Zapukają do drzwi i poproszą o paragony z całego miesiąca. Gospodarstwa domowe będą wytypowane

Przedsięwzięcie nosi nazwę Badanie Budżetów Gospodarstw Domowych i prowadzone jest przez cały rok na terenie kraju. Wytypowane gospodarstwa przekazują urzędnikom szczegółowe dane o swoich przychodach, codziennych zakupach i stałych opłatach, a także o warunkach mieszkaniowych, wyposażeniu domu czy własnej ocenie sytuacji materialnej. Zebrane materiały trafiają potem do analityków, którzy przetwarzają je na potrzeby ogólnokrajowych statystyk.

Kto trafia do badania i jak wygląda pierwsza wizyta?

O tym, które mieszkania wezmą udział, decyduje losowanie przeprowadzane przez centralę urzędu w Warszawie. Z każdego wyznaczonego obszaru wybierane są dokładnie cztery gospodarstwa. Co do zasady wizytę ankietera poprzedza informacja, telefoniczna lub pocztowa, że dane gospodarstwo zostało wytypowane, choć przepisy dopuszczają również pojawienie się ankietera bez uprzedzenia.

Zanim zacznie rozmowę, ankieter musi potwierdzić, kim jest. Pokazuje imienny identyfikator, przedstawia się z nazwiska i wręcza wizytówkę, a następnie tłumaczy zasady badania i proponuje udział. 

Uczestnictwo jest w pełni dobrowolne i bezpłatne, więc nikt nie ma obowiązku się zgodzić.

Miesiąc zbierania paragonów

Kto się zgodzi, dostaje specjalną kopertę z logo urzędu i przez miesiąc wrzuca do niej paragony ze wszystkich codziennych zakupów. Wydatki bez papierowego potwierdzenia, takie jak czynsz, raty kredytu czy zakupy na targu, zapisuje się osobno na kartce, z kwotą i informacją, czego dotyczyły.

Samo zbieranie paragonów to niejedyny wariant. Zamiast niego można wybrać jedną z form badania:

• zbieranie paragonów do koperty przy wsparciu ankietera,
• wywiad telefoniczny prowadzony przez ankietera,
• samodzielne wypełnianie książeczki budżetowej, papierowej lub internetowej (ta dostępna jest pod adresem budzety.stat.gov.pl, a login i hasło otrzymuje się od ankietera).

Mniej więcej w połowie miesiąca ankieter dzwoni, żeby sprawdzić, czy wszystko idzie zgodnie z planem. Po trzydziestu dniach przychodzi osobiście, by odebrać skompletowaną kopertę z dokumentami.

Po co GUS zbiera te dane

Zebrane informacje służą do wyliczania najważniejszych wskaźników gospodarczych, od których zależą konkretne decyzje państwa. Na ich podstawie ustala się m.in.:

• oficjalny wskaźnik inflacji,
• wysokość płacy minimalnej,
• poziom świadczeń i zasiłków socjalnych,
• lokalne stawki za wywóz śmieci,
• poziom ubóstwa, w tym energetycznego,
• szacunki obciążeń podatkowych gospodarstw domowych.

Jak podkreśla GUS, na podstawie wyników „podejmowane są ważne decyzje z zakresu polityki społecznej, dotyczące wszystkich mieszkańców Polski". Za udział nie ma wynagrodzenia, ale po wszystkim ankieter wręcza uczestnikom drobny upominek, na przykład torbę z logo urzędu.

Co z prywatnością?

Wszystkie dane osobowe i informacje o wydatkach są chronione prawnie. Przetwarza się je zgodnie z RODO oraz ustawą o statystyce publicznej, a pracowników obowiązuje tajemnica statystyczna, za której złamanie grozi odpowiedzialność karna. Dostęp do pojedynczych formularzy mają wyłącznie upoważnieni pracownicy statystyki państwowej.

Wyniki publikuje się dopiero po zsumowaniu wszystkich danych i pogrupowaniu ich w kategorie, na przykład według grup zawodowych czy województw, więc nie da się powiązać konkretnych kwot z adresem czy nazwiskiem. Zanim informacje trafią do oficjalnych roczników, pojedyncze wpisy tracą jakikolwiek charakter, który pozwoliłby zidentyfikować respondenta.

Gotowe wyniki badania GUS publikuje na swojej stronie w zakładce „Warunki życia" oraz w cyklicznej publikacji „Budżety gospodarstw domowych", a zbiorcze dane trafiają też do Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej. Dla studentów piszących prace dyplomowe to jedno z najlepszych źródeł rzetelnych danych o dochodach i wydatkach gospodarstw domowych.