Nielegalna fabryka zwraca się po miesiącu. Eksperci ostrzegają przed skutkami podwyżek podatku
Rosnąca akcyza na papierosy może przynosić skutki odmienne od tych, których oczekuje państwo. Eksperci gospodarczy i przedstawiciele branży tytoniowej ostrzegają, że gwałtowne zmiany podatkowe sprzyjają rozwojowi szarej strefy, w której ogromne pieniądze zarabiają zorganizowane grupy przestępcze. Problemem zajęli się parlamentarzyści, a podczas posiedzenia sejmowego zespołu głos zabrali również funkcjonariusze Centralnego Biura Śledczego Policji. Przedstawione informacje pokazują, jak dochodowym przedsięwzięciem może być nielegalna produkcja papierosów i jakie konsekwencje niesie ona dla budżetu państwa.
Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu „Innowacje i Rozwój '27” przedstawiciele przedsiębiorców, rolników i służb mundurowych dyskutowali o konsekwencjach podwyżek podatku akcyzowego. Szczególną uwagę poświęcono malejącej sprzedaży na legalnym rynku oraz działalności przestępców, którzy wykorzystują różnice w cenach produktów. Uczestnicy spotkania wskazywali również na potrzebę większej przewidywalności polityki podatkowej. Ich zdaniem zbyt gwałtowne zmiany mogą utrudniać funkcjonowanie legalnych przedsiębiorstw i ograniczać oczekiwane wpływy do budżetu.
Akcyza w Polsce regularnie rośnie. Podatek ma znaczenie dla cen i budżetu państwa
Podatek akcyzowy stanowi jedno z istotnych źródeł dochodów budżetu państwa. Obejmuje między innymi paliwa, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe. W przypadku papierosów jego wysokość bezpośrednio wpływa na cenę płaconą przez konsumenta, ponieważ stanowi znaczną część kosztu zakupu paczki.
Akcyza pełni jednak nie tylko funkcję fiskalną. Podwyższanie opodatkowania wyrobów tytoniowych jest również narzędziem polityki zdrowotnej, którego celem jest ograniczanie konsumpcji produktów szkodliwych dla zdrowia. Wyższe ceny mogą skłaniać część osób do ograniczenia palenia lub całkowitej rezygnacji z nałogu.
W Polsce wysokość tego podatku jest regulowana między innymi przez tak zwaną mapę akcyzową, czyli harmonogram zmian stawek przewidzianych na kolejne lata. Rozwiązanie ma zapewniać przedsiębiorstwom i konsumentom większą przewidywalność, jednak w ostatnich latach pierwotny plan został zmodyfikowany.
W 2025 roku część kwotowa akcyzy na papierosy wzrosła o 25 proc., natomiast od stycznia 2026 roku została podwyższona o kolejne 20 proc. Aktualna stawka obejmuje 414 zł za każde tysiąc sztuk papierosów oraz 32,05 proc. maksymalnej ceny detalicznej.
Podwyżki mają jednak również konsekwencje gospodarcze. Wraz ze wzrostem cen legalnych produktów zwiększa się różnica między nimi a wyrobami sprzedawanymi poza oficjalnym obrotem.
Właśnie ten problem stał się przedmiotem dyskusji podczas październikowego posiedzenia sejmowego zespołu poświęconego szarej strefie w branży tytoniowej.
Legalny rynek papierosów się kurczy. Eksperci ostrzegają przed skutkami podwyżek akcyzy
Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu "Innowacje i Rozwój '27”, które odbyło się 16 października 2026 roku, przedstawiciele środowisk gospodarczych zwrócili uwagę na konsekwencje zmian w opodatkowaniu wyrobów tytoniowych.
Jacek Fundowicz z Instytutu Prognoz i Analiz Gospodarczych (IPAG) wskazał, że po odejściu od wcześniej ustalonego harmonogramu stopniowych podwyżek akcyzy reakcja rynku była szybka. Według przedstawionych przez niego danych w 2025 roku legalny rynek papierosów zmniejszył się o 13 proc.
Ekspert przekonywał, że zapotrzebowanie na papierosy nie zmienia się równie gwałtownie, dlatego część sprzedaży może przenosić się poza legalny obrót. Jego zdaniem szczególnie istotna jest dostępność cenowa, czyli liczba paczek papierosów, którą konsument może kupić za przeciętne wynagrodzenie.
Kiedy spada dostępność cenowa papierosów, czyli to, ile paczek konsumenci są w stanie kupić za jakieś przeciętne wynagrodzenie wtedy zawsze rośnie udział szarej strefy i odwrotnie - mówił.
Fundowicz argumentował, że pogorszenie tej relacji sprzyja rozwojowi szarej strefy. Warto jednak podkreślić, że sam spadek legalnej sprzedaży nie dowodzi, iż cała różnica została przejęta przez nielegalnych producentów. Część zmiany może wynikać także z ograniczenia konsumpcji.
Przedstawiciel IPAG zwrócił również uwagę na trwające prace nad nową unijną dyrektywą dotyczącą opodatkowania wyrobów tytoniowych. Zaapelował, aby polscy przedstawiciele uwzględniali położenie kraju przy wschodniej i północnej granicy Unii Europejskiej oraz jego znaczenie na szlakach tranzytowych.
Podobne zastrzeżenia przedstawili reprezentanci środowisk przedsiębiorców. Grzegorz Lang, dyrektor do spraw prawnych Federacji Przedsiębiorców Polskich, wskazał na znaczenie stabilnych zasad podatkowych. Ostrzegł, że nadmierne podnoszenie stawek może prowadzić do sytuacji, w której oczekiwane wpływy do budżetu nie zostaną osiągnięte.
Z kolei Wojciech Bronicki z kancelarii BBG Tax zakwestionował efektywność obecnej polityki zarówno pod względem fiskalnym, jak i zdrowotnym. Jego zdaniem sama poprawa dostępności cenowej produktów nie powinna automatycznie prowadzić do kolejnych podwyżek akcyzy.
Zobacz też: Kiedyś stały w niemal każdym domu, dziś są warte fortunę. Nie wyrzucaj ich
Policja ujawnia skalę nielegalnej produkcji. Fabryka papierosów może zwrócić się po miesiącu
Szczególnie niepokojące informacje podczas posiedzenia przedstawili funkcjonariusze Centralnego Biura Śledczego Policji. Komisarz Marek Młyński z Wydziału do Zwalczania Zorganizowanej Przestępczości Ekonomicznej CBŚP opisał ekonomiczne mechanizmy funkcjonowania nielegalnych fabryk papierosów.
Jak wyjaśnił, uruchomienie takiego zakładu wymaga znacznych nakładów finansowych na zakup maszyn, przygotowanie pomieszczeń, energię oraz zatrudnienie pracowników. Mimo wysokich kosztów początkowych inwestycja może jednak przynieść przestępcom zysk w wyjątkowo krótkim czasie.
Według funkcjonariusza nielegalna linia produkcyjna potrafi zwrócić się już po miesiącu działalności. Tak wysoka rentowność sprawia, że produkcja papierosów bez wymaganych znaków akcyzy przyciąga zorganizowane grupy przestępcze.
Na dodatkowe zagrożenia zwrócił uwagę inspektor Krzysztof Kot, pełniący obowiązki komendanta CBŚP. Wskazał, że nielegalny rynek staje się coraz bardziej brutalny, a silniejsze organizacje przestępcze przejmują fabryki kontrolowane przez konkurencyjne grupy.
Skalę procederu potwierdzają także ostatnie działania policji. Według komunikatu CBŚP z 22 października funkcjonariusze zlikwidowali w powiecie wołowskim nielegalną fabrykę papierosów. Zabezpieczono ponad 14 mln sztuk papierosów, ponad 8,5 tony suszu tytoniowego oraz linię produkcyjną. Zatrzymano 20 osób, a potencjalne straty Skarbu Państwa z tytułu niezapłaconych podatków oszacowano na ponad 31 mln zł.
Nielegalna produkcja niesie również zagrożenia dla konsumentów. Komisarz Młyński opisał przypadki przygotowywania aromatyzowanego tytoniu w warunkach niespełniających podstawowych standardów higienicznych. Surowiec bywa przechowywany bezpośrednio na zabrudzonych powierzchniach, a następnie poddawany działaniu nieznanych substancji chemicznych.
Konsekwencje rozwoju szarej strefy odczuwają także legalni producenci i plantatorzy tytoniu. Przemysław Noworyta z Polskiego Związku Plantatorów Tytoniu wskazał, że zdecydowana większość polskiego surowca trafia do legalnego obrotu. Rozwój nielegalnej produkcji może natomiast ograniczać zapotrzebowanie na tytoń od krajowych rolników.
Przedstawiciele branży zaapelowali więc o bardziej przewidywalną politykę podatkową i skuteczniejsze przeciwdziałanie nielegalnemu handlowi. Podkreślali, że zmiany stawek akcyzy powinny uwzględniać nie tylko planowane dochody państwa, ale również zachowania konsumentów oraz sytuację legalnych przedsiębiorstw.
Jednocześnie należy pamiętać, że podatek akcyzowy pozostaje ważnym instrumentem ograniczania konsumpcji wyrobów tytoniowych. Wyzwaniem dla państwa jest zatem takie kształtowanie polityki fiskalnej i działań kontrolnych, aby realizować cele zdrowotne, a zarazem ograniczać zyski osiągane przez przestępców.
