Rząd przyjął nowe przepisy. Za oszustwo żywnościowe grozi nawet więzienie
Bezpieczeństwo codziennych zakupów staje się iluzją w zderzeniu z rosnącą presją kosztową. Polacy chętnie wybierają tanie produkty, nie zdając sobie sprawy, że na sklepowych półkach roi się od rynkowych manipulacji. Machina legislacyjna ruszyła jednak do przodu. Szykują się drastyczne zmiany dla biznesu.
Iluzja na talerzu i potężne luki w rynkowym nadzorze
Nadzór nad rynkiem spożywczym w naszym kraju to skomplikowana układanka kompetencyjna, w której uczestniczy kilka odrębnych podmiotów. Główny ciężar spoczywa na Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (państwowym organie weryfikującym zgodność produktów z deklaracjami na etykiecie), wspieranej przez Główny Inspektorat Sanitarny oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Mimo istnienia tego rozbudowanego aparatu kontrolnego, system regularnie ujawnia swoje słabe punkty. Sytuacja makroekonomiczna ostatnich lat, naznaczona uporczywą inflacją oraz topniejącą siłą nabywczą portfeli obywateli, brutalnie zweryfikowała nawyki zakupowe.
Lwia część społeczeństwa przeniosła domowe budżety do wielkich sieci dyskontowych. Skupienie handlu w rękach gigantów detalicznych wytworzyło bezprecedensową presję na dostawców. Konkurencja o atrakcyjne miejsce na półce wymusza radykalne cięcie kosztów produkcji. Przedsiębiorcy, próbując ratować topniejące marże w obliczu drogich surowców, kosztów energii oraz rosnących wydatków na płace, wkraczają na niebezpieczną ścieżkę optymalizacji składów. Niestety, granica między legalnym, choć wątpliwym etycznie odchudzaniem gramatury a jawnym procederem wprowadzania konsumenta w błąd staje się niezwykle cienka.
Systematyczne badania rynkowe jednoznacznie udowadniają, że nabywcy rzadko studiują drobnym drukiem zapisane etykiety, ślepo ufając znanym logotypom i wieloletnim przyzwyczajeniom. Tworzy to wyśmienite wręcz środowisko do nadużyć na ogromną skalę. Skomplikowane, międzynarodowe łańcuchy dostaw, w których surowce wielokrotnie zmieniają właścicieli i pokonują tysiące kilometrów, zanim trafią do rodzimych przetwórni, dodatkowo komplikują szczelną weryfikację. Brak w pełni zintegrowanego systemu śledzenia każdej partii towaru od przysłowiowego pola do stołu sprawia, że bezpieczeństwo naszych posiłków bywa dramatyczną loterią. W takich warunkach rynkowych uczciwi producenci tracą na konkurencyjności, podczas gdy podmioty ostro balansujące na granicy prawa notują nadmiarowe, niczym nieuzasadnione zyski.
W pogoni za marżą. Anatomia kulinarnego oszustwa
Czym w obrocie gospodarczym jest fałszywa żywność, o której coraz głośniej dyskutuje się w kontekście bezpieczeństwa konsumentów? Zjawisko to dawno przestało ograniczać się do sprzedaży produktów przeterminowanych. Współczesne oszustwo rynkowe przybiera postać wyrafinowanej inżynierii technologicznej. Najbardziej powszechnym mechanizmem jest celowa podmiana pełnowartościowych składników ich najtańszymi zamiennikami.
Prawdziwy miód pszczeli jest masowo rozcieńczany syropem glukozowo-fruktozowym z syntetycznym barwnikiem. Szlachetna oliwa z oliwek bywa nagminnie mieszana z rafinowanym olejem słonecznikowym. Z kolei przetwory mięsne, takie jak paczkowane szynki, stają się poligonem doświadczalnym dla chemicznych substancji wiążących wodę. Pompowanie mięsa roztworami kolagenu i karagenu pozwala zwiększyć wagę wyrobu o kilkadziesiąt procent, co jest jawnym drenażem kieszeni nabywców. Gdzie napotykamy te groźne podróbki?
Przede wszystkim w segmencie masowej garmażerii, na bazarach, gdzie kontrola organów bywa iluzoryczna, a także w tanich sieciach gastronomicznych. Problem ma jednak wymiar daleko wykraczający poza straty finansowe. Długofalowe spożywanie zafałszowanej żywności to cichy zamach na zdrowie publiczne. Przyswajanie sztucznych wypełniaczy i tłuszczów utwardzonych zaburza gospodarkę metaboliczną, co dramatycznie zwiększa ryzyko otyłości oraz chorób układu krążenia. Co więcej, ukrywanie faktycznego składu towaru stanowi bezpośrednie zagrożenie dla alergików. Niezadeklarowane na opakowaniu śladowe ilości orzechów, glutenu czy roślinnego białka sojowego mogą wywołać tragiczny w skutkach wstrząs anafilaktyczny.
Koniec symbolicznych mandatów. Kryminał za zafałszowany skład
Do tej pory państwowy system karania za wprowadzanie do komercyjnego obrotu zafałszowanych artykułów rolno-spożywczych był w naszym kraju dalece niewydolny. Bardzo niskie, ryczałtowe mandaty oraz wyjątkowo przewlekłe procedury administracyjne sprawiały, że nałożone grzywny stanowiły dla wielu rynkowych podmiotów jedynie wliczony z góry koszt prowadzenia intratnego biznesu. Nieuczciwy producent potrafił zrekompensować sobie straty wynikające z kary urzędowej w kilka dni sprzedaży gorszego zamiennika. Ten patologiczny stan rzeczy ulega drastycznej zmianie, ponieważ rząd zaostrza kary za fałszywą żywność, a nowe przepisy zostały już przyjęte.
Po wejściu ustawy w życie państwo zyska wyraźniejsze podstawy do ścigania firm, które celowo fałszują żywność i wprowadzają konsumentów w błąd. W przepisach pojawi się definicja oszustwa żywnościowego, obejmująca m.in. podawanie nieprawdziwych informacji o składzie, pochodzeniu produktu czy terminie jego przydatności do spożycia. Zmieni się także zakres odpowiedzialności. Za wprowadzanie do obrotu zafałszowanej żywności będą grozić sankcje karne, od grzywny, przez ograniczenie wolności, aż po więzienie. W przypadku produktów o znacznej wartości kary mają być surowsze. Większe uprawnienia otrzyma również IJHARS. Inspektorzy będą mogli sprawdzać nie tylko same etykiety, ale też opisy produktów w sklepach internetowych, reklamy, ulotki i inne materiały promocyjne. Kontrola ma objąć również import żywności, szczególnie tam, gdzie istnieje podejrzenie omijania obowiązkowych procedur.
Realne widmo spędzenia lat za kratkami ma całkowicie przemodelować kalkulację ryzyka u wytwórców. Taka interwencja ustawodawcza to jasny sygnał, że bezpieczeństwo żywnościowe zostało zrównane z bezpieczeństwem narodowym. Surowe prawo ma również chronić uczciwą część polskiego biznesu, przegrywającą batalię cenową z oszustami. Konsekwentne egzekwowanie przepisów powinno przywrócić równowagę rynkową i wymusić transparentność łańcucha dostaw.
Obserwuj w Google News
