Kierowcy muszą uważać także poza drogą. Sąd może odebrać uprawnienia

Prawo jazdy w Polsce. Kurs, egzaminy i kilka formalności

Uzyskanie prawa jazdy wymaga przejścia procedury, która ma potwierdzić wiedzę oraz praktyczne umiejętności przyszłego kierowcy. Kandydat musi najpierw wykonać badanie lekarskie, przygotować fotografię i uzyskać w urzędzie Profil Kandydata na Kierowcę, czyli numer PKK. Następnie może rozpocząć szkolenie w ośrodku nauki jazdy albo samodzielnie przygotować się do części teoretycznej i dopiero po jej zdaniu odbyć kurs praktyczny.

Egzamin państwowy przeprowadza Wojewódzki Ośrodek Ruchu Drogowego. W części teoretycznej kandydat odpowiada na pytania dotyczące przepisów, zachowania w ruchu i bezpieczeństwa. Maksymalnie można zdobyć 74 punkty, a pozytywny wynik wymaga co najmniej 68. Egzamin praktyczny obejmuje zadania na placu manewrowym oraz jazdę w ruchu drogowym. Dopiero po zaliczeniu obu etapów, uiszczeniu opłaty i zatwierdzeniu danych urząd zleca przygotowanie dokumentu.

Od 3 marca 2026 roku prawo jazdy kategorii B można uzyskać już po ukończeniu 17 lat. Kurs wolno rozpocząć w wieku 16 lat i dziewięciu miesięcy, ale niepełnoletni kierowca musi przez pierwsze sześć miesięcy od zdobycia uprawnień, nie dłużej jednak niż do 18. urodzin, jeździć z doświadczonym opiekunem. Taka osoba musi mieć co najmniej 25 lat, posiadać prawo jazdy od minimum pięciu lat, być trzeźwa i nie może być objęta zakazem prowadzenia pojazdów.

Szacunki przygotowywane na podstawie danych CEPiK wskazują, że ważne prawo jazdy ma ponad 22 mln Polaków. Rejestr obejmuje różne kategorie uprawnień, dlatego nie każda z tych osób prowadzi regularnie samochód osobowy. Dane dotyczące nowych praw jazdy są publikowane w podziale między innymi na wiek, płeć i województwo.

Kierowcy tracą prawo jazdy za prędkość, alkohol i punkty

Do najczęstszych błędów na polskich drogach należą nieustąpienie pierwszeństwa, niedostosowanie prędkości do warunków, nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu oraz niezachowanie odpowiedniej odległości. W 2025 roku doszło do 20 925 wypadków drogowych. Zginęło w nich 1660 osób, a 24 590 zostało rannych. Policji zgłoszono również ponad 391 tys. kolizji.

Poważnym problemem pozostaje alkohol. Kierujący znajdujący się pod jego działaniem spowodowali w 2025 roku 1141 wypadków, w których zginęły 124 osoby, a 1439 zostało rannych. Pijani odpowiadali za 5,9 proc. wypadków spowodowanych przez kierujących. Kara finansowa lub mandat są w takim przypadku tylko częścią konsekwencji, sprawa może również oznaczać zakaz prowadzenia, świadczenie pieniężne i odpowiedzialność karną.

Prawo jazdy można czasowo stracić między innymi za przekroczenie dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h. Od marca 2026 roku trzymiesięczne zatrzymanie uprawnień stosuje się nie tylko w obszarze zabudowanym, ale także na jednojezdniowych drogach dwukierunkowych poza nim. Nowe przepisy przewidują również zatrzymywanie prawa jazdy na trzy miesiące za celowe wprowadzanie samochodu w poślizg, czyli tak zwany drift.

Inną drogą do utraty uprawnień jest przekroczenie limitu punktów karnych. Kierowca posiadający prawo jazdy dłużej niż rok po przekroczeniu 24 punktów jest kierowany na egzamin sprawdzający i badanie psychologiczne. W przypadku osoby posiadającej pierwsze uprawnienia krócej niż rok przekroczenie 20 punktów może zakończyć się cofnięciem wszystkich kategorii. Znacznie poważniejsze skutki przynosi jazda pomimo obowiązującego zakazu, cofnięcia uprawnień lub zatrzymania dokumentu.

Zobacz też: Nowe zasady w szkołach od 1 września. MEN bierze się za oceny i prace domowe

Motorówka po alkoholu może kosztować prawo jazdy na samochód

Motorówka i skuter wodny są traktowane jako pojazdy mechaniczne poruszające się w ruchu wodnym. Oznacza to, że odpowiedzialność za ich prowadzenie po alkoholu jest zbliżona do zasad stosowanych wobec kierowców samochodów. Nie ma przy tym decydującego znaczenia, czy do sterowania konkretną jednostką wymagany był patent, brak odpowiednich uprawnień może być dodatkowym, odrębnym naruszeniem.

Stan po użyciu alkoholu występuje przy wyniku od 0,2 do 0,5 promila. Prowadzenie w takim stanie motorówki lub skutera jest wykroczeniem zagrożonym aresztem albo grzywną wynoszącą co najmniej 2500 zł. Jeżeli sprawa trafia do sądu, górna granica grzywny może sięgnąć 30 tys. zł. Sąd obowiązkowo orzeka również zakaz prowadzenia pojazdów na okres od sześciu miesięcy do trzech lat, wskazując rodzaj pojazdów objętych zakazem.

Powyżej 0,5 promila zaczyna się stan nietrzeźwości, a prowadzenie pojazdu mechanicznego w ruchu wodnym staje się przestępstwem. Obecny Kodeks karny przewiduje za nie karę pozbawienia wolności do trzech lat. Sąd orzeka ponadto zakaz prowadzenia wszystkich albo wskazanych rodzajów pojazdów na co najmniej trzy lata oraz świadczenie pieniężne wynoszące nie mniej niż 5 tys. zł. Przy ponownym popełnieniu podobnego przestępstwa kara może być znacznie surowsza.

Nie oznacza to, że każda osoba zatrzymana na motorówce automatycznie straci kategorię B. O dokładnym zakresie zakazu decyduje sąd, który może ograniczyć go do pojazdów wodnych albo objąć nim również samochody. Ryzyko utraty prawa jazdy na auto jest jednak realne, zwłaszcza gdy zakaz dotyczy wszystkich pojazdów mechanicznych. Wtedy wakacyjny rejs może zakończyć się kilkuletnią niemożnością dojeżdżania samochodem do pracy.

Inne zasady dotyczą łodzi wiosłowych, żaglówek bez napędu mechanicznego czy podobnych jednostek. Prowadzenie ich po alkoholu również jest zabronione i może zakończyć się grzywną, ale nie jest kwalifikowane tak samo jak sterowanie motorówką. Niezależnie od rodzaju sprzętu alkohol osłabia ocenę odległości, równowagę i czas reakcji, a na wodzie utrudnia także udzielenie sobie i pasażerom pomocy.