Karta podarunkowa może stracić ważność? Sklepy wyznaczają terminy, ale przepisy mówią co innego

Utrata terminu ważności karty podarunkowej nie musi oznaczać przegranej pozycji klienta

Większość konsumentów przeżyła przynajmniej raz bolesne rozczarowanie przy sklepowej kasie. Znajdujesz idealny produkt, podajesz elegancki plastikowy kartonik, a w odpowiedzi słyszysz od sprzedawcy chłodne zapewnienie, że karta straciła ważność i nic nie da się zrobić. Według wewnętrznych dokumentów niemal każdej sieci handlowej w Polsce, niewykorzystane fundusze po upływie wskazanego terminu automatycznie przechodzą na własność firmy. Przepisy wewnętrzne korporacji celowo budują w nas przekonanie, że popełniliśmy błąd, za który musimy zapłacić utratą całego kapitału. 

Zjawisko to generuje dla przedsiębiorców potężne, czyste zyski, które w terminologii finansowej określa się mianem zysków z niewykorzystanych instrumentów płatniczych. Przeciętny klient rezygnuje z dalszych roszczeń. Przeświadczenie o niepodważalności regulaminu sprawia, że rzadko szukamy sprawiedliwości wyżej. Sklepy doskonale o tym wiedzą, dlatego z góry stawiają konsumenta na straconej pozycji. Czy jednak wewnętrzne ustalenia zarządu jakiejkolwiek spółki akcyjnej mogą stać ponad powszechnie obowiązującym prawem?

Okazuje się bowiem, że powoływanie się na wygaśnięcie terminowej rezerwacji środków to w większości przypadków zwykłe nadużycie zaufania. Klient, wpłacając gotówkę w zamian za plastikowy ekwiwalent, nie zawiera umowy darowizny na rzecz marketu, lecz jedynie deponuje swoje pieniądze na poczet przyszłych zakupów.

Pojęcie "karty podarunkowej" nie jest uregulowane w polskim prawie - co to oznacza dla konsumenta?

W polskim systemie prawnym pojęcie karty podarunkowej nie zostało uregulowane ani wprost, ani w sposób kompleksowy. Nie znajdziemy dedykowanej ustawy, która linia po linii opisywałaby prawa i obowiązki stron takiego kontraktu. W praktyce obrotu gospodarczego bon zakupowy ma charakter umowy nienazwanej, czyli kontraktu, którego treść strony mogą kształtować swobodnie, o ile nie sprzeciwia się on ustawie, wynikającej bezpośrednio z ogólnych przepisów Kodeksu cywilnego.

Wprowadzając produkt do asortymentu, przedsiębiorca ma prawo wyznaczyć czas jego przydatności. Swoboda ta nie oznacza jednak pełnej samowoli. Zasady zawarte w regulaminach podlegają sztywnym ograniczeniom ustawowym i pod żadnym pozorem nie mogą naruszać fundamentalnych interesów słabszej strony stosunku prawnego. 

Ekspert prawny, Mateusz Ostrowski, prowadzący profil pod nazwą @prawnik.przedsiebiorcow, otwarcie apeluje do konsumentów, by nie dawali “robić się w jajo”. Masowe wpisywanie do regulaminów klauzul o przepadku gotówki określa wprost jako działanie nielegalne. Zatrzymanie pieniędzy klienta bez zaoferowania mu jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego to podręcznikowy przykład bezpodstawnego wzbogacenia, czyli uzyskania korzyści majątkowej kosztem innej osoby bez podstawy prawnej.

Czy sieci handlowe mają prawo bezkarnie obracać naszymi oszczędnościami tylko dlatego, że minęła losowa data wydrukowana na plastiku? Odpowiedź brzmi: zdecydowanie nie. Prawo stoi po stronie konsumentów, a zapisy uniemożliwiające odzyskanie środków stanowią tak zwane klauzule abuzywne, czyli niedozwolone postanowienia umowne, które z mocy prawa nie wiążą konsumenta. Są one nieważne od samego początku, nawet jeśli klient podpisał oświadczenie, że akceptuje regulamin.

Zobacz też: Jeśli dostałeś taki paragon, natychmiast złóż donos. Skarbówka apeluje do Polaków

Jak odzyskać środki z przeterminowanej karty podarunkowej?

Stanowisko to znajduje mocne oparcie w oficjalnej linii orzeczniczej polskich sądów powszechnych. Przełomowym momentem w walce z nieuczciwymi praktykami handlowców był wyrok Sądu Rejonowego w Słupsku z 2020 roku. Sędziowie uznali wówczas, że kategoryczne i bezwarunkowe uniemożliwienie konsumentowi ponownej aktywacji karty lub zwrotu gotówki rażąco narusza dobre obyczaje.

Podobne rozstrzygnięcie zapadło przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa w 2022 roku w sprawie przeciwko jednemu z rynkowych gigantów. Sądy konsekwentnie przypominają, że karta to jedynie nowoczesny instrument płatniczy. Skoro termin ważności minął, a towar nie został wydany, przedsiębiorca zobowiązany jest do zwrotu niewykorzystanych pieniędzy. Jak zatem skutecznie dochodzić swoich praw w starciu z korporacją? W pierwszej kolejności należy zażądać rozmowy z kierownikiem placówki lub złożyć oficjalną reklamację na piśmie.

W piśmie warto powołać się na art. 3853 pkt 12 i 13 oraz art. 405 Kodeksu cywilnego, a także przytoczyć sygnaturę akt I C 3865/19 ze Słupska bądź XVI C 1595/22 z Warszawy. Gdy odpowiedź okaże się odmowna, darmową pomoc prawną i wsparcie w mediacjach zaoferuje Miejski lub Powiatowy Rzecznik Konsumentów. Ostatecznym, ale wysoce skutecznym krokiem, pozostaje skierowanie sprawy na drogę sądową.

Konsumenci nie muszą stać na straconej pozycji. Zamiast godzić się na zasilanie zysków wielkich sieci handlowych naszym kosztem, warto zacząć głośno i stanowczo domagać się zwrotu tego, co prawnie nam się należy. Każda odzyskana karta podarunkowa to mały krok w stronę ucywilizowania polskiego handlu.