Musiała zamknąć rodzinną aptekę po 34 latach. "Robiliśmy wszystko"
Małe apteki niezależne znikają z polskiego krajobrazu w zastraszającym tempie. Zmiany w prawie, ekspansja wielkich sieci farmaceutycznych oraz agresywna walka cenowa tworzą warunki, w których tradycyjne placówki powoli tracą rację bytu.
Rzeczywistość polskiego sektora farmaceutycznego od lat charakteryzuje się głębokimi podziałami strukturalnymi. Podczas gdy małe podmioty muszą skrupulatnie pilnować każdej złotówki, duże sieci apteczne, najczęściej podmioty zarządzające grupami setek placówek, wykorzystują skalę do dyktowania warunków rynkowych. To jednak niejedyny problem mniejszych podmiotów.
Podwójne standardy na rynku aptecznym
Problem leży nie tylko w możliwości negocjowania znacznie niższych cen zakupu hurtowego leków, ale również w egzekwowaniu istniejącego prawa. Ustawodawca wprowadził wprawdzie regulacje mające zapobiegać nadmiernej koncentracji rynku (mowa o zasadzie „Apteka dla Aptekarza”), jednak w praktyce zapisy te bywały skutecznie omijane.
Małe placówki, które nie mogą pozwolić sobie na wielomiesięczne wojny cenowe, stają przed dylematem: pracować na minimalnej lub zerowej marży albo oddać pole konkurencji.

Brak jednolitych cen leków na receptę, refundowanych w różnym stopniu lub bez refundacji powoduje ponadto, że pacjenci kierują się wyłącznie kryterium finansowym, nie biorąc pod uwagę jakości obsługi czy tradycji danego miejsca.
W efekcie rynkowy krajobraz ulega gwałtownej zmianie, w której brak egzekwowania przepisów uderza najmocniej w podmioty rodzinne.
Problemy mniejszych aptek w Polsce
Aby przetrwać w tak trudnym otoczeniu, niezależne placówki poszukują najbardziej różnorodnych dróg ratunku. Często decydują się na wstąpienie do grup zakupowych, a z czasem wybierają model franczyzowy, który pozwala na obniżenie kosztów operacyjnych.
Równolegle poszerzają zakres świadczonych usług, stawiając na opiekę farmaceutyczną - profesjonalne świadczenia medyczne wykonywane przez farmaceutów, takie jak przeglądy lekowe, badania diagnostyczne czy poradnictwo.
W aptekach pojawiają się punkty szczepień, a specjaliści zajmują się nawet trudnymi przypadkami, np. pomocą przy ranach przewlekłych. Wszystko po to, by wyróżnić się na tle masowej konkurencji i zaoferować pacjentowi unikalną wartość dodaną.

Niestety, praktyka biznesowa pokazuje, że same chęci i poszerzanie kompetencji nie gwarantują sukcesu finansowego. Dodatkowe usługi farmaceutyczne wciąż nie przynoszą wystarczających przychodów, które mogłyby zrekompensować niską marżę na podstawowym asortymencie.
Do tego dochodzą zakulisowe praktyki rynkowe - takie jak nieoficjalna współpraca części aptek z gabinetami lekarskimi czy obecność tzw. koordynatorów na korytarzach przychodni.
W takich warunkach nawet budowanie wieloletnich relacji z pacjentem przegrywa z powszechnym przekonaniem, że w wielkiej sieci zawsze będzie taniej. Widać to również na przykładzie z krakowskiego Salwatora.
Warto podkreślić, że eksperci rynkowi zwracają uwagę na zastanawiającą zmianę narracji, która nastąpiła w dyskusji publicznej tuż po ogłoszeniu historycznej decyzji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Prezes UOKiK nałożył bowiem ponad 904 mln zł kar na dominujących dystrybutorów hurtowych za wieloletnią, nielegalną zmowę cenową. Najwyższy wymiar kary, opiewający na blisko 499 mln zł, przypadł hurtowni NEUCA. Śledztwo wykazało, że rynkowi giganci przez dekadę wymieniali się wrażliwymi handlowo informacjami, sztucznie unikając bezpośredniej rywalizacji.
W rezultacie niezależne, małe apteki przez całe lata kupowały asortyment po zawyżonych stawkach, co bezpośrednio niszczyło ich marże i stabilność finansową. Dodatkowo podmioty te stosowały skomplikowane umowy partnerskie, które wymuszały na małych placówkach zakup nawet do 80 proc. towaru u jednego, wyznaczonego dostawcy.
Zjawisko to skutecznie blokowało możliwość szukania tańszych alternatyw u konkurencji. Dodatkowo specjalistyczne oprogramowanie instalowane przez dostawców w niezależnych punktach stało się ostatnio przedmiotem szczegółowych analiz ze strony Urzędu Ochrony Danych Osobowych w kontekście bezpieczeństwa informacji pacjentów.
Zobacz też: Te produkty podrożeją do końca 2026 roku. Polacy zapłacą nawet 13 proc. więcej
Cień noweli ustawowej - ograniczenia, o których się nie mówi
Likwidacja punktu aptecznego na krakowskim Salwatorze po 34 latach ciągłej obecności wywołała spore poruszenie w mediach społecznościowych oraz portalach informacyjnych. Pierwotny przekaz budował obraz małej firmy zmuszonej do poddania się pod naciskiem presji rynkowej i agresywnej konkurencji.
Sprawa ma jednak znacznie bardziej złożone tło, które jawi się we wcześniejszych publicznych wypowiedziach samej właścicielki placówki, Patrycji Sobańskiej-Rey.
Jak podaje Zarząd Związku Aptek Franczyzowych w oficjalnym oświadczeniu dla redakcji Biznesinfo, kluczową barierą dla dalszego funkcjonowania biznesu stają się rygorystyczne regulacje prawne wprowadzone w ramach nowelizacji Prawa farmaceutycznego, powszechnie znanej jako zasada Apteka dla Aptekarza.
Ograniczają one możliwość przekazywania rodzinnych placówek w ręce sukcesorów, jeśli ci nie posiadają Dyplomu Farmaceuty. Dziedziczenie majątku rodowego napotyka w ten sposób na barierę nie do przebicia, zmuszając wielu właścicieli do zamykania rentownych biznesów.
Dodatkowo w opisanym przypadku istotną rolę odegrały indywidualne decyzje życiowe i konieczność osobistego zaangażowania w opiekę nad prywatnym majątkiem rodzinnym za granicą, w tym nad zabytkowym Zamkiem Montrésor we Francji. Prowadzenie biznesu farmaceutycznego wymaga ciągłej obecności operacyjnej na miejscu, a brak chętnych do przejęcia obowiązków zarządczych stawia przedsiębiorcę w sytuacji bez wyjścia.
Koniec z rodzinnym biznesem po 30 latach działalności
Apteka założona w 1990 roku przez rodziców Patrycji Sobańskiej-Rey przez ponad trzy dekady stanowiła wzorzec osiedlowego punktu medycznego. Pacjenci cenili tam nie tylko szeroki wybór preparatów, ale przede wszystkim bezcenną, fachową poradę. Z biegiem lat otoczenie zaczęło się jednak gwałtownie zmieniać.
Pojawiła się współpraca części aptek z lekarzami, było więc przekierowywanie pacjentów z gabinetów lekarskich do tych aptek, był marketing szeptany, czyli koordynatorzy aptek na korytarzach przychodni - opowiadała farmaceutka Patrycja Sobiańska-Rey w wywiadzie z portalem aptekarski.com.
Trudnością okazała się też trwająca wiele miesięcy przebudowa lokalnych ulic, która odcięła pacjentów i lekarzy od przychodni. Odbudowa bazy klientów trwała dwa lata, ale po 34 latach działalności apteka musiała zostać zamknięta. Brak chętnych do przejęcia pałeczki ze strony młodszego pokolenia oraz brak perspektyw sprawiły, że biznes przeszedł do historii.
Jestem przez to przekonana, że robiliśmy wszystko, jak należy, ale zawiodło państwo - mówiła Patrycja Sobiańska-Rey w wywiadzie z portalem
Jak podkreśla Związek Aptek Franczyzowych, prezentowanie jednostronnych historii w przestrzeni publicznej odciąga uwagę od faktycznych problemów strukturalnych, z jakimi mierzy się polska branża farmaceutyczna. ZAF jednoznacznie wskazuje, że wygaszanie placówek rodzinnych nie jest dowodem na bezwzględną walkę rynkową, lecz jest konsekwencją, w ocenie związku, wadliwego prawa.
Zapisy uniemożliwiające dzieciom właścicieli kontynuowanie dorobku rodziców bez odpowiedniego wykształcenia kierunkowego prowadzą do stopniowego zanikania przedsiębiorczości. Rynek cierpi dodatkowo na dotkliwy brak wykwalifikowanych farmaceutów, co uniemożliwia zatrudnienie kierowników i sprawną sprzedaż działających firm.
Niezależny sektor apteczny został dodatkowo osłabiony przez monopolistyczne praktyki dyktatu zakupowego ze strony hurtowni farmaceutycznych, które przez lata drenowały zyski z małych podmiotów.
Bez gruntownej reformy przepisów o sukcesji oraz pełnego uwolnienia rynku od sztucznie narzucanych barier marżowych, kolejne zasłużone punkty będą znikać z mapy kraju, pozbawiając pacjentów łatwego dostępu do opieki farmaceutycznej.