Pożyczasz 6 tys. zł, oddajesz 13 tys. Tak firmy ukrywają koszt pożyczki
Potrzebujesz kilku tysięcy złotych, ale firma dolicza do pożyczki kurs językowy lub pakiet medyczny, którego nie możesz odrzucić. Taki obowiązkowy dodatek potrafi kosztować więcej niż gotówka, która trafia na twoje konto. Pokazujemy, gdzie w dokumentach ukrywa się prawdziwy koszt i jak go zakwestionować.
Niektóre firmy pożyczkowe łączą wypłatę gotówki z zakupem płatnej usługi. Problem zaczyna się wtedy, gdy nie jest ona wyborem klienta, ale warunkiem otrzymania pieniędzy. W modelu opisanym przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów im wyższa była pożyczka, tym droższy stawał się obowiązkowy dodatek.
W jednej z umów zbadanych przez UOKiK klient otrzymał 6 tys. zł, a za kurs doliczono mu 7 tys. zł. Łącznie miał oddać 13 tys. zł.
Nazwa się zmienia, ale klient nadal płaci za pożyczkę
Klient zgłaszał się po gotówkę, ale nie dostawał zwykłej umowy pożyczki. Firmy przedstawiały mu dodatkową usługę z płatnością rozłożoną na raty pod hasłem „Kup teraz, zapłać później”. Dopiero do tej usługi dodawały „limit gotówkowy”, czyli pieniądze, których naprawdę potrzebował.
Uzyskanie gotówki bez dodatku nie było możliwe, a cena kursu rosła wraz z kwotą pożyczki. Według UOKiK głównym celem klienta było pożyczenie pieniędzy, a kurs lub pakiet tworzył dodatkową opłatę.
Wśród klientów przeważały osoby po 50. roku życia, w tym emeryci. Z oferowanych kursów językowych i usług medycznych korzystały rzadko albo wcale. Według urzędu o rzeczywistym charakterze umowy nie przesądza jej nazwa, tylko to, za co trzeba zapłacić, aby dostać gotówkę.

Kurs lub pakiet medyczny może być kosztem kredytu
Ustawa ogranicza nie tylko odsetki, ale również prowizje i inne koszty pozaodsetkowe. Mówiąc prościej: firma nie może dowolnie podnosić ceny pożyczki. Przy kredycie na co najmniej 30 dni limit zależy od kwoty i czasu spłaty, ale nigdy nie może przekroczyć 45 proc. pożyczonego kapitału.
Przy 6 tys. zł górna granica wynosi więc 2700 zł, a przy krótszej umowie może być niższa. Tymczasem opłata za kurs w opisanym przypadku sięgnęła 7 tys. zł. UOKiK podaje też, że w badanych umowach ceny dodatkowych usług przekraczały limity nawet siedmiokrotnie! To ustalenie dotyczy całego badanego modelu, nie tylko przykładu 6 tys. zł.
Obowiązkowa opłata nie znika z rachunku tylko dlatego, że firma nazwie ją kursem lub pakietem zdrowotnym. Jeśli zakup warunkuje wypłatę pieniędzy, jego cena powinna wpływać na całkowity koszt kredytu i rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, czyli RRSO.
Rzecznik Finansowy na podstawie skarg klientów opisał kredytodawców, którzy dokładali pakiety medyczne i nie wliczali ich ceny do kosztu finansowania. Za niedopuszczalną uznał sytuację, w której pożyczka zależy od kupienia usługi niedopasowanej do potrzeb klienta. Nie chodzi o zakaz sprzedawania dodatków, ale o zakaz chowania w nich ceny pożyczonych pieniędzy.
Nie patrz tylko na ratę. Porównaj przelew z pełną spłatą
Przed podpisaniem umowy klient powinien zapytać, czy dostanie tę samą kwotę bez kursu, pakietu medycznego, abonamentu albo ubezpieczenia. Jeśli sprzedawca nazywa dodatek dobrowolnym, powinien pokazać wariant bez niego. Odpowiedź najlepiej mieć na piśmie.
Trzeba też zestawić przelew na konto z sumą wszystkich płatności. W opisanej umowie różnica wynosiła 7 tys. zł. Niska rata nie zmieni faktu, że klient oddaje ponad dwa razy tyle, ile dostał.
Przed zawarciem kredytu konsumenckiego klient powinien otrzymać formularz informacyjny, może też poprosić o bezpłatny projekt umowy. Trzeba w nich znaleźć całkowitą kwotę do zapłaty, całkowity koszt oraz RRSO. Jeśli obowiązkowej usługi nie uwzględniono w tych pozycjach, oferta nie pokazuje pełnego rachunku.
Osobna umowa lub faktura wystawiona przez drugą spółkę nie zamykają sprawy. Liczy się to, czy bez dodatku doszłoby do wypłaty i czy jego cena rośnie razem z pożyczaną kwotą. Rozdzielenie pożyczki i kursu na dwa dokumenty nie sprawia, że znika ich wspólny koszt.
Po podpisaniu umowy nadal można zakwestionować opłaty
Konsument może odstąpić od kredytu konsumenckiego w ciągu 14 dni bez podawania przyczyny. Zwraca kapitał oraz odsetki za czas korzystania z pieniędzy, najpóźniej w ciągu 30 dni od złożenia oświadczenia. Nie płaci kary za rezygnację. Jeżeli dodatkową usługę powiązano z kredytem na zasadach opisanych w ustawie, odstąpienie obejmuje również ją.
Po upływie 14 dni trzeba złożyć reklamację i zażądać rozliczenia otrzymanej kwoty, ceny dodatku, rat oraz RRSO. Trzeba wskazać, że zakup usługi był warunkiem wypłaty i dołączyć umowy, formularz informacyjny, harmonogram, reklamę oraz korespondencję. Samodzielne przerwanie spłaty może skończyć się naliczaniem zaległości, dopóki spór nie zostanie rozstrzygnięty.
Bezpłatnie pomoże miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów. Przy sporze z podmiotem rynku finansowego po reklamacji można zwrócić się do Rzecznika Finansowego. Pomoże on również ocenić podstawy do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Po złożeniu pisemnego oświadczenia konsument oddaje wtedy tylko pożyczony kapitał, bez odsetek i pozostałych kosztów. Sankcja dotyczy naruszeń wskazanych w ustawie, więc nie uruchamia się automatycznie po zakwestionowaniu ceny kursu.
Do UOKiK można zgłosić praktykę stosowaną wobec większej grupy klientów, ale urząd nie odzyska pieniędzy w indywidualnym sporze. Tych trzeba dochodzić samodzielnie, korzystając z reklamacji i pomocy rzecznika konsumentów lub Rzecznika Finansowego.
Zarzuty UOKiK dotyczą D&D Group i czterech spółek z grupy MediQurs. Postępowanie w tej sprawie nadal trwa, ale jego znaczenie wykracza poza działalność tych firm. Chodzi o to, czy rozbicie jednej transakcji na gotówkę i osobno wycenioną usługę pozwala wyłączyć część rachunku spod ustawowego limitu. Ochrona pożyczającego ma sens tylko wtedy, gdy obejmuje wszystkie obowiązkowe płatności, a nie jedynie kwoty wpisane do umowy kredytowej.