ZUS anuluje stare długi. Brak reakcji może jednak obniżyć emeryturę
Skasowanie długu brzmi jak oczywista korzyść, ale w tym przypadku nie każdy powinien uznać je za najlepsze rozwiązanie. To, czy umorzenie rzeczywiście się opłaci, zależy m.in. od liczby miesięcy, za które nie opłacono składek, wysokości zadłużenia oraz tego, czy dług dotyczy własnych składek przedsiębiorcy, czy należności za pracowników. Sprawdzamy, komu nowe przepisy przyniosą ulgę, a kto przed podjęciem decyzji powinien dokładnie przeanalizować swoje konto w ZUS.
Umorzenie nastąpi automatycznie w maju 2027 roku i nie będzie wymagało składania żadnego wniosku. Obejmie składki na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych sprzed 1999 roku, a także odsetki, dodatkowe opłaty oraz koszty upomnień i egzekucji. Umorzona kwota nie będzie opodatkowanym przychodem ani w PIT, ani w CIT.
ZUS skasuje długi 7,1 tys. płatników
Zaległości objęte ustawą wynoszą około 315 mln zł i widnieją na kontach około 7,1 tys. płatników. W tej grupie jest około 340 aktywnych firm, których zobowiązania sięgają łącznie około 21 mln zł.
Znaczna część całej kwoty przypada jednak na dawne państwowe i spółdzielcze zakłady pracy. Wieloletnie egzekucje przynoszą niewielkie efekty np. w 2024 roku odzyskano zaledwie 4 mln zł, a w wielu postępowaniach wpływy wystarczały głównie na pokrycie kosztów.
Od 1 maja 2027 roku egzekucje zostaną umorzone, a umowy ratalne wygasną. Dotyczy to także długów zabezpieczonych hipoteką albo zastawem. ZUS wyda właścicielowi nieruchomości dokument potrzebny do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej.
Prowadziłeś firmę? Umorzenie może obniżyć emeryturę
Najważniejsze ostrzeżenie dotyczy osób, które przed 1999 rokiem prowadziły działalność na własny rachunek i same odpowiadały za swoje składki. Obejmuje również osoby współpracujące przy prowadzeniu firmy, np. zgłoszonego do ubezpieczenia małżonka pomagającego w biznesie.
Jeśli ZUS umorzy ich zaległości, nie zaliczy objętych nimi miesięcy przy obliczaniu kapitału początkowego ani wymaganego stażu ubezpieczeniowego. Umorzone składki nie zwiększą również podstawy przyszłej emerytury. W praktyce świadczenie może być więc niższe, a w niektórych przypadkach zabraknie okresu potrzebnego do uzyskania gwarancji emerytury minimalnej.
Inaczej wygląda sytuacja zwykłego pracownika. Jeżeli to jego dawny pracodawca nie odprowadził składek, umorzenie długu firmy nie obniży emerytury zatrudnionej osoby. Ustawa chroni w takim przypadku świadczenie pracownika. Najprościej: ryzyko dotyczy długu za własne składki przedsiębiorcy, a nie składek, które za pracownika miał zapłacić jego szef.
Łatwo też pomylić staż emerytalny ze stażem pracy. Okres objęty umorzeniem nadal może być uwzględniany przy uprawnieniach pracowniczych wynikających z Kodeksu pracy, ale ZUS nie potraktuje go jako opłaconego okresu ubezpieczenia przy wyliczaniu emerytury.
Na odmowę będzie 30 dni. Decyzja obejmie cały dług
Osoby, którym ZUS może umorzyć zaległości za własne składki, dostaną wcześniej zawiadomienie oraz informację o możliwości odmowy. Pismo trafi na ich profil na platformie eZUS, dawniej PUE ZUS. Jeśli nie mają takiego profilu, ZUS wyśle je na ostatni podany adres do korespondencji.
Od odebrania zawiadomienia dłużnik będzie miał 30 dni na złożenie oświadczenia. Tego terminu nie można przywrócić, a raz podjętej decyzji zmienić ani wycofać. Brak odpowiedzi oznacza automatyczne umorzenie.
Odmowa działa na zasadzie „wszystko albo nic”. Na koncie przedsiębiorcy mogą widnieć zarówno jego własne nieopłacone składki, jak i należności, które jako pracodawca powinien przekazać za zatrudnione osoby. Tylko pierwsza część może wpłynąć na jego emeryturę, ale rezygnując z umorzenia, nie może pozostawić do spłaty wyłącznie jej. Oświadczenie obejmie cały stary dług, także należności za pracowników. Nie oznacza to zagrożenia dla ich emerytur – dług pozostaje zobowiązaniem pracodawcy. Egzekucja będzie kontynuowana, a przedsiębiorca odzyska okres ubezpieczenia dopiero po uregulowaniu składek za siebie.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli dług z odsetkami urósł do kilkudziesięciu tysięcy złotych, a dotyczy zaledwie kilku miesięcy prowadzenia firmy, jego umorzenie może być korzystniejsze niż niewielki wzrost przyszłej emerytury. Inaczej może być, gdy zaległość jest mała, a brakujące miesiące pozwoliłyby osiągnąć 20 lat stażu ubezpieczeniowego w przypadku kobiety lub 25 lat w przypadku mężczyzny. Przy emeryturze z nowego systemu taki staż daje gwarancję podwyższenia wyliczonego świadczenia do kwoty minimalnej.
Przed podjęciem decyzji trzeba więc ustalić w ZUS pełną kwotę długu, miesiące objęte zaległością i staż ubezpieczeniowy po ich odjęciu. Dopiero wtedy można porównać koszt spłaty z tym, co te miesiące mogą zmienić w przyszłym świadczeniu. Najdroższa może się tu okazać decyzja podjęta tylko dlatego, że skasowanie długu na pierwszy rzut oka wygląda jak czysty zysk.
