Polacy zdecydują o polityce klimatycznej UE? Nawrocki składa wniosek o referendum

Referendum ws. polityki klimatycznej. Prezydent złożył wniosek do Senatu

Karol Nawrocki złożył do Senatu wniosek o przeprowadzenie referendum ogólnokrajowego dotyczącego unijnej polityki klimatycznej. Zgodnie z propozycją głosowanie miałoby odbyć się 27 września. Obywatele mieliby odpowiedzieć na jedno zasadnicze pytanie: 

Czy jest Pan/Pani za realizacją unijnej polityki klimatycznej, która doprowadziła do wzrostu kosztów życia obywateli, cen energii i prowadzenia działalności gospodarczej i rolniczej?

W uzasadnieniu opublikowanym przez Kancelarię Prezydenta wskazano, że referendum ma być realizacją jednej z obietnic wyborczych obecnej głowy państwa. Otoczenie prezydenta argumentuje, że obecna polityka klimatyczna UE nie przynosi oczekiwanych efektów w skali globalnej, natomiast znacząco wpływa na koszty funkcjonowania europejskich gospodarek. Wskazano m.in., że Unia Europejska odpowiada za ok. 6 proc. światowych emisji gazów cieplarnianych, podczas gdy inne regiony świata nadal zwiększają swój ślad węglowy.

W dokumencie odniesiono się również do szeregu unijnych regulacji, w tym systemu ETS2, dyrektywy budynkowej oraz planowanego zakazu sprzedaży samochodów spalinowych od 2035 r. Według współpracowników prezydenta negatywna odpowiedź w referendum oznaczałaby akceptację dla dalszego wdrażania tych rozwiązań, w tym dodatkowych kosztów dla gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i rolników. Z kolei poparcie dla odrzucenia polityki klimatycznej miałoby być mandatem dla rządu do negocjowania derogacji, wyjątków lub przesunięcia części regulacji na forum UE.

Koszty transformacji energetycznej. W tle miliardy złotych i system ETS

Jednym z głównych argumentów zwolenników referendum są rosnące koszty transformacji energetycznej. W uzasadnieniu wniosku przywołano dane z projektu Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu, według których koszt zmian związanych z polityką klimatyczną może wynieść dla Polski około 3,5 bln zł w ciągu najbliższych 14 lat. Według tych wyliczeń średni roczny koszt transformacji odpowiadałby ok. 6 proc. polskiego PKB.

Temat referendum pojawia się równolegle z trwającą w Europie debatą na temat funkcjonowania unijnego systemu handlu emisjami EU ETS. W rozmowie z Ireneuszem Chojnackim na łamach WNP.PL Bartosz Krysta, członek zarządu ds. handlowych Enea, podkreślał, że system przyczynił się do redukcji emisji CO2, jednak jego koszty stały się bardzo wysokie dla gospodarki. 

Redukcja CO2 nie wymaga windowania cen uprawnień do 100 euro i więcej - to poziom, który zaczyna być po prostu za drogi dla gospodarki –mówił ekspert.

Krysta zwrócił uwagę, że uprawnienia do emisji CO2 stały się dla przemysłu i energetyki jednym z kluczowych kosztów funkcjonowania. Jego zdaniem ETS był początkowo narzędziem ograniczania emisji, ale z czasem zaczął silnie wpływać na tempo transformacji energetycznej i ceny energii elektrycznej. W wywiadzie wskazał także, że Polska znajduje się w trudniejszej sytuacji niż część państw UE ze względu na historyczne uzależnienie energetyki od węgla. Według niego kraj powinien zabiegać o derogacje i rozwiązania wyrównujące konkurencyjność gospodarki względem państw o mniej emisyjnym miksie energetycznym.

Spór o przyszłość energetyki

Debata wokół referendum wpisuje się w szerszy spór dotyczący kierunku transformacji energetycznej w Polsce i całej Unii Europejskiej. Zwolennicy złagodzenia polityki klimatycznej argumentują, że zbyt wysokie ceny energii ograniczają konkurencyjność przemysłu i obciążają gospodarstwa domowe. Z drugiej strony eksperci podkreślają, że proces dekarbonizacji jest nieunikniony, a inwestycje w odnawialne źródła energii mają w dłuższej perspektywie stabilizować ceny energii.

W rozmowie z WNP.PL Bartosz Krysta zaznaczył, że mimo krytyki wobec kosztów ETS Polska powinna kontynuować transformację energetyczną. 

Nadal powinniśmy dekarbonizować energetykę, bo jest to zmiana korzystna dla klimatu i zdrowia Polaków – podkreślił przedstawiciel Enei i jednocześnie wskazał, że obecne regulacje nie powinny prowadzić do nadmiernego wzrostu cen energii i utraty konkurencyjności przemysłu.

Eksperci rynku energii zwracają uwagę, że w najbliższych latach kluczowe znaczenie będzie miało tempo rozwoju OZE, magazynów energii i modernizacji sieci energetycznych. Polska nadal opiera znaczną część produkcji energii na węglu, co sprawia, że koszty związane z emisjami CO2 są wyższe niż w krajach dysponujących energetyką jądrową lub większym udziałem OZE. Jednocześnie coraz więcej państw UE zaczyna publicznie dyskutować o zmianach w systemie ETS2 i możliwościach ograniczenia kosztów transformacji dla obywateli oraz przedsiębiorstw.