Mróz a praca. W tym przypadku pracownik może odmówić, przepisy mówią jasno

Obowiązki pracodawcy to nie tylko dobra wola, ale wymóg prawny

Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy precyzyjnie określają, jakie warunki muszą zostać spełnione, gdy słupek rtęci na termometrze drastycznie spada. Podstawowym obowiązkiem firmy jest dostarczenie pracownikom wykonującym zadania na powietrzu odpowiedniej odzieży ochronnej, która musi być dostosowana do panującej aury i poziomu aktywności fizycznej.

Nie chodzi tu o zwykły polar, ale o certyfikowane środki ochrony indywidualnej, które skutecznie izolują od mrozu i wiatru. Równie istotną kwestią jest zapewnienie dostępu do ciepłych napojów przez cały czas trwania zmiany roboczej. Przepisy nie określają limitu litrów na osobę – napoje mają być dostępne zawsze, gdy pracownik poczuje taką potrzebę. Warto pamiętać, że niedopełnienie tych podstawowych standardów stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika, za co Inspekcja Pracy może nałożyć dotkliwe mandaty.

Sytuacja staje się jeszcze bardziej restrykcyjna, gdy praca wiąże się z dużym wysiłkiem fizycznym, co jest standardem na budowach czy przy wycince lasów. W takim przypadku pracodawca jest zobligowany do zapewnienia posiłków profilaktycznych, popularnie zwanych regeneracyjnymi. Muszą one spełniać konkretne normy kaloryczne, dostarczając około 1000-1500 kcal, i posiadać odpowiedni skład (węglowodany, tłuszcze, białka).

Co ciekawe, prawo dopuszcza sytuację, w której pracodawca zamiast gotowego dania wydaje produkty do jego przyrządzenia lub bony towarowe, jednak najskuteczniejszą i najlepiej ocenianą formą jest dostarczenie gorącego kateringu bezpośrednio na miejsce wykonywania zadań.

Jeśli termometr wskazuje wartości poniżej zera, a pracownicy nie otrzymują wsparcia energetycznego, mamy do czynienia z ewidentnym złamaniem norm bezpieczeństwa, które w skrajnych przypadkach może prowadzić do wychłodzenia organizmu lub odmrożeń.

Ciepłe pomieszczenie jako bezpieczna przystań dla pracownika

Kolejnym filarem zimowej ochrony jest zapewnienie pomieszczenia do ogrzania się. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, takie miejsce powinno znajdować się w pobliżu stanowiska pracy, a temperatura w jego wnętrzu nie może być niższa niż 16 stopni Celsjusza. Pomieszczenie to służy nie tylko do schronienia się przed wiatrem, ale także do zmiany przemoczonej odzieży czy spokojnego spożycia wspomnianego wcześniej posiłku.

W mobilnych sektorach, takich jak drogownictwo, funkcję tę często pełnią ogrzewane kontenery lub specjalnie przystosowane pojazdy techniczne. Brak możliwości ogrzania się jest jednym z najczęstszych punktów spornych, gdyż praca ciągła na mrozie bez przerw na regenerację termiczną drastycznie obniża koncentrację i zwiększa ryzyko wypadków przy pracy.

Eksperci podkreślają, że dbałość o komfort termiczny to nie tylko koszt dla firmy, ale przede wszystkim inwestycja w wydajność. Organizm walczący z zimnem zużywa ogromne pokłady energii na termoregulację, co sprawia, że pracownik szybciej staje się apatyczny i mniej precyzyjny. Dlatego też nowoczesne zarządzanie zasobami ludzkimi zakłada elastyczne podejście do czasu pracy w trakcie mrozów.

Niektóre firmy decydują się na skrócenie szychty lub częstsze rotowanie zespołów, tak aby nikt nie przebywał na zewnątrz dłużej niż godzinę bez przerwy na rozgrzanie. Choć Kodeks pracy nie nakazuje skracania dnia pracy ze względu na mróz (tak jak ma to miejsce w przypadku młodocianych przy upałach), to jednak rozsądek i dbałość o mienie firmy powinny skłaniać managerów do racjonalizowania obowiązków w najmroźniejsze dni roku.

Zobacz też: Odwołane zajęcia z powodu mrozu. Ile musi być stopni, by uczniowie nie poszli do szkoły?

Kiedy można powiedzieć „stop” i odejść od stanowiska pracy?

Najbardziej kontrowersyjną kwestią pozostaje prawo pracownika do odmowy wykonywania obowiązków. Mecenas Marek Jarosiewicz z kancelarii Wódkiewicz Sosnowski Jarosiewicz w rozmowie z „Faktem” zaznacza, że pracownik może powstrzymać się od pracy, jeśli warunki jej wykonywania nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia.

Co do zasady pracownik może odmówić wykonywania pracy, jeśli narażałaby go ona na utratę zdrowia — z pewnością do takich sytuacji można zaliczyć przypadki wykonywania obowiązków w niskich temperaturach, przy naruszeniu przez pracodawcę opisanych powyżej wymogów. W tego rodzaju przypadkach pracownikowi nie będzie można postawić zarzutu naruszenia obowiązków służbowych — podkreśla prawnik w rozmowie z “Faktem”.

Jest to sytuacja ostateczna, ale prawnie dopuszczalna. Jeśli pracodawca, mimo drastycznie niskich temperatur, nie zapewnił odzieży, napojów ani miejsca do ogrzania, pracownik ma prawo zgłosić ten fakt przełożonemu i przerwać zadania. Ważne jest jednak, aby o takim zamiarze niezwłocznie powiadomić pracodawcę – nie można po prostu „nie przyjść” do pracy bez uprzedzenia, bo może to zostać uznane za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Prawnicy zauważają, że skarg na nieprzygotowanie pracodawców do zimy przybywa z każdym sezonem. Często dotyczą one sytuacji, w których firmy oszczędzają na ogrzewaniu hal produkcyjnych lub zmuszają do pracy na wysokościach przy silnym wietrze i mrozie, co potęguje odczuwalny chłód. Warto podkreślić, że za czas powstrzymania się od pracy z powodu zagrożenia wynikającego z winy pracodawcy, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie.