60-latka przepracowała tylko 10 lat. Tyle emerytury dostanie, nie takiej kwoty można się spodziewać

ZUS dystrybuuje świadczenia seniorów

W powszechnej świadomości Polaków Zakład Ubezpieczeń Społecznych wciąż funkcjonuje jako bezdenny worek, z którego państwo powinno wyciągać pieniądze dla każdego, kto osiągnął odpowiednią metrykę urodzenia. To myślenie jest jednak reliktem poprzedniej epoki, a współczesny system emerytalny opiera się na zupełnie innych fundamentach, które brutalnie weryfikują historię zawodową każdego ubezpieczonego.

Od reformy z 1999 roku nasze emerytury zależą ściśle od tego, ile kapitału zdołaliśmy zgromadzić na indywidualnych kontach w ZUS. Oznacza to przejście na system zdefiniowanej składki, gdzie wysokość przyszłego świadczenia jest prostą pochodną wpłaconych pieniędzy oraz przewidywanej długości życia na emeryturze. ZUS pełni w tym układzie rolę wielkiego księgowego i dystrybutora, a nie instytucji charytatywnej. Jego głównym zadaniem jest terminowe pobieranie składek od pracujących i wypłacanie świadczeń obecnym emerytom, działając w ramach umowy pokoleniowej. Problem pojawia się w momencie, gdy ubezpieczony traktuje system wybiórczo, oczekując pełnej ochrony przy minimalnym wkładzie własnym. Każda złotówka odprowadzona z tytułu umowy o pracę czy zlecenia jest zapisywana na naszym koncie, a następnie waloryzowana, by chronić kapitał przed inflacją.

Nie ma tu jednak magii, jeśli do systemowej "skarbonki” wrzucaliśmy monety rzadko i w niewielkich ilościach, na starość nie wyjmiemy z niej banknotów. Warto również pamiętać, że polski system emerytalny znajduje się pod ogromną presją demograficzną. Społeczeństwo się starzeje, a liczba osób w wieku produkcyjnym, które finansują obecne wypłaty, relatywnie maleje w stosunku do rosnącej rzeszy beneficjentów. To sprawia, że zasady przyznawania świadczeń są sztywne i nie pozwalają na uznaniowość. Pieniądze, które ZUS przelewa seniorom, nie biorą się z próżni, lecz z ciężkiej pracy aktywnych zawodowo obywateli, co wymusza ścisłą dyscyplinę w zarządzaniu Funduszem Ubezpieczeń Społecznych.

Warunki przyznania emerytury w Polsce

Dla wielu przyszłych emerytów kluczowym zaskoczeniem jest fakt, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego, wynoszącego obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, nie gwarantuje otrzymania nawet minimalnej emerytury. To właśnie w tym punkcie przepisy są bezlitosne dla osób o krótkiej lub przerywanej karierze zawodowej. Aby państwo wzięło na siebie odpowiedzialność dopłacenia do ustawowego minimum, które od marca 2025 roku wynosi 1878,91 zł brutto, (od marca 2026, po waloryzacji na poziomie 5,3 proc., będzie to 1978,49 zł brutto) konieczne jest udowodnienie odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego. Dla kobiet próg ten wynosi 20 lat, a dla mężczyzn 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

W omawianym przypadku kobiety, która przepracowała legalnie jedynie dekadę, ten warunek nie został spełniony. To stawia ją w niezwykle trudnej sytuacji finansowej, ponieważ traci ona prawo do "gwarancji państwowej”. Gdyby przepracowała wymagane 20 lat, nawet przy odprowadzaniu bardzo niskich składek, ZUS musiałby podnieść jej świadczenie do kwoty minimalnej, pokrywając różnicę z budżetu państwa. Przy stażu wynoszącym 10 lat mechanizm ten nie działa. Kobieta otrzyma więc dokładnie tyle, ile wynika z podzielenia jej zgromadzonego kapitału przez statystyczną liczbę miesięcy dalszego trwania życia.

Sytuacja ta jest szczególnie dotkliwa dla kobiet, które nie tylko przechodzą na emeryturę wcześniej, co skraca okres kumulowania kapitału, ale statystycznie żyją dłużej. Tablice średniego dalszego trwania życia, publikowane co roku przez Główny Urząd Statystyczny, są kluczowym elementem tego równania. Dla 60-letniej kobiety mianownik w matematycznym wzorze emerytalnym jest znacznie wyższy niż dla 65-letniego mężczyzny. W rezultacie każda zgromadzona złotówka jest dzielona przez więcej miesięcy, co dodatkowo obniża miesięczną wypłatę, a brak stażu pracy zamyka drogę do jakichkolwiek dopłat wyrównawczych.

Zobacz też: Rewolucja w PPK od 19 lutego. Jeśli nie uzupełnisz tych dokumentów, Twoja rodzina może mieć problem

Taką emeryturę dostanie 60-latka po 10 latach pracy

Analizując przypadek kobiety z 10-letnim stażem pracy, musimy zmierzyć się z realiami tak zwanych emerytur groszowych, które stają się coraz poważniejszym problemem społecznym w Polsce. Mechanizm wyliczania świadczenia jest bezduszny: jeśli zgromadzony kapitał początkowy i zwaloryzowane składki wyniosły przykładowo 50 tysięcy złotych, a statystyczny czas życia na emeryturze to ponad 260 miesięcy, wynik działania wskazuje na bardzo niską kwotę.

W takiej sytuacji, uwzględniając realia rynkowe i typowe wyliczenia dla dziesięcioletniego stażu pracy przy minimalnych zarobkach, ZUS wyliczy świadczenie na poziomie około 250-300 złotych miesięcznie. Nie jest to błąd systemu, lecz jego celowa konstrukcja, mająca motywować do dłuższej aktywności zawodowej i legalnego zatrudnienia. Osoba z tak niskim świadczeniem wpada w lukę systemową. Z jednej strony jest oficjalnie emerytką, z drugiej, otrzymywana kwota nie wystarcza na opłacenie nawet podstawowych rachunków, nie wspominając o zakupie żywności czy leków. Portal Interia Biznes przytacza ten przykład jako ostrzeżenie, pokazując, że praca "na czarno” lub długie przerwy w zatrudnieniu mszczą się po latach ze zdwojoną siłą.

Składki emerytalne, często traktowane przez pracowników jako przykry obowiązek pomniejszający pensję netto, są w rzeczywistości odroczonym wynagrodzeniem, które ma kluczowe znaczenie dla naszej przyszłości. Zjawisko to będzie narastać, ponieważ coraz więcej osób pracuje na podstawie umów, które w przeszłości nie były w pełni oskładkowane, lub ma luki w życiorysie zawodowym. ZUS nie ma prawnych możliwości, by wypłacić takiej osobie więcej, niż wynika to z matematyki. W skrajnych przypadkach zdarza się, że Zakład wypłaca emerytury w wysokości kilkunastu, a nawet kilku groszy, co generuje koszty obsługi przewyższające wartość samego przelewu. Dla 60-latki z dekadą stażu wizja jesieni życia rysuje się w ciemnych barwach, a jej historia stanowi przykład dla wszystkich, którzy bagatelizują konieczność budowania kapitału emerytalnego przez całe życie zawodowe.