zachowku, który zgodnie z ustawą o dziedziczeniu w przypadku pełnoletniej zdolnej do pracy córki wynosi 1/2. Zatem zachowek Barbary wynosi 50 tysięcy złotych. Jak to policzyliśmy? 300 tys zł* 1/3 = 100 tys zł – czyli podstawa zachowku przy trzech osobach z prawem do zachowku. Następnie zgodnie z ustawą potomstwu przysługuje 1/2 spadku. 1/2 z podstawy 100 tys. zł to 50 tys. zł.

Zachowek a substrat zachowku

Powyższy przykład to bardzo prosta kalkulacja. Komplikacje zaczynają się gdy do obliczenia podstawy zachowku należy doliczyć substrat zachowku. Jest to wartość spadku „netto” z doliczonymi darowiznami przekazanymi za życia spadkodawcy. Poprawne obliczenie w tej sytuacji jest o tyle ważne, ponieważ chroni spadkobierców w sytuacji, gdy spadkodawca jeszcze za życia przekazał znaczną część majątku tylko jednej osobie. Substrat zachowku jest to zatem suma wartości spadku oraz wartości jaką spadkodawca zarządzał za życia.

Jak dochodzić zapłaty zachowku?

Sprawa zachowku może zostać rozwiązana na drodze polubownych mediacji lub w toku sprawy przed sądem. Spłata dobrowolna osoby uprawnionej do zachowku jest zdecydowanie tańszy, ale także i szybszym sposobem na rozwiązanie tego problemu. Niestety jest to niezwykle rzadkie, gdyż aby doszło do całkowitej zgody między stronami sprawa powinna mieć bezsporny charakter, a takie rzeczy w realnym życiu zdarzają się niezwykle rzadko. Niemniej, zakładając hipotetyczną sytuację, że dochodzi do porozumienia między spadkobiercą wskazanym w spadku, a osobami z prawem do zachowku należy wówczas podjąć ugodę. Powinna mieć ona pisemny charakter. W ugodzie winien widnieć zapis, że osoba z prawem do zachowku otrzymała uzgodnioną sumę pieniędzy.

Sądowa sprawa rozpoczyna się od wniesienia powództwa o zapłatę zachowku. Warunki jakie musi spełniać pozew zostały określone w Kodeksie Cywilnym. Sądem właściwym dla procesów o zachowek jest sąd rejonowy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jest to niemożliwe, to sąd rejonowy właściwy dla miejsca w którym znajduje się spadek. Nie jest to tanie. Koszta sprawy o zachowek określone są na 5 proc. wartości zachowku. Dodatkowo doliczyć trzeba koszta biegłych, którzy najprawdopodobniej zostaną wezwani, aby obliczyć wartość zachowku.

Prawo do zachowku ulega przedawnieniu, jeżeli roszczenie o zachowek nie zostanie złożone w ciągu 5 lat od śmierci spadkodawcy.

Nie chcę płacić zachowku

Kodeks Cywilny przewidział furtkę, dla osób, które nie chcą płacić zachowku, ponieważ uważają, że osoba, której on przysługuje była np. wyrodnym synem, który nie interesował się w ogóle losem ojca. W takich sytuacjach jeżeli zostaliśmy zobowiązani do zapłaty zachowku możemy powołać się na art. 5 KC. Mówi on o tym, że nie możemy wykorzystywać swojego prawa, jeżeli stoi ono w sprzeczności z ogólnie przyjętymi zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczego. Spoczywa jednak na nas ciężar udowodnienia, że osoba ubiegająca się o zachowek nie interesowała się losami spadkodawcy, ani nie utrzymywała z nim kontaktu. Jeżeli tego nie uczynimy mamy prawny obowiązek zapłaty zachowku.

Drogie owoce? Nie w Lidlu, sieć sprzedaje je nawet 80 proc. taniej. Jeżyny i borówki to nie wszystko co kupisz za groszeDrogie owoce? Nie w Lidlu, sieć sprzedaje je nawet 80 proc. taniej. Jeżyny i borówki to nie wszystko co kupisz za groszeCzytaj dalej

ZOBACZ TAKŻE:

  1. Pilne ogłoszenie sanepidu. Trwają poszukiwania klientów McDonalda
  2. 3 kraje zamykają się na Polaków. Kwarantanna obowiązkowa
  3. Podjęto decyzję, jakiej obawiali się Polacy. Loty za granicę zostaną wstrzymane
  4. Nie musisz być demonem prędkości, żeby dostać mandat 200 zł. Powód kary mocno cię zdziwi
  5. Wyjdziesz na spacer i się zatrujesz. Szkodliwych roślin jest więcej niż myślisz
  6. Starsza klientka Biedronki chciała grzecznie zwrócić uwagę. Reakcja kasjerki ją zmroziła, wszystko opisała
Jakie emerytury dostaną największe polskie gwiazdy? Ciężko uwierzyć w takie kwotyJakie emerytury dostaną największe polskie gwiazdy? Ciężko uwierzyć w takie kwotyCzytaj dalej

Koniecznie obejrzyj nieziemsko prosty i szybki przepis na przepyszny posiłek!

Następny artykułNie przegap żadnych najciekawszych artykułów! Kliknij obserwuj biznesinfo.pl na:Obserwuj nas na Google News Google News