Sejm pracuje nad ekspresową akcyzą na e-papierosy. Są jednak wątpliwości

Punktowa regulacja w ekspresowym tempie

Projekt ustawy UD308 o zmianie ustawy o podatku akcyzowym ma charakter, który eksperci określają jako punktowy - obejmuje bowiem jedną wąską kategorię technologiczną, czyli e-papierosy indukcyjne. Zgodnie z proponowanymi przepisami urządzenia tego typu zostaną obciążone dodatkową akcyzą w wysokości 40 zł od sztuki. Pozostałe rozwiązania technologiczne dostępne na rynku - w tym e-papierosy z grzałką ceramiczną oraz urządzenia sprzedawane „na części” - nie zostały objęte projektowanymi przepisami.

Ścieżka legislacyjna jest wyjątkowo krótka. 12 marca 2026 r. Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt i rekomendował go Radzie Ministrów, która następnie skierowała go do Sejmu. Komisja Finansów Publicznych przyjęła projekt 29 kwietnia 2026 r., a sprawozdanie z prac komisji zostało skierowane do drugiego czytania. Głosowanie ma odbyć się na najbliższym, 57. posiedzeniu Sejmu w dniach 12-15 maja 2026 r.

Wątpliwości budzi również krótki okres vacatio legis - zaledwie 14 dni od ogłoszenia ustawy, z dwumiesięcznym terminem na dostosowanie produktów odpowiednimi znakami akcyzy. Tak krótki czas wejścia ustawy w życie został skrytykowany przez Biuro Legislacyjne Sejmu, Rządowe Centrum Legislacji oraz Prokuratorię Generalną. Podczas posiedzenia komisji eksperci i uczestnicy rynku proponowali wydłużenie vacatio legis do 6 miesięcy, jednak wiceminister finansów Jarosław Neneman nie zgodził się na tę zmianę.

Co istotne, równolegle do projektu UD308 w rządzie procedowany jest projekt UD363, który ma w sposób kompleksowy uszczelnić system akcyzowy na rynku e-papierosów. Krytycy wskazują, że to właśnie tę szerszą regulację należałoby przyjąć w pierwszej kolejności - albo połączyć oba projekty w jedną spójną ustawę.

„Nasz projekt” - kto popiera proponowane przepisy?

Podczas posiedzenia Komisji Finansów Publicznych z 29 kwietnia 2026 r. zdecydowana większość organizacji pracodawców, handlu, ekspertów podatkowych i think tanków opowiadała się za wstrzymaniem prac, odroczeniem procedowania lub połączeniem projektu UD308 z projektem UD363. Projekt wprost popierały zaledwie dwie organizacje: Związek Pracodawców Branży Vapingowej oraz Stowarzyszenie Branży Alternatywnych Produktów Nikotynowych (SBAPN).

Szczególną uwagę przykuła wypowiedź Przemysława Bobińskiego ze SBAPN, który podczas posiedzenia komisji stwierdził:

„Jestem bardzo zdziwiony tym, co tutaj się działo, jak usłyszeliśmy o tym całym naszym projekcie. Ja tutaj chciałbym stanąć w obronie Ministerstwa Finansów w tej kwestii, że tutaj chcą tak naprawdę uszczelnić rynek i po to jest ta ustawa”.

Sformułowanie „nasz projekt” w odniesieniu do rządowej ustawy wzbudziło zainteresowanie posłów obecnych na komisji.

Co istotne, obie wspomniane organizacje zrzeszają firmy, które - według krytyków projektu - omijają obowiązek płacenia akcyzy sprzedając urządzenia „na części” lub z możliwością samodzielnego dolewania płynu do wapowania. Te metody nie zostały objęte projektowanymi przepisami UD308.

Zastrzeżenia legislacyjne i konstytucyjne

Projekt UD308 spotkał się z wyjątkowo ostrą krytyką ze strony instytucji odpowiedzialnych za jakość stanowionego prawa. Prokuratoria Generalna w piśmie z 4 marca 2026 r. zwróciła uwagę na fundamentalny problem - równoległe procedowanie dwóch projektów dotyczących tej samej materii podatkowej. Prezes Prokuratorii Marek Miller w korespondencji do wiceministra finansów napisał:

„Dublowanie prac legislacyjnych dotyczących tego samego zagadnienia, prowadzące do równoległych zmian tych samych przepisów ustawy, pozostaje w sprzeczności z zasadą racjonalnego ustawodawcy wynikającą z art. 2 Konstytucji. Projekt ustawy powinien w sposób kompletny regulować daną materię, co pozostaje w ścisłym związku z zasadą pewności prawa”.

Wiceminister Neneman w odpowiedzi z 12 marca poinformował jedynie, że Stały Komitet Rady Ministrów przyjął i rekomendował projekt Radzie Ministrów, która z kolei skierowała go do Sejmu - co krytycy odebrali jako uciętą dyskusję bez merytorycznego odniesienia się do zgłoszonych zarzutów.

Wątpliwości dotyczą również samego sposobu prowadzenia konsultacji. Podczas posiedzenia komisji wiceminister finansów zignorował wątek omijania akcyzy przez sprzedawców urządzeń z grzałką ceramiczną oraz e-papierosów sprzedawanych „na części”, czyli tzw. składaków. Krytycy zwracają uwagę, że ten obszar rynku - reprezentowany m.in. przez firmy zrzeszone w SBAPN i ZPBV - pozostaje poza zakresem projektowanej regulacji, mimo że dotyczy realnych ubytków we wpływach akcyzowych.

Filip Mazurkiewicz z Pracodawców RP podsumował projekt jednoznacznie:

„Projekt bardzo wycinkowy, punktowy, dotyczący jednego produktu, jednej firmy, co w oczywisty sposób jest niezgodne z wszelkimi zasadami procesu stanowienia prawa”.

Asymetria obciążeń - 14 000 zł vs 40 zł

Najważniejszym merytorycznym zarzutem wobec projektu jest drastyczna różnica w obciążeniach podatkowych, jaka powstanie po wejściu ustawy w życie. Najbardziej obrazowo opisał to poseł Jarosław Sachajko (Demokracja Bezpośrednia), który przed przystąpieniem do procedowania chciał uzyskać od ministra odpowiedź na pytanie „kto wylobbował tę ustawę i komu ona służy”.

„Mamy dwa takie same produkty na rynku, które możemy kupić. Po uchwaleniu tej ustawy produkt jednej firmy będzie miał akcyzę 14 000 zł rocznie przy średnim »paleniu« 2 ml dziennie. Drugi, ten sam produkt, podgrzewany tak samo indukcyjnie, tylko grzałkę ma przy baterii - akcyza to będzie 40 zł plus drobna akcyza od mililitrów. To jest wykoszenie jednej firmy” - mówił poseł podczas posiedzenia komisji.

Warto przy tym zaznaczyć, że produkt, który ma zostać objęty dodatkową akcyzą, już obecnie podlega opodatkowaniu - 40-złotowemu podatkowi od urządzenia oraz akcyzie od płynu do wapowania. Tymczasem podczas posiedzenia komisji wiceminister Neneman argumentował, jakoby „pojawił się nowy produkt, którego regulacje nie obejmują” - z czym nie zgodzili się przedstawiciele branży, oceniając projekt ustawy jako „przykład jak nie należy stanowić prawa”.

Krytyczne stanowisko zajęli również niezależni eksperci. Dr Andrzej Tatara z Uniwersytetu Zielonogórskiego stwierdził:

„Nie rozumiem, skąd aż tak drastyczne różnicowanie podmiotów (…) faworyzuje to zdecydowanie na okres około jednego roku wszystkie inne firmy, a de facto stygmatyzuje jeden produkt i jedną firmę”.

Z kolei Marek Tatała z Fundacji Wolności Gospodarczej zwrócił uwagę na nielogiczność sekwencji prac legislacyjnych:

„Rząd pracuje nad całościowymi regulacjami, tym projektem UD 363 i być może się w tym temacie spotkamy tutaj za jakiś czas. Nie jest jasne, dlaczego ten projekt jeszcze nie trafia do prac sejmowych”.

Mimo licznych głosów krytycznych - zarówno ze strony środowisk eksperckich, organizacji pracodawców, jak i instytucji państwowych odpowiedzialnych za jakość legislacji - projekt UD308 zmierza w kierunku uchwalenia w ekspresowym tempie.

O ostatecznym kształcie ustawy zdecyduje głosowanie zaplanowane na 15 maja 2026 r. Niezależnie od jego wyniku, sprawa pozostawia istotne pytania o transparentność procesu stanowienia prawa podatkowego oraz o równe traktowanie podmiotów funkcjonujących w tej samej kategorii rynkowej.