Wielkie zmiany w systemie kaucyjnym. Będzie kolejny wzrost opłat?
System kaucyjny czeka kolejna istotna zmiana, która może mocno uderzyć w część przedsiębiorców. Od 1 stycznia 2027 roku pięciokrotnie wzrośnie opłata produktowa za pozostawanie poza systemem. Najbardziej odczują to producenci i importerzy napojów, którzy nie zdecydowali się na przystąpienie do ogólnopolskiego mechanizmu zbiórki opakowań. Zamiast dotychczasowych 3 zł będą musieli zapłacić aż 15 zł za każdy kilogram opakowań objętych regulacjami. Ministerstwo Klimatu i Środowiska tłumaczy dla portalu RadioZET.pl, że początkowo niższe stawki miały zapewnić przedsiębiorcom czas na dostosowanie się do nowych obowiązków.
Wprowadzenie systemu kaucyjnego zmieniło nie tylko sposób robienia zakupów, ale również obowiązki związane z gospodarowaniem odpadami po napojach. Jego funkcjonowanie wymaga współpracy producentów, sklepów, operatorów oraz konsumentów.
System kaucyjny z wyższymi opłatami od 2027 roku. Ministerstwo wyjaśnia powody zmian
System kaucyjny funkcjonuje w Polsce od października 2025 roku. Początkowo przedsiębiorcy otrzymali okres przejściowy, podczas którego wysokość opłat produktowych była stosunkowo niska. Nie oznaczało to jednak, że producenci i importerzy mogli bezterminowo pozostawać poza nowymi regulacjami bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Zgodnie z przyjętymi przepisami wysokość opłaty miała stopniowo wzrastać, aby umożliwić firmom dostosowanie działalności do nowych wymagań.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska w odpowiedzi przekazanej portalowi RadioZET.pl wyjaśniło, że takie rozwiązanie było jednym z podstawowych założeń ustawy. Resort wskazał, że pierwotnie przewidziano bardzo niskie stawki w 2025 roku, a następnie ich stopniowe podnoszenie.
Kaucja na opakowania została wprowadzona na mocy ustawy z 2023 roku. Jednym z podstawowych założeń ustawy był tzw. miękki start systemu tj. bardzo niskie stawki opłaty produktowej w 2025 roku (10 gr/kg), rosnące stopniowo do 1 zł/kg w 2026 roku i 5 zł/kg w 2027 roku. Miało to uchronić producentów i importerów przed nieproporcjonalnie wysokimi sankcjami w przypadku możliwych trudności w osiągnięciu wymaganych poziomów zbiórki opakowań na etapie startowym – czytamy w komunikacie zacytowanym, przez RadioZET.pl
Ważna zmiana nastąpiła jednak podczas nowelizacji przepisów w 2025 roku. Ustawodawca zdecydował wówczas o wprowadzeniu dodatkowego mechanizmu dla przedsiębiorstw, które w ogóle nie przystąpią do systemu kaucyjnego. W ich przypadku obowiązuje potrójna wysokość opłaty produktowej.
Na etapie nowelizacji ustawy w 2025 roku zachowaliśmy to rozwiązanie, ale uzupełniliśmy je o zasadę trzykrotności opłaty dla tych wprowadzających, którzy w ogóle nie zdecydują się na przystąpienie do systemu. Co istotne, wprowadzający musi objąć systemem całość swojego asortymentu w opakowaniach danego rodzaju – nie ma możliwości wydzielenia części napojów, dla których nie pobiera kaucji – czytamy w komunikacie cytowanym przez RadioZET.pl
Oznacza to, że przedsiębiorca nie może dowolnie wybierać, które produkty danego rodzaju obejmie systemem, a które będzie sprzedawać poza nim.
15 zł za kilogram opakowań. Tak zmienią się opłaty dla przedsiębiorców
Największa zmiana zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 roku. Podstawowa opłata produktowa wzrośnie wówczas z 1 zł do 5 zł za kilogram opakowań. W przypadku przedsiębiorstw, które całkowicie pozostają poza systemem kaucyjnym, zastosowanie znajdzie jednak wspomniana wcześniej zasada potrójnej stawki względem podstawowej opłaty produktowej. W praktyce oznacza to wzrost z 3 zł do 15 zł za kilogram opakowań.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska zwraca uwagę, że obecne obciążenia finansowe nie dla wszystkich przedsiębiorców okazały się wystarczającym argumentem, aby dołączyć do systemu. Resort odniósł się do tego problemu w odpowiedzi udzielonej dziennikarzom Radia ZET.
Na tym etapie podmiot przystępujący do przetargu, który nie przystąpił do systemu kaucyjnego, musi odprowadzić opłatę produktową w wysokości 3 zł/kg opakowań. Sam fakt, że niektóre podmioty decydują się na takie rozwiązanie pokazuje, że w ich ocenie poniesienie tego kosztu jest opłacalne. W przyszłym roku będzie to już 15 zł/kg, co istotnie przekroczy potencjalną oszczędność związaną z uniknięciem kaucji – przekazał resort.
Problem dotyczy między innymi zamówień realizowanych przez przedsiębiorstwa i instytucje publiczne. Jak podają media, część z nich wciąż poszukuje wody oraz innych napojów w opakowaniach nieobjętych systemem kaucyjnym. Powodem są przede wszystkim trudności organizacyjne. Zbieranie pustych butelek i puszek od pracowników, zapewnienie miejsca do ich przechowywania, a następnie organizowanie regularnego odbioru może stanowić dodatkowe wyzwanie. Takie produkty pojawiają się również w zamówieniach przetargowych, w których zamawiający poszukują dostawców oferujących napoje bez obowiązku pobierania kaucji.
Ministerstwo przyznaje jednocześnie, że nie dysponuje statystykami pozwalającymi określić, ile opakowań objętych systemem jest kupowanych przez przedsiębiorstwa i instytucje publiczne od podmiotów, które do niego nie przystąpiły. Nie jest również znana łączna masa takich opakowań. Resort podkreśla jednak, że operatorzy systemu kaucyjnego zapewniają bieżący odbiór zebranych opakowań po osiągnięciu minimum logistycznego. Kluczowe pozostaje zatem odpowiednie zorganizowanie zbiórki wewnątrz poszczególnych instytucji.
Zobacz także: Nawet 5000 zł grzywny, 12 punktów karnych i utrata prawa jazdy. Posypią się mandaty, przepisy już obowiązują
Czy napoje podrożeją? Konsumenci muszą pamiętać o jednej ważnej zasadzie
Podwyższenie opłaty produktowej może mieć konsekwencje również dla klientów. Przedsiębiorcy, którzy zdecydują się pozostać poza systemem kaucyjnym, będą musieli uwzględnić znacznie wyższe koszty prowadzenia działalności. W takiej sytuacji mogą próbować przerzucić przynajmniej część dodatkowych obciążeń na odbiorców swoich produktów. Szczególnie istotne może być to w przypadku dostaw napojów realizowanych na potrzeby firm, urzędów i innych instytucji.
Nie oznacza to jednak, że cena samego napoju automatycznie wzrośnie pięciokrotnie. Opłata produktowa naliczana jest od masy opakowań, a nie od zawartości butelki czy puszki. Wysokość dodatkowego obciążenia zależy więc od ilości plastiku lub aluminium wykorzystanego do produkcji opakowań. Ewentualne podwyżki cen będą zależały od decyzji poszczególnych przedsiębiorców i tego, w jakim stopniu zdecydują się uwzględnić nowe koszty w swoich cennikach.
Zmiany nie obejmą natomiast wysokości kaucji pobieranej od konsumentów. Nadal będzie ona wynosić 50 groszy w przypadku jednorazowych butelek PET i puszek metalowych oraz 1 zł w przypadku szklanych butelek wielokrotnego użytku. Wzrost opłaty produktowej dla przedsiębiorców nie oznacza zatem, że klienci będą musieli zostawiać przy kasie więcej pieniędzy z tytułu samej kaucji.
Warto przy tym pamiętać, że nie każde opakowanie można oddać w automacie i odzyskać za nie pieniądze. Butelki oraz puszki wprowadzane do obrotu poza systemem, które nie mają wymaganego oznakowania, nie uprawniają do zwrotu kaucji. Recyklomat nie przyjmie takiego opakowania jako objętego systemem kaucyjnym. Dla konsumentów oznacza to konieczność zwracania uwagi na oznaczenia znajdujące się na kupowanych napojach.
