Nowe zasady w szkołach od 1 września. MEN bierze się za oceny i prace domowe

Edukacja w Polsce jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia

Polski system edukacji obejmuje wychowanie przedszkolne, szkołę podstawową, szkoły ponadpodstawowe, placówki policealne oraz szkolnictwo wyższe. Obowiązkowe jest roczne przygotowanie przedszkolne dla sześciolatków. Obowiązek szkolny rozpoczyna się natomiast w roku, w którym dziecko kończy siedem lat, i trwa do ukończenia ośmioletniej szkoły podstawowej. Może być realizowany w placówce publicznej, niepublicznej lub w ramach edukacji domowej po uzyskaniu wymaganej zgody.

Po ukończeniu podstawówki uczeń może wybrać czteroletnie liceum ogólnokształcące, pięcioletnie technikum albo trzyletnią branżową szkołę I stopnia. Nauka pozostaje obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia, ale nie musi odbywać się wyłącznie w tradycyjnej szkole. Młoda osoba może również realizować przygotowanie zawodowe u pracodawcy lub korzystać z innych przewidzianych prawem form kształcenia.

Egzamin maturalny nie jest obowiązkowy. Ukończenie liceum lub technikum daje wykształcenie średnie, ale dopiero zdanie matury pozwala uczestniczyć w rekrutacji na studia. Nieobowiązkowe są także szkoły policealne, studia wyższe, studia podyplomowe i szkoły doktorskie. Ich wybór zależy od planów zawodowych, potrzeb rynku pracy oraz indywidualnych możliwości ucznia.

Edukacja ma nie tylko przekazywać wiadomości z poszczególnych przedmiotów. Jej efektem powinno być także rozwijanie umiejętności komunikacyjnych, społecznych, cyfrowych i zawodowych. Oceny, egzaminy i świadectwa wpływają jednak na możliwość dostania się do wybranej szkoły, podjęcia studiów czy uzyskania konkretnych kwalifikacji. Z tego powodu każda zmiana dotycząca systemu oceniania może mieć znaczenie dla milionów uczniów, ich rodziców i nauczycieli.

System oceniania w polskich szkołach od lat wzbudza kontrowersje

Ocenianiu podlegają osiągnięcia edukacyjne ucznia oraz jego zachowanie. W klasach I-III szkoły podstawowej ocena roczna ma zasadniczo formę opisową i wskazuje poziom opanowania wiadomości, postępy oraz potrzeby związane z przezwyciężaniem trudności lub rozwijaniem uzdolnień. Począwszy od klasy IV, roczne i końcowe oceny z przedmiotów ustalane są w skali od 1 do 6. Stopnie od 2 do 6 są pozytywne, natomiast ocena niedostateczna oznacza nieopanowanie wymagań pozwalających na zaliczenie przedmiotu.

Oddzielnie ustala się ocenę zachowania. Obecna skala obejmuje zachowanie wzorowe, bardzo dobre, dobre, poprawne, nieodpowiednie i naganne. Przepisy wskazują podstawowe obszary, które należy uwzględniać, ale szczegółowe zasady określa statut konkretnej szkoły. W praktyce część placówek stosuje systemy punktowe, w których uczeń otrzymuje dodatnie albo ujemne punkty za określone działania.

Takie rozwiązanie wzbudzało wątpliwości Rzeczniczki Praw Dziecka. Wskazywano, że automatyczne przeliczanie zachowania na punkty może ograniczać rzeczywistą rolę wychowawcy, nie uwzględniać indywidualnej sytuacji ucznia i prowadzić do karania za pojedyncze zdarzenia bez szerszego kontekstu. Systemy różnią się między szkołami, dlatego takie samo zachowanie może mieć odmienne konsekwencje w zależności od statutu placówki.

Duże emocje wywołały również zasady dotyczące prac domowych obowiązujące od kwietnia 2024 roku. W klasach I-III nie można zadawać pisemnych i praktyczno-technicznych prac do wykonania w domu, poza ćwiczeniami usprawniającymi motorykę małą. W klasach IV-VIII takie zadania mogą być zadawane, ale są nieobowiązkowe i nie można wystawiać za nie stopni. Nauczyciel powinien zamiast tego przekazać uczniowi informację zwrotną.

Rozwiązanie miało zmniejszyć przeciążenie dzieci i zapewnić im więcej czasu na odpoczynek. Krytycy zwracali jednak uwagę, że nieobowiązkowe zadania bywają ignorowane, a nauczyciel ma ograniczone możliwości motywowania uczniów do samodzielnej pracy. Wątpliwości budzi również plan jednoczesnego utrzymania zakazu wystawiania ocen za zadanie i uwzględniania regularności jego wykonywania przy ustalaniu końcowego stopnia.

Zobacz też: Wielkie zmiany na kolei. Tusk ogłosił nowy projekt, skorzystają miliony Polaków

MEN zmienia zasady oceniania od 1 września. Prace domowe wpłyną na ocenę roczną

Projekt MEN nie przywraca tradycyjnych stopni za pisemne i praktyczno-techniczne prace domowe w klasach IV-VIII. Zadania nadal mają pozostawać nieobowiązkowe. Ministerstwo chce jednak doprecyzować, że ich celem jest utrwalanie, rozwijanie lub praktyczne stosowanie materiału omawianego podczas lekcji. Każda wykonana praca będzie musiała zostać sprawdzona przez nauczyciela, a uczeń ma otrzymać informację o jej wykonaniu.

Najważniejsza zmiana zakłada, że nauczyciel będzie mógł uwzględnić systematyczność wykonywania prac domowych podczas ustalania rocznej oceny klasyfikacyjnej z danego przedmiotu. Nie będzie więc wolno postawić jedynki za pojedyncze niezrobione zadanie. Regularna praca ucznia może jednak wpłynąć na ostateczny stopień na świadectwie. W praktyce szkoły będą musiały jasno określić, w jaki sposób systematyczność zostanie uwzględniona, aby uczeń i rodzice znali zasady oceniania.

MEN chce także zmienić katalog zachowań branych pod uwagę przy wystawianiu oceny. Nauczyciele mają oceniać między innymi wywiązywanie się z obowiązków, szacunek wobec uczniów i pracowników szkoły, odpowiedzialność za własny rozwój, przestrzeganie zasad bezpieczeństwa, współpracę oraz dbałość o relacje. W katalogu znalazła się również postawa patriotyczna, rozumiana jako szacunek dla Polski, społeczności lokalnej oraz historii, tradycji i kultury innych narodów. Sama sześciostopniowa skala ocen zachowania ma pozostać bez zmian.

Nowe zasady obejmą także egzaminy klasyfikacyjne, poprawkowe oraz sprawdziany przeprowadzane w przypadku zastrzeżeń do sposobu ustalenia oceny. Mają one odbywać się wyłącznie stacjonarnie w szkole, do której przyjęto ucznia, i w bezpośredniej obecności komisji. Podczas egzaminu nie będzie można korzystać z urządzeń służących do komunikacji zdalnej. Część z jednego przedmiotu ma trwać od 30 do 45 minut w szkole podstawowej oraz od 40 do 60 minut w szkole ponadpodstawowej. Jednego dnia uczeń będzie mógł zdawać egzaminy klasyfikacyjne najwyżej z trzech zajęć.

Projekt został skierowany do konsultacji 8 maja, a zbieranie uwag zaplanowano do 10 czerwca 2026 roku. W wykazie Rządowego Centrum Legislacji nadal ma status otwartego projektu. Oznacza to, że zapowiadane zasady nie są jeszcze obowiązującym prawem. Wejdą w życie 1 września 2026 roku tylko wtedy, gdy minister podpisze ostateczną wersję rozporządzenia i zostanie ona opublikowana w Dzienniku Ustaw.