Polacy rzucili się z wnioskami do ZUS-u. Wystarczy złożyć wniosek, by mieć dłuższy urlop

ZUS sprawuje pieczę nad historią aktywności zawodowej

Dla przeciętnego obywatela Zakład Ubezpieczeń Społecznych jawi się przede wszystkim jako potężna machina biurokratyczna, której głównym zadaniem jest pobór składek oraz wypłata świadczeń w momentach wygaśnięcia zdolności do zarobkowania, na starość lub w chorobie. Jednak rola tej instytucji wykracza daleko poza funkcję wielkiego kasjera. ZUS jest bowiem depozytariuszem kompletnej historii naszej aktywności zawodowej, co w świetle specyficznej konstrukcji polskiego rynku pracy nabiera fundamentalnego znaczenia. 

Przez lata krajowy system zatrudnienia ewoluował w kierunku dużej segmentacji, tworząc wyraźny podział na pracowników posiadających święty graal w postaci umowy o pracę oraz rosnącą rzeszę osób wykonujących obowiązki na podstawie umów cywilnoprawnych czy w ramach samozatrudnienia (B2B).

To rozróżnienie nie jest jedynie kwestią nazewnictwa w nagłówku kontraktu. Rodzaj podpisanej umowy determinuje bowiem nie tylko bieżące bezpieczeństwo socjalne, ale także to, co w Kodeksie pracy określane jest mianem stażu pracy. Wskaźnik ten, sumujący lata przepracowane na etacie, tradycyjnie otwierał drzwi do szeregu przywilejów: dłuższego okresu wypowiedzenia, wyższego wymiaru urlopu wypoczynkowego wynoszącego 26 zamiast 20 dni czy wreszcie prawa do nagród jubileuszowych i dodatków stażowych. Te ostatnie są szczególnie istotne w sferze budżetowej, gdzie pieniądze płynące z dodatku za wysługę lat stanowią ważny składnik comiesięcznego wynagrodzenia. Przez dekady system ten marginalizował miliony Polaków, którzy, mimo odprowadzania składek do ZUS, w świetle prawa pracy pozostawali wiecznymi debiutantami bez udokumentowanego stażu.

Te regulacje uległy zmianie od 2026 roku

Sytuacja na rynku pracy stała się w ostatnich latach przedmiotem ożywionej debaty publicznej, a termin “uśmieciowienie” na stałe wszedł do słownika ekonomistów. Umowa zlecenie oraz jednoosobowa działalność gospodarcza, choć często bardziej elastyczne i finansowo atrakcyjne na rękę, nie wliczały się do pracowniczego stażu pracy. Oznaczało to, że osoba pracująca przez dekadę na zleceniu, po przejściu na etat, w świetle Kodeksu pracy była traktowana jak nowicjusz, któremu przysługuje jedynie 20 dni urlopu. Ten dualizm rynku pracy stał się przyczyną wielu patologii, zniechęcając do stabilizacji zawodowej i tworząc poczucie niesprawiedliwości społecznej. Wiele wskazuje jednak na to, że ten archaiczny podział wkrótce odejdzie do lamusa, co bezpośrednio wiąże się z obserwowanym obecnie zjawiskiem.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapowiadało rewolucyjne zmiany w prawie, mające na celu zrównanie okresów zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych oraz prowadzenia działalności gospodarczej z pracą na etacie. Ustawa zakłada, że do stażu pracy wliczane będą wszystkie oskładkowane okresy aktywności zawodowej. To właśnie ta perspektywa sprawiła, że Polacy ruszyli do urzędów. Świadomość, że lata spędzone na umowach drugiej kategorii mogą wkrótce przeliczyć się na konkretne dni wolne i wyższe wynagrodzenie, zadziałała na wyobraźnię pracowników skuteczniej niż jakakolwiek kampania informacyjna.

Zobacz też: Coś pękło na rynku pracy. Polacy nie mają złudzeń, wskaźniki jak sprzed 18 lat

Do ZUS-u wpłynęły setki tysięcy wniosków

Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych masowo napływają wnioski o wystawienie zaświadczeń niezbędnych do doliczenia do stażu pracy okresów innych niż zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Jak przekazał w informacji prasowej Wojciech Ściwiarski, rzecznik prasowy ZUS w województwie mazowieckim, do tej pory wpłynęło już 405 tys. takich wniosków. Do 5 lutego rozpatrzono 289 tys. z nich, wydając blisko 650 tys. zaświadczeń, przy czym decyzję odmowną otrzymało 65,6 tys. osób.

Zaświadczenia stażowe są wydawane w sytuacjach, gdy ZUS nie posiada dokumentów potwierdzających aktywność zawodową danej osoby. Dotyczy to m.in. uczniów i studentów do 26. roku życia, którzy wykonywali pracę na podstawie umowy zlecenia, ale z tego tytułu nie podlegali ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a więc nie były za nich odprowadzane składki. ZUS podkreśla jednak, że nie wszystkie okresy wskazane przez wnioskodawców mogą zostać uwzględnione, zaświadczenia obejmują wyłącznie te okresy, w których dana osoba była objęta ubezpieczeniami społecznymi lub zdrowotnymi, np. w ramach tzw. ulgi na start.

Nowe regulacje, na podstawie których zaświadczenia będą miały znaczenie dla pracodawców, zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. w jednostkach sektora finansów publicznych oraz ruszą od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców.

Wniosek o wydanie zaświadczenia (USP) można złożyć wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem platformy eZUS. Tą samą drogą wnioskodawcy otrzymują decyzje i zaświadczenia, które, niezależnie od formy podpisu, w tym podpisu kwalifikowanego lub nadruku danych osoby upoważnionej, są równoprawne i w pełni ważne. 

ZUS zachęca również do aktywowania powiadomień w systemie eZUS, aby na bieżąco otrzymywać informacje o nowych dokumentach i decyzjach. Warto pamiętać, że ZUS odmawia wydania zaświadczenia m.in. osobom, które wskazują okresy wykonywania umowy zlecenia w czasie, gdy były uczniami lub studentami przed ukończeniem 26. roku życia i nie podlegały z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym. Decyzja odmowna zapada także w przypadku braku lub błędów w dokumentach zgłoszeniowych i rozliczeniowych albo gdy w danym okresie wnioskodawca nie miał obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, ponieważ podlegał im z innego tytułu.