Wielu Polaków zapomina o tym obowiązku, czas tylko do 31 stycznia. Za brak deklaracji nawet 20 tys. zł kary

Ten materiał od lat jest nielegalny

Przez dekady azbest, potocznie nazywany eternitem, uchodził za cudowny materiał budowlany, który dzięki swojej ogniotrwałości, wytrzymałości mechanicznej i niskiej cenie stał się nieodłącznym elementem krajobrazu polskiej wsi i miast w czasach PRL-u. Wykorzystywano go masowo do produkcji płyt falistych pokrywających dachy, rur wodociągowych, a także jako izolację w budynkach użyteczności publicznej, nie zdając sobie w pełni sprawy z zagrożenia dla ludzkiego zdrowia. Dopiero badania naukowe potwierdziły, że mikroskopijne włókna azbestowe w momencie uszkodzenia płyty lub jej korozji uwalniają się do atmosfery, a wdychane przez lata mogą prowadzić do pylicy azbestowej oraz nowotworów płuc i opłucnej. Choć produkcja płyt azbestowych została w Polsce zakazana ustawą w 1997 roku, spuścizna minionej epoki wciąż stanowi realny problem, z którym kolejne rządy próbują walczyć za pomocą legislacji.

Właściciele nieruchomości, na których wciąż zalega ten szkodliwy materiał, często nie zdają sobie sprawy, że sam fakt posiadania dachu z eternitu nakłada na nich konkretne obowiązki prawne, wynikające bezpośrednio z ustawy Prawo ochrony środowiska. Nie chodzi tu wyłącznie o konieczność usunięcia azbestu w przyszłości, ale przede wszystkim o bieżące monitorowanie jego stanu i raportowanie go odpowiednim organom administracyjnym. Ignorancja w tym zakresie nie zwalnia z odpowiedzialności, a przepisy są skonstruowane tak, aby wymusić na obywatelach inwentaryzację szkodliwych wyrobów. Ustawodawca wychodzi z założenia, że skoro azbest jest zagrożeniem publicznym, państwo musi wiedzieć, gdzie dokładnie się on znajduje, w jakiej ilości i w jakim jest stanie technicznym, aby móc skutecznie planować jego utylizację.

Tak państwo radzi sobie z tą substancją

Aby systemowo rozwiązać problem rakotwórczych wyrobów, Rada Ministrów przyjęła wieloletni "Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032”, którego nadrzędnym celem jest całkowite wyeliminowanie tego materiału z polskiej przestrzeni publicznej i prywatnej do końca 2032 roku. Rzeczywistość zweryfikowała te ambitne plany, a tempo usuwania eternitu w wielu regionach kraju jest niesatysfakcjonujące, co rodzi obawy o dotrzymanie wyznaczonego terminu. Z danych gromadzonych w Bazie Azbestowej wynika, że choć usunięto już miliony ton odpadów, to wciąż ogromne ilości zalegają na posesjach prywatnych, a koszty ich utylizacji, mimo dostępnych dofinansowań, często przerastają możliwości finansowe gospodarstw domowych.

Program ten funkcjonuje w oparciu o ścisłą współpracę między samorządami a właścicielami nieruchomości, przy czym to na tych drugich spoczywa inicjatywa zgłoszenia chęci usunięcia azbestu oraz kluczowy obowiązek corocznego raportowania o stanie posiadania. Warto podkreślić, że samodzielny demontaż płyt eternitowych jest surowo zabroniony i grozi sankcjami karnymi, ponieważ nieumiejętne zrywanie płyt powoduje największą emisję szkodliwych pyłów do otoczenia. Do tego zadania należy wynająć wyspecjalizowaną firmę, która posiada odpowiednie uprawnienia, sprzęt ochronny i technologię pozwalającą na bezpieczne pakowanie i transport odpadów. Niestety skomplikowane procedury i wciąż niewystarczająca świadomość ekologiczna sprawiają, że wielu właścicieli zwleka z decyzją o remoncie dachu.

Zobacz też: 30 dni i koniec. Te osoby pożegnają się z darmowym leczeniem na NFZ. Prawo jest bezlitosne

Polacy muszą pamiętać o tym terminie

Zbliżający się termin 31 stycznia 2026 roku nie jest datą przypadkową, lecz wynika z cyklicznego obowiązku, o którym wielu właścicieli nieruchomości zapomina lub nie ma o nim pojęcia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami, które posiadają na swoim terenie wyroby zawierające azbest, mają obowiązek corocznego składania "Informacji o wyrobach zawierających azbest” odpowiedniemu organowi, czyli wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Dokument ten musi zawierać precyzyjne dane dotyczące lokalizacji wyrobów, ich rodzaju, ilości (w metrach kwadratowych lub tonach) oraz oceny ich stanu technicznego. Co istotne, obowiązek ten dotyczy nie tylko osób mających eternit na dachu, ale w niektórych przypadkach również monitorowania już zdemontowanych wyrobów oczekujących na odbiór.

Konsekwencje niedopełnienia tego formalnego obowiązku mogą być bolesne dla domowego budżetu, ponieważ przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia przewidują w tym zakresie surowe kary. Za niezłożenie deklaracji w terminie lub podanie w niej nieprawdziwych informacji grozi kara grzywny, która w skrajnych przypadkach może sięgnąć nawet 20 tysięcy złotych, choć zazwyczaj zaczyna się od mandatów w wysokości kilkuset złotych. Warto pamiętać, że organy kontrolne, w tym straż miejska czy inspektorzy ochrony środowiska, dysponują coraz lepszymi narzędziami do weryfikacji stanu faktycznego, włącznie z wykorzystaniem dronów i zdjęć lotniczych do inwentaryzacji pokryć dachowych. Złożenie deklaracji do 31 stycznia jest więc nie tylko wymogiem biurokratycznym, ale aktem prawnym chroniącym właściciela przed odpowiedzialnością finansową.