Lata temu wyjechali "na tulipany". Takie emerytury dostają Polacy, którzy pracowali w Holandii

Z krajowego bezrobocia pod niderlandzkie szklarnie. Skala zjawiska

Masowa emigracja zarobkowa na stałe wpisała się w krajobraz polskiej gospodarki okresu transformacji. Fale wyjazdów ruszyły na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, by drastycznie przybrać na sile tuż po naszej akcesji do struktur unijnych. Szalejące dwucyfrowe bezrobocie oraz ogromne dysproporcje walutowe sprawiały, że zagraniczny wyjazd stanowił dla wielu rodzin jedyny ratunek przed ubóstwem.

Holandia stała się absolutnie pożądanym celem, a szacunki wskazują, że na przestrzeni lat pracowały tam setki tysięcy naszych rodaków. Nasi obywatele wyjeżdżali przeważnie do wyczerpujących prac fizycznych. Słynne wyjazdy "na tulipany”, wyczerpujące zbiory owoców, zatrudnienie w branży budowlanej czy praca przy taśmach sortowniczych ukształtowały ówczesny model mobilności zawodowej.

Kraj wiatraków kusił nie tylko potężną chłonnością rynku, ale przede wszystkim wypłatami. Zarobiona w guldenach, a po 2002 roku w euro gotówka, w kraju zyskiwała wręcz niebotyczną siłę nabywczą. 

Przez dekady profil typowego polskiego pracownika oczywiście ewoluował. Dziś znacznie częściej wyjeżdżamy, aby obejmować specjalistyczne stanowiska biurowe, chociaż rolnictwo wciąż pompuje spory kapitał w portfele naszych rodzin. Czas płynie jednak nieubłaganie i pokolenie, które ćwierć wieku temu budowało zagraniczne PKB, dziś wkracza w wiek poprodukcyjny. Ci ludzie często ze sporym zaskoczeniem, ale i ulgą odkrywają, że dawna praca w szklarniach gwarantuje im regularne wpływy na konto bankowe. Zjawisko to będzie z roku na rok coraz powszechniejsze.

Pół wieku do pełni szczęścia. Surowe reguły niderlandzkiego systemu

Niderlandzki model zabezpieczenia społecznego uchodzi za jeden z najbardziej przejrzystych mechanizmów w Europie, jednak dla cudzoziemców jego restrykcyjne ramy bywają sporym zaskoczeniem. Kluczowym elementem tego systemu jest powszechna emerytura państwowa, znana pod skrótem AOW (Algemene Ouderdomswet). W teorii prawo do pobierania tych świadczeń nabywa każdy, kto legalnie tam zamieszkiwał lub świadczył pracę zarobkową. Problem zaczyna się w momencie wyliczania tak zwanej pełnej puli.

Maksymalna emerytura wymaga bowiem wyjątkowo długiej, wręcz nierealnej dla migranta rezydentury. Aby otrzymać 100 proc. świadczenia, trzeba udowodnić urzędnikom dokładnie 50 lat obecności w państwowym rejestrze. Czas ten zaczyna biec od 17. roku życia aż do momentu oficjalnego zakończenia kariery zawodowej. Obecnie ustawowy próg ustalono na 67 lat.

Tamtejszy rząd dynamicznie reaguje na globalne starzenie się społeczeństwa i wydłużenie średniej długości życia. Już w 2028 roku granica ta przesunie się do 67 lat i 3 miesięcy. Młodsze roczniki muszą więc nastawić się na jeszcze dłuższe pobyty w fabrykach czy magazynach. Jak te wytyczne uderzają w obcokrajowców zarabiających tam w sposób dorywczy? Architekci systemu zastosowali tutaj prosty algorytm matematyczny. 

Każdy udokumentowany rok pracy lub oficjalnego zamieszkania przekłada się sztywno na równe 2 proc. kwoty bazowej. Matematyka bywa w tym aspekcie bezlitosna. Jeśli pracownik sezonowy przebywał na plantacjach łącznie przez 5 lat, nabył prawo do zaledwie 10% ostatecznej stawki AOW. Niewątpliwym plusem tego mechanizmu pozostaje jednak fakt, że uruchomienie wypłat nie wymaga budowania określonego stażu minimalnego. Pieniądze będą odpowiednio mniejsze, ale nikt ich nie zablokuje.

Zobacz też: Tyle lat mają Polacy, gdy przechodzą na emeryturę. Nie takiej liczby można się spodziewać

Ile na konto przelewa holenderski odpowiednik ZUS?

Wymóg przepracowania pół wieku to próg zaporowy dla zdecydowanej większości przyjezdnych, dlatego kluczowe jest przyjrzenie się konkretnym wypłatom, jakie realizuje Sociale Verzekeringsbank (główna instytucja ubezpieczeniowa obsługująca system AOW). Algorytm wyliczeń bezpośrednio i bardzo sztywno podąża za minimalnym wynagrodzeniem krajowym, które aktualizowane jest dwa razy w roku. 

W 2024 roku samotny senior z pełnymi uprawnieniami odbierał nieco ponad 1480 euro brutto miesięcznie. Jeśli partnerzy mieszkają pod jednym dachem, kwota ta proporcjonalnie spada do 1010 euro na osobę. Rzeczywiste wypłaty dla polskich obywateli wyglądają dużo skromniej, ponieważ praca na obczyźnie była dla nich zazwyczaj zaledwie krótkim epizodem zarobkowym, a nie planem na całe życie. Najnowsze dane statystyczne doskonale pokazują obecną skalę tego zjawiska w naszym kraju.

Obecnie w polskich granicach przebywa blisko 4,5 tysiąca seniorów, którzy są regularnie zasilani transferami przez niderlandzki fundusz. Rocznie na ich konta bankowe trafia łączna pula przekraczająca 16 milionów euro. Przeciętna wartość emerytury z AOW dla mieszkańca Polski wynosi około 3600 euro rocznie. Przeliczając te zagraniczne transze na naszą walutę, mówimy o kwocie rzędu 15-16 tysięcy złotych, w zależności od aktualnego kursu, co daje około 1300 złotych dodatkowego miesięcznego zastrzyku finansowego.

To oczywiście nie są potężne kwoty, które pozwalają na luksusowe życie, lecz w zestawieniu z wciąż stosunkowo niskimi świadczeniami, skutecznie ratują budżety domowe. Co istotne, dekady pracy poza granicami są uwzględniane przy ustalaniu ostatecznego prawa do wsparcia z krajowego systemu ubezpieczeń. 

Gdy kończymy aktywność zawodową w Polsce, rodzimy Zakład Ubezpieczeń Społecznych komunikuje się z zagraniczną centralą. W efekcie polscy seniorzy mogą liczyć na dwie niezależne wypłaty, co stabilizuje ich portfele w okresie jesieni życia.