Prezydent podpisał ustawę. Wiadomo, kto będzie mógł ubiegać się o wsparcie
Wieloletnie starania środowiska osób z niepełnosprawnościami doczekały się przełomowego finału na najwyższym szczeblu państwowym. Nowe przepisy zmienią dotychczasowy, niestabilny system doraźnych projektów w trwałe rozwiązanie gwarantowane przez państwo. Na realne wdrożenie reformy trzeba będzie jednak jeszcze poczekać.
Przez lata wsparcie dla osób wymagających pomocy w codziennym funkcjonowaniu opierało się na kruchych fundamentach. Dotychczasowy system bazował głównie na corocznych programach resortowych ogłaszanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Zmiany dla szerokiej grupy Polaków
Samorządy oraz organizacje pozarządowe musiały co dwanaście miesięcy walczyć o dotacje w ramach Funduszu Solidarnościowego, czyli państwowego funduszu celowego przeznaczonego na wsparcie społeczne i zawodowe osób z niepełnosprawnościami.
Taki model rodził ogromną niepewność zarówno wśród podopiecznych, jak i samych opiekunów. Przerwy między kolejnymi edycjami programów oznaczały często kilkumiesięczne zawieszenie pomocy na przełomie roku.
Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w Polsce żyje ponad 3,1 miliona osób posiadających prawne orzeczenie o niepełnosprawności. Szacuje się jednak, że rzeczywista liczba obywateli zmagających się z poważnymi ograniczeniami sprawności jest znacznie wyższa.
Czy państwo mogło dłużej ignorować potrzeby tak licznej grupy społecznej i ich rodzin? Brak stabilnych rozwiązań prawnych sprawiał, że ciężar całodobowej opieki spoczywał niemal wyłącznie na bliskich, co masowo wypychało ich z rynku pracy.
Nowe regulacje mają przerwać ten zaklęty krąg i wprowadzić europejskie standardy niezależnego życia, zgodne z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.
Karol Nawrocki podpisał ważną ustawę
Przełomowa zmiana staje się faktem, ponieważ Kancelaria Prezydenta poinformowała we wtorek o podpisaniu przez Karola Nawrockiego ustawy o asystencji osobistej.
Dokument ten tworzy zupełnie nową architekturę usług społecznych w Polsce. Główny ciężar organizacji tego zadania spadnie na samorządy szczebla powiatowego.
Powiat będzie mógł realizować usługę samodzielnie za pośrednictwem swoich jednostek organizacyjnych lub zlecić ją wyłonionym w konkursach organizacjom pozarządowym. Kluczową zmianą jest odejście od uznaniowości na rzecz podmiotowego prawa obywatela do uzyskania profesjonalnej pomocy.
Ustawodawca precyzyjnie określił kryteria dostępu oraz harmonogram wdrażania nowych rozwiązań. W pierwszym etapie, który rozpocznie się w 2028 roku, o wsparcie będą mogły ubiegać się osoby pełnoletnie w wieku od 18 do 65 lat.
Warunkiem koniecznym będzie uzyskanie co najmniej 80 punktów w specjalnej skali potrzeby wsparcia - urzędowym narzędziu oceniającym stopień samodzielności i konieczność pomocy innych osób. Dwa lata później, czyli w 2030 roku, program zostanie rozszerzony o młodzież od 13. roku życia.
Wymiar przyznanej pomocy nie będzie jednakowy dla wszystkich, lecz zostanie ściśle dopasowany do indywidualnej sytuacji beneficjenta. Dorosłym osobom z niepełnosprawnościami asystencja osobista będzie przysługiwać w wymiarze od 20 do nawet 240 godzin miesięcznie.
W przypadku młodszych podopiecznych, pomiędzy 13. a 18. rokiem życia, przewidziano pulę od 20 do 80 godzin w skali miesiąca. Warto zwrócić uwagę na dużą elastyczność samych przepisów. Osoba uprawniona zyska prawo do samodzielnego wskazania kandydata na swojego asystenta lub będzie mogła poprosić powiat o przedstawienie odpowiednich osób z lokalnej bazy.
Osoby z niepełnosprawnościami będą mogły wybrać asystenta
Zakres obowiązków przyszłych asystentów wykracza daleko poza prostą opiekę domową. Ustawa zakłada, że asystent będzie aktywnie towarzyszył podopiecznemu w załatwianiu codziennych spraw, robieniu zakupów, przemieszczaniu się po mieście, a także w dotarciu do szkoły, pracy czy gabinetu lekarskiego.
Co istotne, po odbyciu specjalistycznego szkolenia personel ten zyska uprawnienia do wykonywania wybranych czynności medycznych i pielęgnacyjnych. Takie podejście ma realnie odciążyć system ochrony zdrowia i ograniczyć konieczność kosztownej instytucjonalizacji, czyli umieszczania potrzebujących w domach pomocy społecznej.
Wprowadzenie systemowej asystencji to nie tylko wydatek dla budżetu państwa, ale przede wszystkim inwestycja o wymiernym zwrocie ekonomicznym. Według analiz Polskiego Instytutu Ekonomicznego niska aktywność zawodowa osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów kosztuje polską gospodarkę miliardy złotych rocznie z tytułu utraconego PKB i transferów socjalnych.
Uwolnienie potencjału zawodowego dziesiątek tysięcy rodzin pozwoli zasilić rynek pracy w obliczu postępującego kryzysu demograficznego.
Jednocześnie przed administracją publiczną stoi gigantyczne wyzwanie organizacyjne i finansowe. Do 2028 roku samorządy muszą zbudować od podstaw kadry wykwalifikowanych asystentów, co przy obecnym deficycie pracowników w sektorze opiekuńczym nie będzie zadaniem łatwym. Podpis prezydenta kończy jednak etap politycznych sporów i otwiera drogę do stworzenia cywilizowanego systemu wsparcia.