Gigantyczna podwyżka VAT na mięso. Tyle Polacy zapłacą za ulubione udka i schabowego

Eksperci: ceny żywności powinny „odzwierciedlać koszty klimatyczne”

Postulat podniesienia VAT na mięso pojawia się w analizach przygotowywanych przez europejskie ośrodki badawcze zajmujące się klimatem i polityką żywnościową. Badacze wskazują, że rolnictwo i sektor żywności odpowiadają za znaczącą część globalnych emisji gazów cieplarnianych, a produkcja mięsa – szczególnie wołowiny – jest jedną z najbardziej emisyjnych gałęzi tego sektora. W ich ocenie obecne preferencje podatkowe zniekształcają ceny i nie uwzględniają kosztów środowiskowych.

Jak podnoszą analizy przygotowane m.in. przez Poczdamski Instytut Badań nad Wpływem Klimatu, pełny system podatku emisyjnego dla żywności byłby skomplikowany i trudny do wdrożenia. Dlatego jako „pierwszy krok” proponuje się prostsze rozwiązanie – likwidację obniżonych stawek VAT na mięso. W większości państw UE mięso objęte jest dziś preferencjami podatkowymi właśnie po to, by podstawowe produkty żywnościowe były dostępne cenowo. Zmiana tej zasady oznaczałaby realny wzrost cen przy sklepowej półce.

Ile zapłacą konsumenci? Nawet 109 euro rocznie

Z szacunków przytaczanych w badaniach wynika, że likwidacja obniżonych stawek VAT na mięso przełożyłaby się na wzrost rocznych wydatków gospodarstw domowych. Przeciętna rodzina w Unii Europejskiej zapłaciłaby dodatkowo około 109 euro rocznie, czyli w przeliczeniu około 450 zł. W Polsce skala podwyżki byłaby szczególnie odczuwalna, ponieważ większość produktów mięsnych objęta jest obecnie 5-procentową stawką VAT. Zrównanie jej ze stawką podstawową oznaczałoby skokowy wzrost podatku.

Autorzy analiz wskazują, że celem nie jest jedynie zwiększenie wpływów budżetowych, ale ograniczenie konsumpcji mięsa – średnio o jedną porcję tygodniowo na osobę. W ich ocenie impuls cenowy miałby skłonić część konsumentów do zmiany diety. Krytycy podnoszą jednak, że taki mechanizm najmocniej uderzyłby w gospodarstwa o niższych dochodach, dla których wydatki na żywność stanowią znaczną część budżetu.

Uderzenie także w rolników i producentów

Podwyżka VAT na mięso nie dotyczyłaby wyłącznie konsumentów. Pośrednio odczuliby ją również producenci rolni i przetwórcy. Europejskie rolnictwo już dziś funkcjonuje pod presją regulacji środowiskowych, kosztów energii oraz konkurencji z importem spoza UE, często wytwarzanym przy niższych standardach środowiskowych. Wzrost cen mógłby ograniczyć popyt wewnętrzny, pogarszając sytuację części gospodarstw.

W debacie pojawiają się też pytania o skuteczność takiego rozwiązania w skali globalnej. Unia Europejska odpowiada za ograniczoną część światowych emisji z rolnictwa, a spadek produkcji w UE nie musi oznaczać realnej redukcji emisji, jeśli popyt zostanie zaspokojony importem z innych regionów świata.

Głos polityczny: „to sterowanie zachowaniami obywateli”

Propozycje podniesienia VAT na mięso spotykają się także z krytyką ze strony części polityków. Do sprawy odniósł się Paweł Usiądek, członek Rady Liderów Konfederacja oraz wiceprezes Ruch Narodowy. We wpisie opublikowanym na platformie X napisał:

„Nie chodzi o klimat w sensie globalnym, bo wpływ UE na światowe emisje z rolnictwa jest ograniczony. Chodzi o sterowanie zachowaniami obywateli, krok po kroku, podatkiem po podatku. Dziś VAT, jutro opłata emisyjna, pojutrze normy żywieniowe w instytucjach publicznych.”

Dyskusja o VAT na mięso pokazuje szerszy problem, przed którym stoi Unia Europejska: jak pogodzić ambitne cele klimatyczne z kosztami społecznymi i konkurencyjnością gospodarki. Na razie propozycje pozostają w sferze analiz i debat eksperckich, ale kierunek tej dyskusji może w najbliższych latach coraz silniej wpływać na politykę podatkową i ceny żywności.

Źródła: Biznes Info, PIK