Rodzice chcą uczyć dzieci o pieniądzach, ale nie bardzo wiedzą jak. Wnioski z Badania Edukacji Finansowej Dzieci

Przekonanych nie trzeba przekonywać. Gorzej z systematycznością

Badanie Edukacji Finansowej Dzieci '26, zrealizowane pod koniec maja na próbie 800 rodziców metodą ankiety internetowej (CAWI), to pierwsza tego typu cykliczna analiza w Polsce. Organizatorem jest platforma FinKids.pl, a merytorycznie badanie koordynowała dr Magdalena Swacha-Lech z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.

„Edukacja finansowa dzieci jest ważna. Mimo tej oczywistości, nie doczekaliśmy się w Polsce, aż do tej pory, żadnej cyklicznej analizy tego obszaru" - podkreśla Dorota Wiśniewska, organizatorka badania.

Wyniki na pierwszy rzut oka wyglądają budująco. Aż 83 proc. rodziców uważa edukację finansową dzieci za ważną, a 46 proc. - za bardzo ważną. Co ciekawe, odsetek przekonanych rośnie wraz z wiekiem: wśród najmłodszych rodziców (18-24 lata) edukację finansową za bardzo ważną uznaje 28 proc. badanych, wśród osób po 55. roku życia - już 57 proc.

Problem w tym, że deklaracje słabo przekładają się na działanie. Jedynie 15 proc. rodziców podejmuje działania edukacyjne kilka razy w tygodniu, a 39 proc. robi to kilka razy w miesiącu. Na drugim biegunie mamy 15 proc. respondentów, którzy nigdy nie podjęli takich działań albo... nie pamiętają, czy kiedykolwiek to robili.

W badaniu kryje się też pewien smaczek. Potrzebę edukacji finansowej dzieci najczęściej kwestionują mężczyźni (10 proc. wobec 2 proc. kobiet) oraz - co może zaskakiwać - rodzice najlepiej oceniający sytuację materialną swojego gospodarstwa domowego (17 proc.). Wygląda na to, że część zamożnych rodziców uznaje, że skoro pieniędzy w domu nie brakuje, to rozmawiać o nich nie trzeba. Trudno o bardziej mylny wniosek.

O paragonach rozmawiamy chętnie. O inwestowaniu - niemal wcale

Jak w praktyce wygląda domowa edukacja finansowa? Krótko mówiąc: kręci się wokół koszyka zakupowego. O racjonalnej konsumpcji, czyli np. porównywaniu cen i analizowaniu potrzeb, co najmniej kilka razy w miesiącu rozmawia z dzieckiem 47 proc. rodziców, o oszczędzaniu - 36 proc. Dalej robi się już znacznie ciszej: rozmowy o inwestowaniu przynajmniej kilka razy w miesiącu prowadzi 20 proc. badanych, o podatkach - 18 proc., a o ubezpieczeniach - 17 proc.

Jeszcze ciekawiej wygląda zestawienie form oszczędzania i inwestowania, o których rodzice kiedykolwiek rozmawiali z dziećmi. Prowadzi lokata lub konto oszczędnościowe (36 proc.), dalej nieruchomości (22 proc.) i złoto (19 proc.). O akcjach rozmawiało 14 proc. rodziców, o kryptowalutach 11 proc., a o ETF-ach, czyli funduszach notowanych na giełdzie - zaledwie 6 proc. Aż 35 proc. badanych nie rozmawiało z dzieckiem o żadnej formie inwestowania.

„Tylko co piąty rodzic regularnie rozmawia z dzieckiem o pomnażaniu kapitału. To bardzo mało. To my, rodzice, odpowiadamy za to, by dziecko wchodziło w dorosłość z finansowymi podstawami: bez zbędnych długów, z nawykiem odkładania nawet małych kwot i świadomością, że oszczędności z młodości mogą kiedyś uratować emeryturę. Młody człowiek i tak popełni błędy finansowe. Zadbajmy, by nie były zbyt kosztowne" - komentuje Michał Masłowski, wiceprezes zarządu Stowarzyszenia Inwestorów Indywidualnych.

Skąd ta selektywność tematów? Odpowiedź podsuwa samoocena wiedzy samych rodziców. O ile swoją znajomość e-bankowości dobrze lub bardzo dobrze ocenia 87 proc. badanych, a oszczędzania - 79 proc., o tyle w przypadku inwestowania odsetek pozytywnych ocen spada do 50 proc., a systemu emerytalnego - do 53 proc. Mówiąc wprost: rodzice omijają szerokim łukiem te obszary, w których sami czują się niepewnie. Tabu pozostają także domowe finanse - aż 47 proc. dzieci nie zna wysokości zarobków swoich rodziców, a jedynie 8 proc. rodziców celowo je dziecku ujawniło.

Kieszonkowe, czyli dobre narzędzie używane po omacku

Zgodnie z wynikami badania własnymi pieniędzmi dysponuje 77 proc. dzieci, a ich głównym źródłem jest kieszonkowe oraz pieniądze otrzymywane w prezencie. Rodzice traktują kieszonkowe przede wszystkim jako narzędzie edukacyjne: ma uczyć samodzielnego dysponowania pieniędzmi (56 proc. wskazań), odpowiedzialności (51 proc.) i planowania wydatków (51 proc.). Wypłacanie go „w zamian" za dobre oceny czy właściwe zachowanie deklaruje zdecydowana mniejszość badanych.

Diabeł tkwi jednak w szczegółach, a konkretnie - w zasadach. Tylko 7 proc. rodziców przed ustaleniem wysokości kieszonkowego dokładnie policzyło potrzeby dziecka, a zaledwie 14 proc. precyzyjnie ustaliło, które wydatki dziecko pokrywa z własnych środków, a które finansują rodzice. Częstotliwość wypłat jest niemal identyczna we wszystkich grupach wiekowych - dominuje wypłata raz w miesiącu (52 proc.) - choć zdaniem autorów badania młodsze dzieci powinny otrzymywać pieniądze częściej, bo krótszy horyzont ułatwia naukę zarządzania budżetem.

Na uwagę zasługuje jeszcze jedna liczba: przeciętne polskie dziecko dostaje pierwsze kieszonkowe w wieku 10,7 roku, przy czym dziewczynki zaczynają wcześniej (średnio ok. 10 lat) niż chłopcy (ok. 11 lat). Widać też wyraźną zmianę technologiczną: o ile najmłodszym dzieciom kieszonkowe wypłacane jest niemal wyłącznie w gotówce (80 proc.), o tyle w grupie 15-18 lat gotówka odpowiada już tylko za 28 proc. wypłat, a największy udział mają przelewy i BLIK (38 proc.).

Że jest o co walczyć, pokazują deklarowane przez rodziców problemy dzieci: 23 proc. wskazuje na wydawanie zbyt dużych kwot na zbędne rzeczy, a 21 proc. na brak umiejętności oszczędzania. Oba problemy kumulują się w grupie 10-14 lat - czyli dokładnie wtedy, gdy dziecko dostaje do ręki pierwsze regularne pieniądze.

Mama uczy, tata „nie ma czasu"

Raport FinKids potwierdza również to, o czym od dawna mówi się w branży: edukacja finansowa dzieci w polskich domach jest domeną kobiet. To one w 57 proc. rodzin odpowiadają za finansową edukację dziecka, choć jednocześnie w niemal wszystkich badanych obszarach niżej niż mężczyźni oceniają własną wiedzę (wyjątkiem jest e-bankowość - po 87 proc. u obu płci). Kobiety częściej przyznają też, że nie wiedzą, jak edukować dziecko (18 proc. wobec 13 proc. mężczyzn). Panowie z kolei częściej zasłaniają się brakiem czasu i trudnymi relacjami z dzieckiem.

„Wyniki raportu FinKids pokazują istotną lukę między rzeczywistą rolą kobiet w edukacji finansowej dzieci a ich oceną własnych kompetencji. Matki najczęściej odpowiadają za codzienne rozmowy o pieniądzach, oszczędzaniu i decyzjach zakupowych, a jednocześnie rzadziej niż mężczyźni czują się pewnie w obszarze inwestowania" - komentuje Olga Kozierowska, twórczyni Sukcesu Pisanego Szminką.

Listę największych barier otwiera jednak samo dziecko - 26 proc. rodziców przyznaje, że pociecha po prostu nie słucha, gdy rozmowa schodzi na finanse. Dalej jest brak wystarczającej wiedzy (17 proc.), brak pomysłu na to, jak edukować (16 proc.) i brak czasu (12 proc.). Co istotne, rodzice praktycznie nie korzystają ze wsparcia z zewnątrz: 73 proc. dzieci nigdy nie uczestniczyło w pozaszkolnych kursach czy webinarach o finansach, a 35 proc. w ogóle nie czyta ani nie słucha książek o tej tematyce.

„Rodzicom nie brakuje przekonania, lecz wiedzy i narzędzi. Edukacja finansowa zaczyna się od codziennej rozmowy, możliwej tylko w relacji opartej na zaufaniu" - zauważa Marcela Friptu, country manager w All About Parenting.

Rekomendacje autorów badania układają się w spójną całość: edukację finansową warto zaczynać wcześniej, niż robi to dziś większość rodziców, prowadzić ją regularnie, a do rozmów o codziennych zakupach stopniowo dokładać trudniejsze tematy - podatki, ubezpieczenia, inwestowanie i system emerytalny. Kieszonkowe powinno mieć jasne zasady, a rodzice - dostęp do gotowych scenariuszy rozmów i narzędzi, których dostarczyć może nie tylko szkoła, ale też instytucje finansowe i organizacje pozarządowe. Dobra wiadomość z raportu FinKids jest taka, że do sensu edukacji finansowej nie trzeba już nikogo przekonywać. Zła - że samo przekonanie jeszcze nikogo niczego nie nauczyło.

Pełna treść raportu jest dostępna na stronie: https://finkids.pl/badanie-edukacji-finansowej-dzieci-2026/