Napiwki wymykają się spod kontroli. Klienci czują coraz większą presję

Gest wdzięczności czy systemowa presja?

Dzisiejsza dyskusja o napiwkach w Polsce coraz rzadziej dotyczy wyłącznie dobrych manier czy osobistej kultury obsługi. Coraz częściej sprowadza się do fundamentalnego pytania: czy napiwek ma być nagrodą za dobrze wykonaną pracę, czy też nieformalnym zastępstwem dla godnej pensji, której nie zapewnia pracodawca? 

Fakty są jednoznaczne: napiwki w Polsce nie są obowiązkowe i nie wynikają z żadnych przepisów. Mimo to coraz więcej klientów ma poczucie presji – zwłaszcza w gastronomii, transporcie i dostawach – gdzie brak napiwku bywa odbierany jako społecznie „niewłaściwy”. Jednocześnie rośnie sprzeciw wobec modelu, w którym klient, a nie firma, staje się pośrednio odpowiedzialny za poziom wynagrodzeń pracowników. Ten konflikt wyostrza się szczególnie w porównaniach z innymi zawodami usługowymi, które napiwków nie otrzymują, mimo podobnego charakteru pracy.

Na razie pozostaje to sporem społecznym, nie prawnym. Skala emocji pokazuje jednak, że temat będzie wracał – zwłaszcza w gastronomii i usługach opartych na aplikacjach, gdzie granica między dobrowolnym gestem a domyślnym oczekiwaniem coraz bardziej się zaciera.

Kelner tak, kasjer nie. Ten argument dzieli najbardziej

Jednym z najczęściej powracających wątków w dyskusji o napiwkach jest porównanie zawodów, które na pierwszy rzut oka wykonują bardzo podobną pracę. Kelnerzy, kurierzy czy kierowcy aplikacji transportowych mogą liczyć na napiwki, podczas gdy sprzedawcy w sklepach, drogeriach czy na stacjach benzynowych – już nie. Dla części klientów jak i pracowników to dowód na systemową niesprawiedliwość: skoro każda z tych prac polega na bezpośredniej obsłudze klienta, to dlaczego tylko wybrane grupy mają być „dodatkowo wynagradzane” przez konsumentów, a inne nie.

Dla krytyków napiwków to dowód, że przestały one pełnić rolę gestu uznania, a zaczęły funkcjonować jako nieformalny dodatek do pensji – zależny od dobrej woli klienta, jego zasobności portfela i sytuacji ekonomicznej. Taki model budzi sprzeciw również dlatego, że rozmywa odpowiedzialność za poziom wynagrodzeń: zamiast jasnych zasad zatrudnienia i stabilnych pensji pojawia się element losowości, który jednych pracowników premiuje, a innych całkowicie pomija.

Napiwki a podatki. Tu kończy się mit „drobnych bez znaczenia”

Choć napiwki często postrzegane są jako „drobne bez znaczenia”, z punktu widzenia prawa podatkowego są one przychodem osoby, która je otrzymuje. Co do zasady napiwek podlega opodatkowaniu PIT i powinien zostać uwzględniony w rocznym rozliczeniu podatkowym – niezależnie od tego, czy został wręczony w gotówce, czy przekazany kartą lub przez aplikację.

 W praktyce znaczenie ma sposób jego otrzymania: 

• jeśli napiwek trafia bezpośrednio do pracownika (np. kelnera czy kuriera), to on sam odpowiada za jego rozliczenie,
• jeśli natomiast jest zbierany przez pracodawcę i wypłacany razem z pensją, traktowany jest jak normalny element wynagrodzenia, od którego pobierane są zaliczki na podatek, a często także składki. 

Ważne rozróżnienie dotyczy też tzw. opłaty serwisowej – jeśli jest obowiązkowo doliczana do rachunku, staje się przychodem firmy i podlega standardowemu opodatkowaniu, w tym VAT. W skrócie: napiwek może być dobrowolny dla klienta, ale dla fiskusa dobrowolny już nie jest.

Technologia zmieniła napiwki. I to szybciej, niż się wydaje

Jeszcze kilka lat temu napiwek był decyzją podejmowaną dyskretnie – po wyjściu z restauracji lub przy wręczaniu gotówki. Dziś coraz częściej jest elementem interfejsu. Terminale płatnicze podsuwające konkretne kwoty, aplikacje transportowe i delivery z widoczną opcją „dodaj napiwek” czy komunikaty sugerujące „wsparcie” sprawiają, że gest przestaje być spontaniczny. Dla części klientów to wygoda, dla innych – subtelna presja, której trudno odmówić, stojąc przy kasie lub kończąc zamówienie w aplikacji. To właśnie technologia sprawiła, że napiwki stały się przedmiotem masowej dyskusji: nie dlatego, że zmieniło się prawo, lecz dlatego, że zmienił się sposób, w jaki klienci są o nie pytani.

Źródło: Biznes Info