Rachunek zysków i strat – opis wariantów

Czym jest rachunek zysków i strat?

Rachunek zysków i strat to najważniejszy element sprawozdania finansowego. Z jego pomocą można zestawić osiągane przez przedsiębiorstwo przychody i ponoszone koszty. Rachunek zysków i strat ukazuje zdolność przedsiębiorstwa do generowania zysków oraz ujawnia jego kondycję finansową. W jego skład wchodzą kategorie, które zwiększają lub zmniejszają wynik finansowy. Analiza każdej pozycji pozwala ocenić efektywność poszczególnych rodzajów działalności.

Rachunek zysków i strat przedstawia wynik finansowy działalności przedsiębiorstwa w danym okresie. Może to być kwartał, półrocze lub rok. Przedsiębiorca ma obowiązek sporządzać rachunek zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym lub porównawczym.

Rachunek zysków i strat – podstawowe elementy

Każdy rachunek zysków i strat posiada określoną strukturę, na którą składa się kilka elementów opisujących wyniki dla poszczególnych segmentów działalności. Możemy wymienić:

• działalność podstawową (operacyjną) – dotyczącą działalności związanej ze sprzedażą towarów i produktów oraz kosztów poniesionych w celu osiągnięcia przychodów;

• pozostałą działalność operacyjną – obejmującą przychody i koszty, które pośrednio związane są z podstawową działalnością operacyjną jednostki lub z nich wynikają;

• działalność finansową – związaną z przychodami finansowymi (np. z tytułu odsetek) oraz kosztami finansowymi (np. odsetkami za nieterminowe płatności);

• działalność nadzwyczajną – nawiązującą do strat lub zysków wynikających ze zdarzeń, których nie jesteśmy w stanie przewidzieć, powstającą poza działalnością operacyjną i nie mającą związku z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia;

• obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego – związaną z obowiązkowymi obciążeniami, np. podatkiem dochodowym.

Przepisy ustawy o rachunkowości określają dwa warianty, według których przedsiębiorca może sporządzić rachunek zysków i strat. Są to: wariant kalkulacyjny i wariant porównawczy. Oba warianty różnią się przede wszystkim sposobem kalkulacji kosztów uzyskania przychodów.

Rachunek zysków i strat – wariant kalkulacyjny

Rachunek zysków i strat sporządzany w wariancie kalkulacyjnym klasyfikuje koszty względem miejsc ich powstawania, bazując na kalkulacyjnym układzie kosztów. W tym układzie wyróżnia się 5 kont:

• produkcja podstawowa (koszty bezpośrednio związane z procesem produkcyjnym);

• koszty wydziałowe (pośrednie koszty produkcji);

• produkcja pomocnicza;

• koszty ogólnego zarządu (powiązane z funkcjonowaniem zarządu przedsiębiorstwa i jego administracją);

• koszty sprzedaży (związane z kosztami towarzyszącymi sprzedaży produktów, ich transportem, dystrybucją).

Budowa rachunku zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym:

• A – Przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów;

• B – Koszty sprzedaży produktów, towarów i materiałów;

• C – Zysk lub strata brutto ze sprzedaży (A – B);

• D – Koszty sprzedaży;

• E – Koszty ogólnego zarządu;

• F – Zysk lub strata ze sprzedaży (C – D – E);

• G – Pozostałe przychody operacyjne;

• H – Pozostałe koszty operacyjne;

• I – Zysk lub strata z działalności operacyjnej (F + G – H);

• J – Przychody finansowe;

• K – Koszty finansowe;

• L – Zysk lub strata brutto (I + J – K);

• M – Podatek dochodowy;

• N – Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku lub zwiększenia straty;

• O – Zysk lub strata netto (L – M – N).

Rachunek zysków i strat – wariant porównawczy

Rachunek zysków i strat sporządzany w wariancie porównawczym klasyfikuje koszty względem miejsc ich rodzajów, bazując na rodzajowym układzie kosztów. Wariant ten wyróżnia 7 kont:

• zużycie materiałów i energii;

• wynagrodzenia;

• ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia;

• amortyzacja;

• usługi obce;

• podatki i opłaty;

• pozostałe koszty rodzajowe.

Budowa rachunku zysków i strat w wariancie porównawczym:

• A – Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi;

• B – Koszty działalności operacyjnej;

• C – Zysk lub strata ze sprzedaży (A – B);

• D – Pozostałe przychody operacyjne;

• E – Pozostałe koszty operacyjne;

• F – Zysk lub strata z działalności operacyjnej (C + D – E);

• G – Przychody finansowe;

• H – Koszty finansowe;

• I – Zysk lub strata brutto (F + G – H);

• J – Podatek dochodowy;

• K – Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku lub zwiększenia straty;

• L – Zysk lub strata netto (I – J – K).