Taką emeryturę otrzymuje kasjerka po 32 latach pracy. Tę kwotę trudno sobie wyobrazić

System emerytalny bez litości dla najniższych pensji

Mechanizm wyliczania świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest w swojej konstrukcji matematycznie bezwzględny – opiera się na relacji między sumą wpłaconych składek a prognozowaną długością życia. W praktyce oznacza to, że każda złotówka zarobiona poniżej średniej krajowej w okresie aktywności zawodowej rzutuje bezpośrednio na drastycznie niższą stopę zastąpienia (relacja ostatniej pensji do pierwszej emerytury).

Problem ten dotyka szczególnie branżę handlową, która przez dekady opierała się na płacy minimalnej lub stawkach tylko nieznacznie ją przewyższających. Warto zauważyć, że jeszcze kilkanaście lat temu handel był sektorem zdominowanym przez tzw. umowy śmieciowe lub pracę w niepełnym wymiarze godzin, co skutkowało odprowadzaniem bardzo niskich składek emerytalnych.

Nawet jeśli pracownik, tak jak bohaterka głośnej w ostatnich dniach historii, legitymuje się długim stażem pracy, jego kapitał początkowy i zgromadzone środki na subkoncie nie są w stanie wygenerować godnego świadczenia. Zjawisko to prowadzi do powstania szerokiej grupy tzw. biednych emerytów, którzy mimo uczciwego przepracowania całego życia, po zakończeniu kariery zmuszeni są korzystać z pomocy społecznej lub wsparcia rodziny. 

Statystyki są nieubłagane – różnice w wysokości zgromadzonego kapitału między pracownikami liniowymi a kadrą zarządzającą w handlu pogłębiają się z każdym rokiem, tworząc gigantyczną przepaść społeczną, która ujawnia się w pełni dopiero w momencie otrzymania pierwszej decyzji z ZUS.

Dysproporcje płacowe w sektorze handlowym

Związkowcy z OPZZ Konfederacja Pracy od dawna alarmują, że struktura wynagrodzeń w wielkich sieciach handlowych jest głęboko niesprawiedliwa i krótkowzroczna. Podczas gdy pensje pracowników „na pierwszej linii frontu”, czyli kasjerów i osób wykładających towar, oscylują wokół ustawowych minimów, zarobki w centralach tych samych firm rosną w tempie dwucyfrowym.

Ta dysproporcja ma swój tragiczny finał w systemie emerytalnym, co dobitnie punktują przedstawiciele organizacji pracowniczych. „Od wysokości Twojego wynagrodzenia zależy wysokość Twojej emerytury. Dla pracowników centrali będą one nawet kilka razy wyższe!” – to hasło, które coraz częściej pojawia się w przestrzeni publicznej, mając na celu uświadomienie pracownikom, że walka o wyższe płace dzisiaj to tak naprawdę walka o przetrwanie po siedemdziesiątce.

W handlu detalicznym wciąż pokutuje przekonanie, że praca przy kasie nie wymaga specjalistycznych kwalifikacji, co służy jako argument za utrzymywaniem niskich kosztów pracy. Jednak w dobie inflacji i rosnących kosztów życia, te „niskie koszty” zamieniają się w realny problem państwa, które w przyszłości będzie musiało dopłacać do minimalnych emerytur.

Obecnie płaca minimalna w Polsce (najniższe dopuszczalne wynagrodzenie za pracę na pełny etat) dynamicznie rośnie, ale dla osób, które większość swojej kariery przepracowały w latach 90. i na początku XXI wieku, te zmiany przyszły zbyt późno. Ich kapitał emerytalny został już uformowany na podstawie niskich stawek z przeszłości, co czyni ich ofiarami transformacji ustrojowej i ówczesnej polityki taniej siły roboczej.

Zobacz też: Płacą 9 tys. zł "na rękę", ale chętnych ciągle brakuje. Ten zawód odstrasza większość ludzi

Taką emeryturę dostaje kasjerka po 32 latach pracy

Najbardziej jaskrawym przykładem systemowej niewydolności jest przypadek kasjerki, która po 32 latach nieprzerwanej pracy w handlu przeszła na emeryturę w grudniu 2024 roku. Dokumenty udostępnione przez związkowców, a pochodzące bezpośrednio z ZUS, są porażające w swojej wymowie. Wynika z nich, że kobieta, która poświęciła ponad trzy dekady na obsługę klientów i ciężką pracę fizyczną, otrzymała świadczenie emerytalne w wysokości zaledwie 2151,89 zł na rękę.

Kwota ta, w realiach obecnych cen leków, czynszów i żywności, jest jedynie biologicznym minimum, które w żaden sposób nie rekompensuje lat wysiłku. Historia ta, opublikowana przez OPZZ Konfederację Pracy, lotem błyskawicy obiegła media społecznościowe, stając się symbolem losu „szarych pracowników” wielkich korporacji handlowych. Związkowcy słusznie zauważają, że jest to efekt nie tylko niskich składek, ale także braku systemowych rozwiązań promujących lojalność i długoletni staż w jednej branży. Pracownik, który spędził w firmie większość życia, na koniec otrzymuje kwotę, która ledwo pozwala na opłacenie podstawowych rachunków.

Bez radykalnej zmiany w podejściu do wyceny pracy w handlu, kolejne roczniki kasjerów będą zasilać grono osób zagrożonych wykluczeniem, a ich historie będą jedynie powielać ten sam smutny schemat: całe życie ciężkiej pracy i emerytura, która nie starcza do pierwszego.