Polska zalana alkoholem z „małpek”. Rząd szykuje drastyczną podwyżkę cen, wzbogaci się NFZ
“Małpki”, czyli tanie alkohole w małych opakowaniach, które od lat stanowią stały element krajobrazu polskich miast i miasteczek, mogą wkrótce stać się towarem luksusowym. Rząd Donalda Tuska przygotował radykalne zmiany w przepisach, które uderzą bezpośrednio w segment napojów wysokoprocentowych o najmniejszych objętościach. Zmiana ma wymiar nie tylko fiskalny, ale przede wszystkim społeczny, choć walka z nałogiem przyniesie przy okazji zastrzyk gotówki dla państwowej kasy.
Alkoholowe "małpki" pod lupą rządu
Dotychczasowe próby regulowania rynku alkoholowego za pomocą mechanizmów cenowych przynosiły umiarkowane rezultaty, jednak najnowsza inicjatywa Ministerstwa Finansów może okazać się prawdziwym przełomem. Resort finansów wziął na celownik tak zwaną opłatę od małpek, czyli dodatkową należność nakładaną na napoje alkoholowe w opakowaniach o objętości do 300 ml.
Obecnie ta stawka wynosi 25 złotych od litra stuprocentowego alkoholu, co dla konsumenta oznaczało stosunkowo niewielkie obciążenie przy kasie monopolowej. Według najnowszych planów rządowych, do których dotarła Wirtualna Polska, stawka ta ma wzrosnąć aż czterokrotnie, osiągając poziom 100 złotych za litr czystego alkoholu. W praktyce oznacza to, że przy zakupie popularnej setki wódki o mocy 40 procent, dotychczasowa dopłata wzrośnie z jednej złotówki do czterech złotych.
Choć ostateczna cena detaliczna na półkach sklepowych zależy od marży dystrybutorów oraz strategii cenowych producentów, kierunek zmian wskazuje na to, że najmniejszy format butelek ma przestać być tani. Podwyżka cen ma być barierą ekonomiczną, która zmusi część konsumentów do zweryfikowania swoich nawyków, zwłaszcza że mowa o segmencie generującym gigantyczne obroty.
Rząd wskazuje powody, dla których winduje ceny alkoholu
Obecny system dystrybucji środków pochodzących z tej daniny opiera się na kompromisie pomiędzy potrzebami centralnymi a zadaniami samorządów. Aktualnie wpływy, które według danych Ministerstwa Finansów oscylują w granicach 560 milionów złotych rocznie (notując lekki spadek z poziomu 600 milionów w 2022 roku), są dzielone po połowie pomiędzy Narodowy Fundusz Zdrowia a budżety gmin.
Pieniądze te na poziomie lokalnym stanowią kluczowe źródło finansowania programów profilaktyki uzależnień oraz walki z alkoholizmem. Nowy plan rządu zakłada jednak całkowitą centralizację tych funduszy i przekazanie stu procent wpływów bezpośrednio do NFZ, co już teraz budzi ogromny opór ze strony samorządowców.
Dla rządu to potężny argument w dyskusji publicznej, ponieważ system ochrony zdrowia stale potrzebuje dodatkowego zasilania finansowego. Resort finansów szacuje, że nawet przy pesymistycznym założeniu, iż sprzedaż małych butelek spadnie o jedną piątą pod wpływem wyższych cen, nowe wpływy do kasy państwa mogą przekroczyć 1,7 miliarda złotych rocznie.
Wizja miliardowych zysków przeważyła szalę - decyzja polityczna w tej sprawie już zapadła, a zielone światło od liderów koalicji oznacza, że projekt wkrótce trafi do oficjalnego wykazu prac legislacyjnych rządu. Do wprowadzenia zmian niezbędna będzie nowelizacja ustawy, co zmusi parlamentarzystów do szybkiego procedowania przepisów. Uderzenie w ceny “małpek” to jednak zaledwie początek zmian na polskim rynku alkoholowym.
Rząd rozważa zmiany w akcyzie na alkohol. Sprawdzi też opłatę cukrową
Małpki od lat pozostają w Polsce symbolem specyficznego, destrukcyjnego modelu konsumpcji, polegającego na piciu ukradkowym i rozłożonym w czasie. Eksperci z Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych regularnie alarmują, że poranna sprzedaż małych formatów wódki i likierów to domena milionów Polaków, którzy zaopatrują się w nie przed rozpoczęciem pracy.
Małe opakowanie łatwo schować do kieszeni lub torebki, a niska cena jednostkowa sprawia, że zakup nie obciąża jednorazowo portfela tak bardzo, jak duża butelka. To właśnie ta dostępność i iluzoryczna kontrola nad ilością wypijanego alkoholu stoją za sukcesem rynkowym tego formatu, którego dzienna sprzedaż w skali kraju sięga nawet 3 milionów sztuk.
Uderzenie w segment do 300 ml to jednak dopiero początek głębszej rekonstrukcji podatkowej, jaką planuje Ministerstwo Finansów. Rząd zamierza wykorzystać argument o ratowaniu budżetu zdrowotnego jako taran do wprowadzenia kolejnych zmian, które w przeszłości napotykały na opór polityczny lub prezydenckie weto. W kolejce do modyfikacji czekają już przepisy dotyczące ogólnej stawki akcyzy na alkohol oraz rewizja opłaty cukrowej, co zapowiada systemowe drożenie wszystkich produktów uznawanych za szkodliwe dla zdrowia.
Podwyżka cen ma zmienić strukturę spożycia napojów procentowych w Polsce, eliminując formaty, które ułatwiają ukrywanie nałogu. Podwyżka opłaty od małpek pokaże, czy determinacja rządu okaże się silniejsza niż przyzwyczajenia konsumentów i opór branży spirytusowej.
Obserwuj w Google News
