ZUS sprawdza kontrowersyjne umowy, padł ważny komunikat. Będą kontrole?
Zakład Ubezpieczeń Społecznych opublikował raport o rejestrze umów o dzieło za pierwsze półrocze 2026 roku. Płynie z niego kilka jasnych wniosków. Na rynku królują zlecenia bardzo krótkie, poszczególne regiony dzieli przepaść, a coraz większą rolę odgrywają wykonawcy zza granicy. W tle tych danych widać też wyraźny, utrzymujący się od lat spadek liczby zawieranych umów.
W ciągu sześciu miesięcy do ZUS wpłynęło 519,6 tys. formularzy RUD, na których zgłoszono 609,3 tys. umów o dzieło. Liczba wykonawców wzrosła rok do roku z 201,9 do 203,7 tys. osób. Papierowe wizyty w okienku to już rzadkość, bo prawie 93% dokumentów trafiło do urzędu elektronicznie, przez platformę eZUS
Praca na jeden dzień to standard
Z danych Zakładu wynika, że rynek zdominowały zlecenia krótkoterminowe. Najliczniejszą grupę, bo aż 27,88%, stanowiły umowy zawierane na jeden dzień. Połowa kontraktów nie przekraczała sześciu dni, a ponad 61% dziewięciu dni. Średni czas trwania dzieła wyniósł wprawdzie 39 dni, ale ten wynik zawyżają nieliczne, długie projekty.
Widać też spadek ogólnej liczby rejestrowanych umów. Po rekordowym 2023 roku, gdy odnotowano 845,8 tys. umów, ich liczba stopniała do 609,3 tys. w pierwszym półroczu 2026, czyli o 28%. Tendencję potwierdzają dane roczne. Liczba umów spadła z 1,72 mln w 2021 roku do 1,28 mln w 2025, co oznacza spadek o ponad jedną czwartą.
Branże kreatywne i przewaga Mazowsza
Ponad połowa wykonawców skupia się w trzech sektorach. Na czele jest informacja i komunikacja (22,7%), dalej działalność profesjonalna, naukowa i techniczna (17,7%) oraz kultura, rozrywka i rekreacja (14,8%). Po takie umowy sięgają najczęściej specjaliści między 30. a 39. rokiem życia, przy czym proporcje kobiet i mężczyzn są niemal wyrównane.
Uwagę zwracają za to ogromne różnice na mapie kraju. Mazowsze deklasuje resztę stawki. Przypada na nie 28,44% wszystkich umów o dzieło w Polsce, czyli ponad jedna czwarta. Dla porównania drugie w kolejności małopolskie odpowiada za 10,65%, a śląskie za 9,82%. Na samym dole zestawienia są opolskie (1,31%) i lubuskie (1,41%).
Przewagę Mazowsza widać też w innym ujęciu. Na 10 tys. płatników składek zgłoszono tam ponad 6,1 tys. umów, co daje 341 wykonawców na 10 tys. ubezpieczonych, podczas gdy w zamykającym tę klasyfikację warmińsko-mazurskiem jest ich zaledwie 50, blisko dziewięć razy mniej.
Kto pracuje na dzieło? ZUS o możliwych kontrolach
Po takie umowy sięgają przede wszystkim ludzie młodzi i w średnim wieku. Najliczniejszą grupę tworzą trzydziestolatkowie, bo osoby w wieku 30–39 lat to 49,4 tys. wykonawców, czyli niemal 25% wszystkich zgłoszonych. Tuż za nimi są przedziały 40–49 lat (22,52%) i 20–29 lat (20,72%), a łącznie na roczniki między 20. a 49. rokiem życia przypada blisko dwie trzecie umów. Wraz z wiekiem udział wyraźnie spada, do niecałych 5% wśród siedemdziesięciolatków.
Nie idziemy na kontrolę na ślepo (…) Nowoczesne narzędzia pozwalają nam w sposób szczegółowy analizować między innymi tytuły i przedmiot zawieranych umów. W ten sposób trafiamy na przypadki, które od razu budzą naszą czujność. Chodziło na przykład o umowy dotyczące wyłapywania kurczaków, układania materiałów w pryzmę czy upieczenia 30 kg ciasta. Trudno uznać takie czynności za wykonanie indywidualnego dzieła — opowiada Paweł Jaroszek — wyjaśnia Paweł Jaroszek, członek zarządu ZUS nadzorujący Pion Finansów i Realizacji Dochodów, w wywiadzie dla Businessinsider.
Podział na płeć jest za to niemal symetryczny, z lekką przewagą mężczyzn (52,18% wobec 47,82% kobiet).
Coraz więcej wykonawców zza granicy
W pierwszym półroczu wyraźnie urosła obecność obcokrajowców. ZUS naliczył 13,6 tys. cudzoziemców, czyli 6,68% wszystkich wykonawców, o 15,86% więcej niż rok wcześniej. Liczba zawartych z nimi umów sięgnęła 36,6 tys. i wzrosła o 21%. Najliczniejsi są obywatele Ukrainy, drudzy Białorusini, a razem stanowią trzy czwarte tej grupy. W rejestrze pojawiają się też pojedyncze umowy z obywatelami tak odległych krajów jak Kenia, Botswana czy Jamajka.
Zakład zwrócił przy okazji uwagę na braki w formularzach. Rubrykę z nazwą państwa zlecający wypełnili zaledwie dla 2,9 tys. osób, choć faktyczna liczba cudzoziemców sięgnęła 13,6 tys. Narodowość pozostałych trzeba było ustalać dopiero na podstawie powiązanych baz ubezpieczeniowych.
Obserwuj w Google News
