Pakt migracyjny wchodzi w życie. Już wiadomo, jakie zobowiązania będzie musiała wypełnić Polska

Polski opór przed europejskim paktem migracyjnym

Wspólnotowa polityka azylowa przez lata przypominała gaszenie pożaru benzyną, wywołując głębokie podziały między państwami południa a resztą kontynentu. Unijny pakt migracyjny, czyli kompleksowy pakiet reform regulujących zasady azylu i relokacji w Europie, który właśnie wchodzi w życie, ma w teorii zrewolucjonizować ten mało efektywny system.

Bruksela liczy na odzyskanie pełnej kontroli nad przepływem ludności, jednak nad Wisłą dokument ten od początku budził ogromne emocje i uzasadniony opór. Poprzedni kształt przepisów, negocjowany przez wcześniejsze ekipy rządowe, kompletnie ignorował specyfikę naszej części Europy, traktując migrację wyłącznie przez pryzmat humanitarny, a nie bezpieczeństwa państwa. Czy można bowiem mierzyć jedną miarą wyzwania, przed jakimi stają mieszkańcy Europy Zachodniej i państw zmagających się z celową destabilizacją granic?

Przełom w Brukseli nastąpił dopiero wtedy, gdy polscy negocjatorzy z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych zaczęli głośno mówić o realiach wojny hybrydowej. Kluczowe okazało się uświadomienie unijnym urzędnikom, że stabilność wschodniej flanki to fundament bezpieczeństwa całej Wspólnoty.

Statystyki unijnej agencji Frontex z ostatnich lat wyraźnie pokazywały, że presja na zewnętrznych granicach nie maleje, a dotychczasowe procedury dublińskie dawno przestały działać. Rząd w Warszawie stanął na stanowisku, że nie zmieni się sprzeciw wobec jakichkolwiek mechanizmów, które mogłyby choćby w najmniejszym stopniu zmniejszyć codzienne bezpieczeństwo Polek i Polaków.

Polskie weto dla relokacji migrantów

Dwuletnie, momentami niezwykle burzliwe negocjacje dyplomatyczne przyniosły jednak rezultaty, które mocno zmieniają pozycję startową Warszawy w nowym rozdaniu. Kluczową rolę odegrała tu zmiana metodologii wyliczania tak zwanego mechanizmu solidarności, która wcześniej w ogóle nie uwzględniała faktu, jak wielki wysiłek logistyczny i finansowy poniosło polskie społeczeństwo po wybuchu wojny za naszą wschodnią granicą. 

Wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Maciej Duszczyk otwarcie wskazuje, że ostateczny kształt przepisów udało się dostosować do polskiej specyfiki, co zaowocowało całkowitym wyłączeniem kraju z przymusowej relokacji cudzoziemców oraz zwolnieniem z jakichkolwiek opłat solidarnościowych z tego tytułu.

Pomimo tego, że Polska jest zwolniona z mechanizmu relokacji, założenia nawet dobrowolnej relokacji migrantów są nierealistyczne i niewykonalne w praktyce, a do tego będą prowadzić do konfliktów w ramach Unii Europejskiej. Dlatego nadal będziemy postulować o jak najszybsze zrezygnowanie z tego mechanizmu w europejskiej polityce migracyjnej – powiedział Maciej Duszczyk.

W praktyce oznacza to, że Polska nie będzie przyjmować migrantów z innych państw, ani ponosić kosztów z tym związanych. Brukselski kompromis musiał uznać realia, w których nasz kraj przyjął miliony obywateli Ukrainy uciekających przed rosyjską agresją, mimo że formalnie nie posiadają oni statusu uchodźców w myśl konwencji genewskiej.

Czy system oparty na sztucznych kwotach miałby w ogóle szansę przetrwać w rzeczywistości wolnego rynku? Doświadczenia z ubiegłych lat pokazują, że próby administracyjnego osiedlania ludzi w krajach, które nie są ich docelowym punktem podróży, kończyły się masowymi ucieczkami do Europy Zachodniej. Z tego powodu resort spraw wewnętrznych uważa mechanizmy relokacyjne za całkowicie nierealistyczne, niewykonalne i rodzące niepotrzebne konflikty wewnątrzunijne.

Zobacz też: UE ostrzega: przygotuj się na 72 godziny bez pomocy. Co trzeba mieć w domu?

Skuteczna deportacja zamiast skomplikowanych procedur

Polska strategia na najbliższe lata jest klarowna i zakłada implementację wyłącznie tych zapisów unijnego paktu, które realnie uszczelniają politykę migracyjną oraz podnoszą poziom bezpieczeństwa kraju. Nowe ramy prawne dają Warszawie do ręki potężne instrumenty w postaci zaostrzonych procedur związanych z powrotem oraz oficjalnego zakazu instrumentalizacji migracji.

Co istotne, rząd nie zamierza rezygnować ze sprawdzonych w praktyce, krajowych rozwiązań polegających na czasowym zawieszaniu prawa do przyjmowania wniosków azylowych w warunkach zagrożenia. Takie podejście zyskało już wcześniej akceptację wojewódzkich sądów administracyjnych, które uznały te radykalne kroki za w pełni zgodne z polską Konstytucją.

Nasza przewaga tkwi dziś w sprawności działania służb i egzekwowaniu prawa, co potwierdzają twarde dane z raportów MSWiA. Od 2022 roku liczba skutecznie przeprowadzonych deportacji oraz powrotów dobrowolnych wzrosła w Polsce o imponujące 200 procent, co plasuje nas w gronie unijnych liderów efektywności. 

Jednocześnie skuteczne zabezpieczenie i uszczelnienie granicy polsko-białoruskiej, połączone z tymczasowymi kontrolami na odcinkach z Litwą i Niemcami, pozwoliło niemal całkowicie sparaliżować tak zwany wschodni szlak migracyjny. Kolejnym krokiem ma być jego ostateczne zamknięcie we współpracy z sąsiadami z krajów bałtyckich oraz przeforsowanie założeń Deklaracji Kiszyniowskiej, stawiającej interesy bezpieczeństwa państw narodowych ponad unijną biurokrację. Nowy pakt migracyjny wchodzi w życie, ale dla Polski staje się on tarczą, a nie obciążeniem.

Polska nie uniknie obowiązków wynikających z przepisów paktu migracyjnego

Polska uniknęła obowiązkowej relokacji migrantów, ale nie uniknie wejścia w życie innych zmian wynikających z unijnego paktu migracyjnego, które nakładają na nasz kraj szereg nowych, formalnych obowiązków. Kluczowym zadaniem dla krajowej administracji stanie się wdrożenie całkowicie nowej, przyspieszonej procedury granicznej, która zobowiązuje do wstępnego rozpatrzenia wniosków azylowych osób o niskiej szansie na ochronę w ciągu zaledwie tygodnia, a ostatecznego zakończenia postępowania w 12 tygodni.

Choć polskie władze chętnie skorzystają z tak szybkich rozwiązań powrotowych i deportacyjnych, eksperci z Ośrodka Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego ostrzegają przed poważnymi barierami infrastrukturalnymi. Przeprowadzenie tak ekspresowych procesów w pełnej zgodzie z unijnym prawem wymagać będzie od rządu zabezpieczenia odpowiedniej liczby sędziów, wykwalifikowanych tłumaczy, nowoczesnych, dobrze zinformatyzowanych baz danych, a także specjalnych lokali do przetrzymywania cudzoziemców na czas trwania procedury.

Dodatkowo nowa polityka migracyjna wymusza integrację systemów informacyjnych i zaostrzenie mechanizmów weryfikacji danych w sytuacjach nagłego kryzysu lub masowego napływu migrantów. Pozostaje pytanie, czy polskie urzędy, które już teraz borykają się z poważną przewlekłością postępowań, udźwigną ten logistyczny ciężar w narzuconym przez Brukselę reżimie czasowym.

Równolegle polski rynek pracy musi zmierzyć się z inną rzeczywistością prawną, gdyż Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odnotowało znaczący spadek liczby wydawanych zezwoleń na pracę dla obcokrajowców, co jest bezpośrednim skutkiem ubiegłorocznego uszczelnienia przepisów i podniesienia opłat urzędowych. W pierwszym kwartale 2026 roku wydano zaledwie 38 tysięcy takich decyzji, czyli ponad połowę mniej niż w analogicznych okresach poprzednich trzech lat.