Handlujesz krypto? Giełda zapyta, gdzie płacisz podatki

Nowe zasady raportowania obejmują aktywność użytkowników od 2026 r. Jednym z fundamentów systemu jest ustalenie rezydencji podatkowej użytkownika. W tym celu raportujący dostawca usług w zakresie kryptoaktywów uzyskuje od niego oświadczenie, w którym użytkownik wskazuje m.in. adres zamieszkania, państwo rezydencji podatkowej, numer identyfikacji podatkowej oraz datę urodzenia. Informacje te mają pozwolić ustalić nie tylko, kogo dotyczą raportowane dane, ale przede wszystkim do administracji którego państwa powinny one ostatecznie trafić.

Co nowe obowiązki oznaczają w praktyce dla polskich podatników?

– Najważniejsza zmiana polega na tym, że polskie organy skarbowe uzyskają nowe, uporządkowane źródło informacji o aktywności inwestorów, również prowadzonej za pośrednictwem zagranicznych dostawców usług w zakresie kryptoaktywów.

Dane będą zbierane przez raportujących dostawców, a następnie wymieniane pomiędzy administracjami podatkowymi. W praktyce oznacza to, że polska administracja skarbowa będzie mogła otrzymać informacje o aktywności inwestora na rynku krypto niezależnie od danych wykazanych przez samego podatnika w rozliczeniu podatkowym.

Trzeba przy tym mieć świadomość, że raportowanie nie sprowadza się do przekazania informacji, że użytkownik ma konto na określonej platformie. Dane mają pozwolić administracji stworzyć roczny obraz aktywności inwestora w odniesieniu do poszczególnych kryptoaktywów. Raportowane będą m.in. zagregowane wartości, liczba jednostek i liczba transakcji dotyczących zakupu oraz sprzedaży krypto za waluty tradycyjne, wymiany krypto–krypto, a także określonych transferów. DAC8 obejmuje również określone wykorzystanie krypto do dokonywania płatności. Dyrektywa wyróżnia m.in. detaliczne transakcje płatnicze za towary lub usługi przekraczające równowartość 50 tys. USD.

Organy skarbowe nie otrzymają więc w ramach DAC8 po prostu gotowego zestawienia każdej pojedynczej transakcji. Dostaną jednak wystarczająco dużo danych, aby porównać obraz aktywności inwestora z jego rozliczeniami podatkowymi – wyjaśnia Julita Szaruta, doradca podatkowy z kancelarii JS Tax.

Dane podlegające pierwszemu raportowaniu będą obejmowały aktywność za 2026 r. Nie oznacza to jednak, że nowe obowiązki dotyczą wyłącznie użytkowników, którzy dopiero w 2026 r. nawiążą relację z raportującym dostawcą usług w zakresie kryptoaktywów. DAC8 obejmuje procedurami identyfikacyjnymi również użytkowników, którzy pozostawali w relacji z takim dostawcą na 31 grudnia 2025 r.

Nie powinno to umknąć użytkownikom, którzy obecnie nie korzystają już aktywnie z danej platformy, ale nadal posiadają na niej konto. Sam brak bieżącej aktywności nie oznacza bowiem, że dostawca nie zwróci się o przekazanie lub aktualizację danych dotyczących jego rezydencji podatkowej. Jeżeli więc ktoś kilka lat temu założył konto na giełdzie, a następnie przestał z niej korzystać, nie powinien automatycznie zakładać, że kierowane przez platformę wezwanie do uzupełnienia danych go nie dotyczy – dodaje ekspert.

Czy użytkownik, który nie odpowie na wezwanie, może stracić możliwość realizacji transakcji?

– Tak. Wezwań do przekazania lub uzupełnienia danych zdecydowanie nie należy ignorować. DAC8 przewiduje mechanizm, zgodnie z którym brak przekazania wymaganych informacji, mimo kolejnych wezwań, może ostatecznie doprowadzić do uniemożliwienia użytkownikowi dokonywania raportowanych transakcji. Nie chodzi więc formalnie o zamknięcie konta, ale o bardzo konkretną konsekwencję jaką jest utrata możliwości przeprowadzania transakcji do czasu przekazania wymaganych informacji.

Ma to znaczenie również dla dotychczasowych użytkowników platform. Dane podlegające pierwszemu raportowaniu będą obejmowały aktywność za 2026 r., ale nowe obowiązki identyfikacyjne nie dotyczą wyłącznie osób, które dopiero w 2026 r. założą konto. Jak już wspomniała, DAC8 obejmuje procedurą ustalania rezydencji podatkowej również użytkowników, którzy pozostawali w relacji z raportującym dostawcą na 31 grudnia 2025 r. W ich przypadku dostawca powinien uzyskać oświadczenie pozwalające ustalić rezydencję podatkową do 1 stycznia 2027 r. Szczegółowe terminy realizacji tego obowiązku mogą jednak zależeć od przepisów państwa, któremu podlega konkretny dostawca.

W Polsce ustawodawca przewidział w tym zakresie szczególne zasady przejściowe. Raportujący dostawca usług w zakresie kryptoaktywów podlegający polskim regulacjom ma do 31 października 2026 r. wystąpić do dotychczasowych użytkowników o złożenie oświadczenia o rezydencji podatkowej. Jeżeli użytkownik nie złoży go w wyznaczonym terminie, dostawca powinien ponowić wezwanie i wyznaczyć termin na jego złożenie najpóźniej do 31 grudnia 2026 r. Jeżeli również do końca roku oświadczenie nie zostanie złożone, dostawca ma obowiązek uniemożliwić użytkownikowi dokonywanie raportowanych transakcji, aż do czasu złożenia oświadczenia i potwierdzenia jego poprawności i rzetelności.

Dlatego wiadomości od giełdy dotyczącej rezydencji podatkowej nie warto traktować jak kolejnej formalności czy aktualizacji regulaminu, którą można zignorować. W przypadku dostawców podlegających polskim przepisom brak reakcji może realnie przełożyć się na utratę możliwości handlu – wyjaśnia Julita Szaruta, doradca podatkowy z kancelarii JS Tax.

Czy DAC8 dotyczy wyłącznie giełd kryptowalut podlegających regulacjom MiCA? Czy korzystanie z zagranicznej platformy pozwala pozostać poza systemem raportowania?

– Błędem byłoby utożsamianie DAC8 z rozporządzeniem MiCA. Co prawda obie regulacje dotyczą rynku kryptoaktywów, ale służą innym celom. MiCA określa przede wszystkim zasady funkcjonowania rynku oraz świadczenia określonych usług w zakresie kryptoaktywów, natomiast DAC8 jest regulacją dotyczącą informacji podatkowych i ich wymiany pomiędzy administracjami.

Dlatego obowiązki wynikające z DAC8 nie ograniczają się wyłącznie do giełd czy podmiotów posiadających zezwolenie CASP na podstawie MiCA. DAC8 obejmuje zarówno dostawców usług w zakresie kryptoaktywów w rozumieniu MiCA, jak i innych operatorów spełniających warunki określone w dyrektywie. Co istotne, na potrzeby DAC8 katalog usług w zakresie kryptoaktywów obejmuje również staking i lending. O tym, czy konkretny podmiot będzie raportującym dostawcą, decyduje jednak spełnienie przesłanek określonych w dyrektywie.

Brak zezwolenia MiCA nie oznacza więc automatycznie, że działalność danego podmiotu znajduje się poza systemem DAC8. Z perspektywy nowych obowiązków podatkowych znaczenie ma przede wszystkim rzeczywista funkcja podmiotu w obsłudze transakcji krypto.

Nie należy również zakładać, że rozwiązaniem jest korzystanie z platformy działającej poza UE. DAC8 przewiduje także rozwiązania dotyczące operatorów spoza UE oraz współpracę z państwami trzecimi stosującymi równoważne standardy wymiany informacji. Sam wybór zagranicznej platformy nie daje więc podstaw do założenia, że aktywność inwestora pozostanie poza systemem raportowania – wyjaśnia Julita Szaruta.

Czy dane raportowane w ramach DAC8 będą odpowiadały temu, co inwestor powinien wykazać w deklaracji podatkowej? I co w sytuacji, gdy podatnik w ogóle nie rozliczył swoich transakcji?

– Nie można utożsamiać raportu DAC8 z deklaracją podatkową. Zakres informacji raportowanych na podstawie DAC8 nie jest tożsamy z katalogiem zdarzeń powodujących powstanie obowiązku podatkowego w Polsce.

Najlepszym tego przykładem jest wymiana jednej kryptowaluty na inną. DAC8 traktuje wymianę krypto–krypto jako transakcję objętą raportowaniem, natomiast na gruncie polskich przepisów podatkowych taka operacja pozostaje neutralna podatkowo. Oznacza to, że wartości znajdujące się w raporcie DAC8 mogą różnić się od kwot wykazanych przez podatnika w deklaracji podatkowej i sama taka różnica nie świadczy jeszcze o nieprawidłowości.

Administracja skarbowa nie powinna więc mechanicznie traktować danych raportowanych w ramach DAC8 jako przychodu czy dochodu podatnika. Zyska jednak niezależne źródło informacji, na podstawie którego będzie mogła sprawdzić, czy sposób rozliczenia podatnika znajduje uzasadnienie w rzeczywiście przeprowadzonych operacjach.

I właśnie tutaj DAC8 będzie miało największe znaczenie praktyczne. Polski podatnik osiągający przychody z odpłatnego zbycia walut wirtualnych ma obowiązek prawidłowo je rozliczyć. Do tej pory część inwestorów mogła zakładać, że aktywność prowadzona za pośrednictwem zagranicznej giełdy pozostaje poza bieżącym dostępem polskiego fiskusa. DAC8 istotnie zmienia to założenie.

Brak złożenia deklaracji albo niewykazanie w niej przychodów podlegających opodatkowaniu nie oznacza, że fiskus nie otrzyma informacji wskazujących na aktywność inwestora na rynku krypto. Jeżeli dane otrzymane od raportującego dostawcy będą wskazywały na istotną aktywność polskiego rezydenta, a po stronie podatnika zabraknie odpowiadającego jej rozliczenia albo wystąpią znaczące rozbieżności, może to skłonić organy skarbowe do dalszej weryfikacji prawidłowości jego rozliczeń – wyjaśnia Julita Szaruta.

Skoro fiskus otrzyma nowe źródło informacji o aktywności inwestorów, co podatnicy powinni zrobić już teraz, zanim pierwsze dane trafią do administracji skarbowej?

– Dla podatników najważniejszym skutkiem DAC8 nie powinno być samo oczekiwanie na pierwszą wymianę danych. Rok 2026 warto wykorzystać przede wszystkim na sprawdzenie, czy posiadana dokumentacja pozwala prawidłowo odtworzyć i wyjaśnić własne rozliczenia podatkowe. Podatnik przestaje bowiem być jedynym źródłem informacji o swojej aktywności na rynku krypto. Fiskus otrzyma dane pochodzące od niezależnych podmiotów i będzie mógł zestawić je z informacjami wykazanymi w deklaracjach podatkowych.

Szczególnego znaczenia nabiera dokumentowanie kosztów nabycia kryptoaktywów. Sam raport DAC8 nie zastąpi podatnikowi dokumentacji potrzebnej do wykazania, kiedy, za jaką kwotę i w jaki sposób nabył określone aktywa. Przy wieloletniej aktywności, korzystaniu z kilku giełd, migracji pomiędzy platformami czy przenoszeniu aktywów historia inwestycji może być trudna do odtworzenia po kilku latach.

Warto więc już teraz zabezpieczyć historię transakcji i wpłat, potwierdzenia zakupów, wyciągi z giełd, dokumenty dotyczące poniesionych kosztów oraz inne dane pozwalające odtworzyć przepływ środków. Jeżeli podatnik korzystał z kilku platform, istotne jest również sprawdzenie, czy posiadane zestawienia pozwalają połączyć poszczególne etapy inwestycji.

To także dobry moment na przegląd dotychczasowych rozliczeń. Jeżeli podatnik nie składał deklaracji podatkowych, nie wykazywał poniesionych kosztów albo ma wątpliwości co do podatkowego traktowania przeprowadzonych operacji, zdecydowanie lepiej ustalić prawidłowy sposób rozliczenia i uporządkować wcześniejsze lata, zanim ewentualne rozbieżności zostaną zidentyfikowane przez administrację skarbową – wskazuje Julita Szaruta.