ZUS może zażądać zwrotu 13. emerytury. Seniorzy wciąż o tym nie wiedzą
Dodatkowe świadczenia dla seniorów zwykle kojarzą się z prostym przelewem, który po wypłacie pozostaje już na koncie emeryta. W przypadku trzynastej emerytury istnieją jednak sytuacje, w których ZUS może po czasie uznać, że pieniądze zostały wypłacone nienależnie. Kluczowe znaczenie ma prawo do podstawowego świadczenia w konkretnym dniu. Rząd i ZUS przypominają więc, że nie każdy, kto otrzymał przelew, może być pewien, że zachowa go bezwarunkowo.
Dla większości emerytów nie oznacza to żadnego problemu. Mechanizm dotyczy szczególnych przypadków, m.in. osób pobierających świadczenia, których wypłata może zostać zawieszona. Warto jednak wiedzieć, jak działa system i dlaczego nawet automatyczna wypłata z ZUS może później zostać zakwestionowana.
ZUS obsługuje miliony Polaków. Emerytury to tylko część jego zadań
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jedną z najważniejszych instytucji polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Prowadzi konta osób ubezpieczonych, gromadzi informacje o składkach, ustala prawo do świadczeń i zajmuje się ich wypłatą. Z systemem mają kontakt nie tylko seniorzy, ale także pracownicy, przedsiębiorcy, osoby chore, rodzice czy osoby niezdolne do pracy.
Do najbardziej rozpoznawalnych świadczeń wypłacanych przez ZUS należą emerytury i renty. Zakład odpowiada jednak również m.in. za zasiłki chorobowe, macierzyńskie, opiekuńcze, świadczenia rehabilitacyjne czy zasiłki pogrzebowe. Realizuje także część dodatkowych programów kierowanych do określonych grup ubezpieczonych.
Ogromne znaczenie mają prowadzone przez ZUS konta i subkonta. Zapisywane są na nich informacje o składkach, które później wpływają na ustalenie wysokości emerytury. Zakład sprawdza również okresy ubezpieczenia i inne dane potrzebne do wydawania decyzji.
ZUS nie jest przy tym instytucją, która może dowolnie przyznawać lub odbierać pieniądze. Działa na podstawie ustaw i musi stosować określone kryteria. Jeśli przepisy uzależniają prawo do świadczenia od konkretnej daty, wysokości dochodów czy statusu ubezpieczonego, Zakład jest zobowiązany później te warunki zweryfikować.
Ma to znaczenie również przy dodatkowych wypłatach. Część świadczeń przekazywana jest automatycznie, bez wniosku, ale nie oznacza to, że późniejsza kontrola prawa do nich jest niemożliwa.
Minimalna emerytura wynosi 1978,49 zł. Seniorzy otrzymują również dodatkowe świadczenia
Od 1 marca 2026 roku najniższa gwarantowana emerytura wynosi 1978,49 zł brutto miesięcznie. To o 99,58 zł więcej niż przed tegoroczną waloryzacją. Taka sama minimalna kwota dotyczy m.in. renty rodzinnej i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Nie każdy emeryt otrzymuje jednak właśnie tyle. Wysokość świadczenia jest wyliczana indywidualnie i zależy przede wszystkim od zgromadzonych składek, kapitału początkowego oraz średniego dalszego trwania życia. Gwarancja podwyższenia świadczenia do minimalnej emerytury jest dodatkowo związana z wymaganym stażem ubezpieczeniowym.
Po waloryzacji w marcu 2026 roku świadczenia w ustawowej najniższej wysokości pobierało około 377 tys. osób. Sama kwota minimalna nie pokazuje więc pełnego obrazu sytuacji seniorów, część osób otrzymuje więcej, a osoby bez odpowiedniego stażu mogą pobierać świadczenia niższe od minimum.
Poza podstawową emeryturą funkcjonują również dodatkowe świadczenia. Od marca dodatek pielęgnacyjny wynosi 366,68 zł miesięcznie. Seniorzy mogą być też uprawnieni m.in. do dodatków kombatanckich, świadczenia honorowego po ukończeniu 100 lat czy, w określonych sytuacjach, renty wdowiej.
Osobne miejsce zajmują 13. emerytura i 14. emerytura. Pierwsza trafia zasadniczo do osób uprawnionych bez kryterium dochodowego, natomiast przy czternastce stosowany jest próg i mechanizm pomniejszania świadczenia. W 2026 roku pełna czternastka również wynosi 1978,49 zł brutto i będzie wypłacana głównie we wrześniu.
Zobacz też: Nie 800, a 2400 zł do końca sierpnia. Te osoby dostaną pieniądze od ZUS
Trzynastą emeryturę można stracić po wypłacie. Decyduje sytuacja na 31 marca
W 2026 roku 13. emerytura wynosiła 1978,49 zł brutto, czyli dokładnie tyle, ile obowiązująca od marca minimalna emerytura. ZUS wypłaca ją automatycznie, bez konieczności składania wniosku, razem z podstawowym świadczeniem.
Kluczowa jest jednak data 31 marca 2026 roku. Właśnie na ten dzień trzeba było mieć prawo do wypłaty odpowiedniego świadczenia emerytalno-rentowego. Trzynastka przysługuje m.in. emerytom, rencistom, osobom pobierającym rentę socjalną, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne czy świadczenie przedemerytalne.
Problem może pojawić się wtedy, gdy ZUS po wypłacie ustali, że na 31 marca podstawowe świadczenie było zawieszone albo nie powinno przysługiwać. W takim przypadku 13. emerytura może zostać uznana za świadczenie nienależnie pobrane, a Zakład może zażądać jej zwrotu. ZUS informował o takiej możliwości również w decyzjach wysyłanych świadczeniobiorcom.
Szczególnie uważać muszą osoby pobierające wcześniejsze emerytury, renty lub świadczenia przedemerytalne i jednocześnie dorabiające. Część takich świadczeń podlega limitom przychodów. Jeśli po rozliczeniu okaże się, że przychód powodował konieczność zawieszenia świadczenia właśnie na 31 marca, konsekwencją może być również utrata prawa do trzynastki.
Nie oznacza to natomiast, że trzynasta emerytura jest obniżana wraz ze wzrostem zwykłej emerytury. Nie obowiązuje tutaj zasada "złotówka za złotówkę” znana z czternastki. Uprawniona osoba otrzymuje jedną trzynastkę odpowiadającą minimalnej emeryturze, niezależnie od tego, czy jej podstawowe świadczenie wynosi 2 tys., 4 tys. czy 8 tys. zł brutto.
Osoba mająca prawo do kilku świadczeń również nie otrzymuje kilku trzynastek. Przykładowo przy jednoczesnym prawie do emerytury z ZUS i KRUS dodatkowe świadczenie przysługuje tylko raz. Podobnie przy rencie rodzinnej pobieranej przez kilka osób, wypłacana jest jedna trzynastka, dzielona między wszystkich uprawnionych.
Dla większości seniorów dodatkowa wypłata pozostaje więc bezpieczna. Ryzyko zwrotu pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy po czasie okaże się, że warunek prawa do świadczenia podstawowego na 31 marca nie był spełniony. Sam fakt pojawienia się pieniędzy na koncie nie przesądza jeszcze ostatecznie o prawie do ich zatrzymania.
Obserwuj w Google News
