Ustawa o zabezpieczeniu społecznym artystów. Jest decyzja Sejmu
Praca twórcza w Polsce przez dekady funkcjonowała na marginesie klasycznego systemu ubezpieczeń. Nieregularne honoraria, umowy o dzieło oraz brak ciągłości zatrudnienia sprawiały, że wielu przedstawicieli kultury stawało przed widmem głodowych emerytur. Parlament właśnie zakończył prace nad przełomową ustawą o zabezpieczeniu społecznym artystów, ale ostateczny ruch należy teraz do Pałacu Prezydenckiego. Tymczasem Polacy mocno sprzeciwiają się takiemu rozwiązaniu, co widać w najnowszym sondażu.
Rynek pracy w kulturze rządzi się zupełnie innymi prawami niż tradycyjne etaty. Muzycy, aktorzy, malarze czy literaci rzadko podpisują umowy o pracę na czas nieokreślony. Ich codziennością są krótkoterminowe kontrakty, nieregularne wpływy oraz długie okresy oczekiwania na kolejne zlecenia.
Do Sejmu trafiła ustawa o zabezpieczeniu społecznym artystów
Przez lata dominującą formą rozliczeń w branży artystycznej pozostawała umowa o dzieło, czyli kontrakt cywilnoprawny, od którego co do zasady nie odprowadza się składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne.
Taki model pozwalał obniżyć bieżące koszty produkcji wydarzeń kulturalnych, ale jednocześnie wypychał tysiące osób poza system zabezpieczenia emerytalnego.
Jak wielu twórców w Polsce nie ma dzisiaj żadnego tytułu do ubezpieczenia? Szacunki resortu kultury wskazują na kilkadziesiąt tysięcy profesjonalistów, którzy w razie choroby lub na starość zostają bez państwowego wsparcia.
Dyskusje o konieczności uregulowania statusu artysty zawodowego toczyły się w Polsce od ponad dwóch dekad, lecz kolejne rządy odkładały ten temat na półkę z obawy o koszty budżetowe. Dopiero w czerwcu 2026 roku do Sejmu trafił rządowy projekt ustawy o zabezpieczeniu społecznym osób wykonujących zawód artystyczny.
Jak podkreślała podczas prac parlamentarnych minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, polscy twórcy czekali na te rozwiązania od dziesięcioleci.
Szacunek do artystów nie może kończyć się na oklaskach po spektaklu, premierze czy odznaczeniach nadawanych podczas uroczystości państwowych. Musi oznaczać również uznanie, że artysta ma takie samo prawo do zabezpieczenia społecznego jak reszta społeczeństwa - powiedziała Marta Cienkowska podczas senackiej debaty.
Państwo dopłaci wybranym artystom do składek ZUS
Nowe przepisy nie oznaczają jednak bezwarunkowego rozdawnictwa pieniędzy z budżetu państwa. Ustawodawca wprowadził konkretne kryterium dochodowe, które ma skierować pomoc wyłącznie do osób rzeczywiście potrzebujących wsparcia w opłacaniu podatków.
Zgodnie z przyjętymi regulacjami prawo do dopłaty będzie przysługiwać tylko tym twórcom, których średnie miesięczne przychody z ostatnich trzech lat nie przekroczyły 125 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę.
W praktyce oznacza to, że najlepiej zarabiające gwiazdy estrady, kina czy rynku sztuki nie skorzystają z państwowej pomocy i będą musiały finansować swoje składki samodzielnie.

Mechanizm wsparcia obejmuje dopłaty do składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, a także na Fundusz Pracy - państwowy fundusz celowy finansujący m.in. zasiłki dla bezrobotnych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych. Ile dokładnie zapłacą za to wszyscy podatnicy?
Ocena skutków regulacji dołączona do projektu pokazuje, że koszt funkcjonowania całego systemu w pierwszym roku wyniesie około 375 mln zł. W perspektywie najbliższych dziesięciu lat wydatki publiczne na ten cel przekroczą natomiast 4,4 mld zł.
Dla finansów państwa jest to zauważalne obciążenie, które w dobie napiętego budżetu wzbudziło gorące spory między zwolennikami a przeciwnikami interwencjonizmu w sektorze kultury.
Zobacz też: Prezydent zawetował podwyżkę VAT. Część napojów i tak może zdrożeć
Sejm przegłosował ustawę o o zabezpieczeniu społecznym osób wykonujących zawód artystyczny
Prace legislacyjne w parlamencie dobiegły końca podczas czwartkowego posiedzenia Sejmu, kiedy posłowie rozpatrzyli stanowisko izby wyższej. Senat zaproponował wcześniej 12 poprawek opracowanych przez Komisję Kultury i Środków Przekazu, które Sejm ostatecznie zaakceptował.
Zmiany te miały charakter porządkujący, redakcyjny oraz doprecyzowujący. Dotyczyły między innymi katalogu dokumentów potwierdzających aktywność zawodową artystów, przepisów przejściowych, a także dostosowania nowych regulacji do procedowanej równolegle nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Mimo kompromisu w kwestii poprawek senackich sama ustawa o zabezpieczeniu społecznym artystów podzieliła scenę polityczną. Kiedy 8 października 2026 roku Sejm uchwalał główne przepisy, za projektem opowiedziało się 232 posłów, przeciwko zagłosowało 197 parlamentarzystów, a 4 wstrzymało się od głosu.
Teraz dokument trafi na biurko prezydenta Karola Nawrockiego, który zgodnie z Konstytucją RP ma 21 dni na podjęcie decyzji. Głowa państwa może ustawę podpisać, skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego lub zawetować i przekazać Sejmowi do ponownego rozpatrzenia.
W przypadku weta koalicja rządząca musiałaby zebrać większość trzech piątych głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, co przy obecnym rozkładzie sił w parlamencie byłoby zadaniem niezwykle trudnym. Najbliższe trzy tygodnie przesądzą więc o tym, czy polscy twórcy zyskają realną tarczę emerytalną i zdrowotną, czy też wieloletni spór o status artysty wróci do punktu wyjścia.
Polacy przeciwni dopłatom do składek ZUS artystów
Jak na rządowe plany wsparcia tej grupy zawodowej reaguje reszta społeczeństwa? Zdecydowana większość Polaków nie zgadza się na finansowanie emerytur twórców z publicznej kasy.
Jak wynika z najnowszego sondażu Instytutu Badań Pollster, aż 74 proc. badanych sprzeciwia się dopłatom do składek ZUS dla zawodowych artystów, podczas gdy poparcie dla tego rozwiązania zadeklarowało zaledwie 11 proc. respondentów.
Kolejne 15 proc. ankietowanych nie miało w tej sprawie wyrobionego zdania. Mimo tak wyraźnego oporu społecznego projekt przygotowany przez minister kultury i dziedzictwa narodowego Martę Cienkowską został przyjęty przez Radę Ministrów pod koniec maja, a w czerwcu 2026 roku trafił do Sejmu.
Nowe przepisy nie oznaczają jednak automatycznego i bezwarunkowego przekazywania pieniędzy każdemu, kto zajmuje się działalnością twórczą. Fundamentem rządowej reformy jest wprowadzenie oficjalnego statusu artysty zawodowego, który będzie przyznawany na 5 lat, z możliwością przedłużenia tego okresu nawet do 8 lat.
Jeśli prezydent podpiszę ustawę, uzyskanie takiego dokumentu stanie się podstawowym warunkiem ubiegania się o dopłaty do składek emerytalnych i zdrowotnych.