ZUS szykuje wielkie umorzenie długów. Tysiące Polaków nie będą musiały płacić
Zakład Ubezpieczeń Społecznych przygotowuje się do umorzenia wieloletnich zobowiązań składkowych. Nowe przepisy, które zostały już podpisane przez prezydenta Karola Nawrockiego i opublikowane w Dzienniku Ustaw, pozwolą na automatyczne anulowanie określonych zaległości. Zmiany obejmą tysiące płatników, a łączna wartość zadłużenia sięga setek milionów złotych. Osoby objęte nowymi regulacjami nie będą musiały składać żadnego wniosku, aby skorzystać z umorzenia. ZUS ostrzega jednak, że pozbycie się długu może mieć również niekorzystne konsekwencje dla przyszłej emerytury.
Nowe rozwiązanie ma zakończyć postępowania egzekucyjne, które w wielu przypadkach trwają od kilkudziesięciu lat. Nie chodzi jednak o wszystkie zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca wyznaczył konkretną granicę czasową, a części zainteresowanych przyznał możliwość rezygnacji z umorzenia.
ZUS od lat próbuje odzyskać stare długi. Egzekucje pochłaniają ogromne pieniądze
Zaległości składkowe są jednym z problemów, z którymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych zmaga się od wielu lat. Przedsiębiorcy i inni płatnicy, którzy nie regulowali swoich zobowiązań, mogą być objęci postępowaniami egzekucyjnymi. W przypadku najstarszych należności odzyskanie pieniędzy bywa jednak niezwykle trudne.
Szczególną kategorię stanowią zobowiązania powstałe jeszcze przed reformą systemu ubezpieczeń społecznych z 1999 roku. Część tych długów nadal figuruje w dokumentacji ZUS, choć od ich powstania minęło ponad ćwierć wieku.
Z informacji przedstawionych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wynika, że zaległości z tego okresu dotyczą około 7,1 tys. płatników składek. Ich łączną wartość oszacowano na 315 mln zł. Wśród zadłużonych znajduje się około 340 nadal aktywnych przedsiębiorców, których zobowiązania wynoszą około 21 mln zł.

Problemem pozostają również koszty dochodzenia należności. Według rządowych szacunków kontynuowanie egzekucji przez kolejne dziesięć lat mogłoby kosztować około 135 mln zł. Jednocześnie przewidywane wpływy wyniosłyby zaledwie 13,9 mln zł.
Oznacza to, że dalsze prowadzenie postępowań mogłoby pochłonąć wielokrotnie więcej pieniędzy, niż udałoby się odzyskać.
Z tego powodu rząd przygotował specjalne przepisy, których celem jest zakończenie dochodzenia najstarszych zaległości i ograniczenie kosztów administracyjnych.
ZUS umorzy długi sprzed 1999 roku. Nie trzeba składać żadnego wniosku
Nowe zasady określa ustawa z 18 września 2026 roku o umorzeniu należności dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałych przed 1 stycznia 1999 roku. Dokument został podpisany przez prezydenta Karola Nawrockiego 4 listopada i opublikowany w Dzienniku Ustaw 9 listopada.
Najważniejsze przepisy zaczną obowiązywać 1 maja 2027 roku. Tego dnia z mocy prawa umorzone zostaną objęte ustawą nieprzedawnione zaległości składkowe powstałe przed początkiem 1999 roku.
Umorzenie obejmie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Anulowane zostaną również związane z nimi odsetki za zwłokę, dodatkowe opłaty, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia i egzekucji.

Co istotne, płatnicy nie będą musieli występować do ZUS z wnioskiem. Zakład przeprowadzi umorzenie automatycznie, a następnie poinformuje zainteresowanych za pośrednictwem eZUS lub listownie.
Zmiany obejmą także zadłużenie rozłożone wcześniej na raty. Umowy dotyczące umarzanych należności wygasną, a od 1 maja 2027 roku nie będzie obowiązku dalszej spłaty tych zobowiązań.
Zakończone zostaną również postępowania egzekucyjne dotyczące anulowanych długów.
Jeżeli należności zostały zabezpieczone hipoteką, ZUS przekaże dokument umożliwiający wystąpienie o jej wykreślenie z księgi wieczystej. W przypadku zastawu na ruchomościach Zakład sam wystąpi o usunięcie zabezpieczenia.
Nowe przepisy nie oznaczają jednak powszechnego umorzenia wszystkich długów wobec ZUS, zwłaszcza zaległości powstałych po 1998 roku.
Umorzenie długu może wpłynąć na emeryturę. ZUS ostrzega przed konsekwencjami
Choć anulowanie zaległości może oznaczać znaczną ulgę finansową, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwraca uwagę na istotne konsekwencje nowych przepisów. Problem dotyczy przede wszystkim osób, których zadłużenie obejmuje składki na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenia osób współpracujących.
Zgodnie z ustawą okresy, za które składki zostaną umorzone, nie będą uwzględniane przy ustalaniu kapitału początkowego. Nie zostaną także zaliczone przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty i wysokości świadczeń uzależnionych od okresów składkowych i nieskładkowych.
Co więcej, umorzone składki nie zwiększą podstawy obliczenia emerytury. W określonych przypadkach może to oznaczać niższe przyszłe świadczenie.
Ustawodawca przewidział jednak możliwość rezygnacji z umorzenia. Osoby opłacające składki za siebie, których dotyczy ten problem, otrzymają odpowiednie zawiadomienie z ZUS. Od jego doręczenia będą miały 30 dni na złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umorzenia.
Termin ten nie podlega przywróceniu, a raz złożonego oświadczenia nie będzie można wycofać ani zmienić. Rezygnacja musi również obejmować wszystkie należności objęte ustawą, a nie tylko wybrane zobowiązania.
Warto zaznaczyć, że wyłączenie okresów objętych umorzeniem z obliczeń emerytalnych nie dotyczy w ten sam sposób pracowników, za których składek nie opłacił pracodawca.
ZUS wyjaśnia ponadto, że okres objęty umorzeniem składek na własne ubezpieczenie społeczne nadal będzie uwzględniany przy ustalaniu stażu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy.
Osoby posiadające najstarsze zobowiązania powinny zatem dokładnie przeanalizować swoją sytuację przed podjęciem decyzji o ewentualnej rezygnacji z umorzenia.
