Za to można dziś trafić za kratki. W Sejmie projekt depenalizacji, politycy zdecydują o ważnych zmianach

Projekt trafił do Sejmu. Autorzy mówią o depenalizacji, nie o pełnej zmianie zasad

W piątek klub Centrum złożył w Sejmie projekt ustawy dotyczący depenalizacji w ściśle określonym zakresie. Inicjatywę publicznie przedstawili m.in. Ryszard Petru, Ewa Szymanowska i Aleksandra Leo, a sam Petru podkreślał, że celem nie jest pełna legalizacja ani promocja zakazanego dziś zachowania, lecz ograniczenie karania za przypadki uznawane przez projektodawców za najmniej społecznie szkodliwe.

Według posła projekt jest efektem prac parlamentarnego zespołu ds. depenalizacji, a Sejm faktycznie prowadzi taki zespół, którego współprzewodniczącym jest Ryszard Petru. Z politycznego punktu widzenia ma to znaczenie, bo autorzy próbują pokazać tę propozycję nie jako jednostkową akcję jednego środowiska, lecz jako temat, który od dłuższego czasu krąży w parlamencie i budzi zainteresowanie ponad jedną partią.

Projektodawcy od początku akcentują nie tylko argument wolnościowy, ale też kosztowy i instytucjonalny. W ich ocenie państwo angażuje policję, prokuraturę i sądy do ścigania spraw, które nierzadko kończą się umorzeniem, a więc generują wydatki bez proporcjonalnego efektu. To oznacza, że spór dotyczy już nie tylko polityki karnej, ale też efektywności wydawania publicznych pieniędzy. O co dokładnie wnoszą politycy? 

O co dokładnie chodzi w projekcie i co zmieniłby w praktyce

Wspomniany projekt dotyczy marihuany. Klub Centrum proponuje depenalizację posiadania do 15 gramów na własny użytek oraz hodowli jednej rośliny. Ryszard Petru mówił wprost o formule „15 gramów i mały krzaczek”, zaznaczając, że projekt ma przestać karać za „naprawdę małe ilości”.

Dziś obowiązujące przepisy są znacznie surowsze. Zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii samo posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych, wbrew przepisom ustawy, zagrożone jest karą pozbawienia wolności do 3 lat. To właśnie ten punkt autorzy projektu wskazują jako przykład nieproporcjonalności, zwłaszcza w sprawach dotyczących niewielkich ilości na własny użytek.

Politycy popierający zmianę twierdzą, że obecne prawo za często dotyka ludzi młodych i osoby, których przypadki nie mają nic wspólnego z handlem czy zorganizowaną przestępczością. Aleksandra Leo argumentowała, że z punktu widzenia proporcji sankcji obecne regulacje wypadają źle nawet na tle innych czynów zagrożonych podobną karą. Dodatkowo zwracała uwagę na koszty dla budżetu i fakt, że część takich spraw kończy się umorzeniem.

Projektodawcy liczą też na argument europejski. Wskazują, że podobne, łagodniejsze rozwiązania funkcjonują już w części państw europejskich, a sam temat depenalizacji od dawna jest elementem szerszej debaty regulacyjnej na kontynencie. Europejska Agencja ds. Narkotyków zwraca uwagę, że w Europie trwa dyskusja o najlepszej odpowiedzi regulacyjnej na używanie konopi, a sam rynek oraz polityki państw w tym obszarze wyraźnie się zmieniają.

Argumenty za i przeciw. To nie jest spór wyłącznie o jedną ustawę

Zwolennicy projektu mówią przede wszystkim o racjonalizacji prawa. Ich zdaniem państwo powinno mocniej koncentrować się na ściganiu handlu i realnej przestępczości, a nie na sprawach o najmniejszej wadze. W tym ujęciu depenalizacja nie jest zachętą, lecz próbą przesunięcia zasobów wymiaru sprawiedliwości tam, gdzie ich użycie ma większy sens. Dla części wyborców i części rynku oznaczałoby to także większą przewidywalność prawa oraz mniejsze ryzyko, że drobne sprawy będą kończyć się nieproporcjonalnie surowymi konsekwencjami.

Przeciwnicy takiego podejścia wskazują jednak na koszty zdrowotne i społeczne. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom podkreśla, że THC zaburza przewodnictwo impulsów nerwowych, co może przekładać się m.in. na problemy z pamięcią, koncentracją, apatię i trudności w rozwiązywaniu zadań. KCPU ostrzega też, że używanie marihuany może w niektórych przypadkach wywołać chorobę psychiczną, a długotrwałe stosowanie może szkodzić układowi oddechowemu, krążenia, pokarmowemu i rozrodczemu.

To ważne również dlatego, że skala zjawiska nie jest mała. Europejska Agencja ds. Narkotyków szacuje, że około 1,3 proc. dorosłych w Unii Europejskiej, czyli 3,7 mln osób, używa konopi codziennie lub prawie codziennie. Agencja wskazuje też, że używanie tej substancji może powodować lub nasilać problemy fizyczne i psychiczne, w tym objawy psychotyczne i uzależnienie.

Dlatego spór o projekt złożony w Sejmie nie sprowadza się do prostego pytania, czy złagodzić przepisy. W praktyce chodzi o wybór między dwoma logikami państwa: jedną, która stawia na represję także wobec drobnych przypadków, i drugą, która chce ograniczyć odpowiedzialność karną tam, gdzie nie widać dużej społecznej szkodliwości. Politycy będą teraz decydować nie tylko o treści konkretnej ustawy, ale też o tym, jak państwo ma wyznaczać granice między ściganiem a proporcjonalnością.