System kaucyjny wstrzymany? List trafił do premiera. "Ostrzegaliśmy i mieliśmy rację"

Nowa rzeczywistość handlu pod lupą przedsiębiorców

Od 1 października 2025 roku polski rynek detaliczny funkcjonuje w nowym reżimie prawnym, mającym zbliżyć Polskę do standardów gospodarki obiegu zamkniętego. Zgodnie z założeniami kaucja doliczana do butelek plastikowych, puszek oraz wybranych opakowań szklanych jest zwracana klientowi bez konieczności okazania paragonu. Jednak rzeczywistość operacyjna okazała się znacznie trudniejsza, niż przewidywały projekty ustaw. 

Organizacja Pracodawców Rada Przedsiębiorców w liście skierowanym do szefa rządu wskazuje na ogromne obciążenia logistyczne, które spadły na właścicieli placówek handlowych. Problem dotyczy nie tylko przyjęcia opakowania, lecz całego łańcucha: od zapewnienia odpowiednich warunków higienicznych przy magazynowaniu po skomplikowane rozliczenia z operatorami.

Zobacz też: Są całkowicie zwolneni z opłaty za śmieci. Wiele osób wciąż o tym nie wie

Marek Theus, prezes MerCo, zwraca uwagę na fundamentalny problem techniczny: napis KAUCJA na etykiecie nie gwarantuje, że system operatora przyjmie opakowanie. Według relacji branżowych zdarzają się sytuacje, w których pracownicy sklepów muszą ręcznie weryfikować butelki w zewnętrznych aplikacjach, zamiast zajmować się obsługą klientów. Takie spowolnienie procesów kasowych generuje realne straty i frustrację. 

Według Adama Abramowicza z Rady Przedsiębiorców ostrzeżenia o nadchodzącym chaosie zostały zignorowane przez decydentów. Przedsiębiorcy domagają się teraz zatrzymania prac nad rozszerzaniem systemu na kolejne frakcje opakowań do czasu wyjaśnienia sporów.

Mieliśmy rację, zwracając w ubiegłym roku uwagę na to, że system kaucyjny w zaproponowanej przez resort klimatu formule jest przedsięwzięciem przedwczesnym, niedostatecznie przygotowanym, kosztownym i nieefektywnym. Ostrzegaliśmy, że jego wdrożenie spowoduje chaos organizacyjny, a także zwiększy obciążenia dla przedsiębiorców oraz konsumentów. Nie myliliśmy się - podkreślił w liście.

Walka o żółty worek i ekonomika odpadów

Najbardziej zaskakujący argument przeciwko obecnemu kształtowi systemu płynie z branży komunalnej. Dominik Marczyk, prezes Izby Branży Komunalnej, ostrzega przed zjawiskiem „drenażu surowcowego”. Najcenniejsze frakcje, takie jak puszki aluminiowe czy czyste butelki PET, które wcześniej trafiały do żółtych pojemników w ramach selektywnej zbiórki gminnej, teraz są przejmowane przez operatorów systemów kaucyjnych. Dla regionalnych instalacji przetwarzania odpadów oznacza to utratę surowców o najwyższej wartości rynkowej, co według przedstawicieli branży uderza w ich rentowność.

Zobacz też: Zwrócił kilkaset puszek w Biedronce. Zamiast pieniędzy, przy kasie czekało go rozczarowanie

Eksperci ostrzegają przed ryzykiem, w którym spadek ilości wartościowych surowców w strumieniu gminnym doprowadzi do wzrostu kosztów utrzymania gospodarki odpadami. To z kolei mogłoby przełożyć się na podwyżki opłat dla mieszkańców. Przedsiębiorcy argumentują, że nowoczesne sortownie budowano za miliardy złotych ze środków publicznych i unijnych właśnie po to, by odzyskiwać te surowce. Obecnie system kaucyjny tworzy dla nich kosztowną konkurencję. 

Z drugiej strony, według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska, do końca marca 2026 roku Polacy zwrócili już blisko 520 mln opakowań, co resort uznaje za sukces i dowód na szybką adaptację społeczeństwa.

Audyt czy kontynuacja za wszelką cenę?

Spór o kaucję wszedł w fazę, w której dane statystyczne są interpretowane skrajnie różnie. Resort klimatu podkreśla rozwój sieci odbioru, wskazując m.in. na tysiące lokalizacji z automatami, ale Rada Przedsiębiorców pyta o drugą stronę medalu: jaka jest kwota niezwróconej kaucji, która de facto stała się nowym obciążeniem dla konsumentów? 

Adam Abramowicz podkreśla, że ministerstwo nie udziela jasnych odpowiedzi na pytania o pełne koszty społeczne i ekonomiczne systemu, a w przestrzeni medialnej pojawiają się informacje, że kompleksowe raporty mogą zostać opracowane dopiero pod koniec 2026 roku.

Autorzy apelu do premiera Donalda Tuska są przekonani, że tylko głęboki audyt przeprowadzony przez niezależne instytucje może uratować ideę odzysku opakowań przed kompromitacją. System wydaje się obecnie rozdarty między ekologicznymi ambicjami a brutalną rzeczywistością logistyczną. Decyzja rządu o ewentualnym uruchomieniu „hamulca bezpieczeństwa” będzie miała kluczowe znaczenie dla portfeli Polaków oraz stabilności sektora handlowego i komunalnego w nadchodzących latach.

Zobacz też: Kaucja za butelki jeszcze wzrośnie? Resort środowiska zabrał głos