Dramatyczne dane o zadłużeniu Polaków. Psychologowie biją na alarm

Statystyki bezlitosne dla trzydziestolatków: 86 miliardów długu!

Z najnowszych analiz Biura Informacji Kredytowej (BIK) oraz Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor wynika, że to właśnie osoby w wieku od 35 do 44 lat stanowią najliczniejszą grupę niesolidnych dłużników w Polsce. Łączna kwota zaległych płatności wszystkich Polaków przekroczyła już barierę 86 miliardów złotych. Co szczególnie niepokojące, średnie zadłużenie na jedną osobę drastycznie rośnie – obecnie wynosi ono ponad 33,4 tys. zł, co dla przeciętnego pracownika oznacza konieczność oddania kilku pełnych pensji tylko po to, by wyjść na zero.

Główny Urząd Statystyczny w swoich raportach dotyczących warunków życia wskazuje, że choć realne wynagrodzenia rosną, to tempo wzrostu kosztów utrzymania – od czynszów po energię – często wyprzedza podwyżki. Dla Millenialsa, który wszedł na rynek pracy w okresie niskich stóp procentowych, nagły skok kosztów pieniądza stał się finansowym nokautem. Raporty wskazują, że blisko 60% dłużników wprost deklaruje: gdyby nie drastyczny wzrost kosztów życia, byliby w stanie spłacać swoje zobowiązania terminowo.

Paradoks „Doom Spendingu” - "zastaw się, a postaw się"

Dlaczego pokolenie Y tak chętnie sięga po pożyczone pieniądze, nawet gdy ich sytuacja jest niepewna? Psychologia finansowa wskazuje na nowe, niebezpieczne zjawisko: doom spending. Polega ono na kompulsywnym wydawaniu pieniędzy na dobra luksusowe lub doraźne przyjemności w obliczu lęku przed katastrofą gospodarczą lub brakiem stabilności.

Potwierdzają to dane z badania International Your Money Financial Security Survey. To Globalne badanie CNBC i SurveyMonkey potwierdza: inflacja i lęk przed niepewną emeryturą niszczą poczucie bezpieczeństwa finansowego. Efektem jest „doom spending” – młodsze pokolenia, czując, że nie powtórzą sukcesu materialnego rodziców, wydają pieniądze w sposób impulsywny, próbując w ten sposób rozładować napięcie.

Widzimy niepokojący paradoks - ogromny stres finansowy popycha młodych do jeszcze większej konsumpcji. Zamiast oszczędzać na nieosiągalny dla wielu dom, wolą wydać pieniądze na "tu i teraz", co daje im chwilowe poczucie kontroli nad własnym życiem w niepewnym świecie.

Problem ma jednak głębsze podłoże niż tylko chęć posiadania nowego smartfona. Dr Ylva Baeckström z King's College London, ekspertka w dziedzinie finansów behawioralnych, zwraca uwagę na dramatyczną zmianę perspektywy pokoleniowej. Zauważa ona, że dzisiejsi młodzi dorośli mają dojmujące poczucie, iż mimo ciężkiej pracy mogą nigdy nie osiągnąć takiego poziomu stabilizacji i bezpieczeństwa finansowego, jaki był udziałem ich rodziców.

To poczucie „beznadziei ekonomicznej” sprawia, że mechanizmy oszczędzania przestają działać. Skoro dom jest za drogi, a emerytura niepewna, łatwiej ulec pokusie kredytu na wakacje czy markowe ubrania. Dług staje się formą ucieczki przed poczuciem bycia gorszym, co potęgują media społecznościowe i wszechobecna presja sukcesu.

Polska na tle Europy: Rekordowe tempo zadłużania

Kiedy spojrzymy na mapę zadłużenia Starego Kontynentu, sytuacja polskich Millenialsów jawi się jako paradoks. Dane Eurostatu wskazują, że Polska wciąż utrzymuje niższy poziom długu gospodarstw domowych w stosunku do PKB niż np. Dania czy Holandia, ale to u nas dynamika wzrostu jest jedną z najwyższych w całej Unii Europejskiej.

Różni nas też struktura długu:

• Zachód Europy: Dług Millenialsa to głównie kredyt hipoteczny na stałej stopie.
   
• Polska: W portfelach „igreków” straszą drogie kredyty gotówkowe i chwilówki. Według danych KRD, drastycznie rośnie liczba „multidłużników” – osób mających zaległości u co najmniej trzech różnych wierzycieli.

Polski Millenials goni Zachód pod względem standardu życia, ale robi to na znacznie gorszych warunkach finansowych, przy wyższym oprocentowaniu i mniejszej stabilności finansowej.

Czy jest droga wyjścia?

Wyjście z pętli zadłużenia wymaga nie tylko dyscypliny finansowej, ale przede wszystkim zmiany mentalnej. Psychologowie sugerują, że kluczem jest „odczarowanie” długu i otwarta rozmowa o problemach – proszenie o pomoc nie jest wstydem, lecz odwagą. Z kolei ekonomiści radzą: konsolidacja zobowiązań, drastyczne cięcie kosztów subskrypcyjnych i budowa poduszki finansowej, której według statystyk nie posiada blisko połowa zadłużonych Polaków.

Bez systemowych zmian i zwiększenia świadomości finansowej, pokolenie Millenialsów może stać się pierwszym w historii, które mimo ciężkiej pracy, będzie uboższe od swoich rodziców. Czas tyka, a odsetki nie czekają.

 

Źródła:

• Główny Urząd Statystyczny (GUS): Raport o warunkach życia i dochodach ludności (2024).
• Biuro Informacji Kredytowej (BIK) i BIG InfoMonitor: Raport „InfoDług” (2024).
• International Your Money Financial Security Survey: Globalne badanie świadomości i bezpieczeństwa finansowego.
• King’s College London: Ekspertyzy dr Ylvy Baeckström dotyczące psychologii finansów pokolenia Y i Z.
• Eurostat: Household debt statistics (UE-27).
• Krajowy Rejestr Dłużników (KRD): Analiza zadłużenia pokoleń.