ZUS latami zaniżał emerytury. Senior wygrał w sądzie, tyle pieniędzy dostał

Wyrok TK zmienił sytuację wcześniejszych emerytów. ZUS nadal przegrywa część spraw

Od kilku lat tysiące wcześniejszych emerytów,  skarży się na sposób wyliczania świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Chodzi o przepisy, które od 2013 r. pozwalały ZUS pomniejszać kapitał emerytalny o sumę wcześniej wypłaconych emerytur wcześniejszych. W praktyce wiele osób po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego otrzymywało znacznie niższe świadczenia, niż się spodziewało. Dotyczyło to przede wszystkim seniorów, którzy przechodzili na wcześniejszą emeryturę jeszcze przed zmianą przepisów i nie mieli świadomości, jakie skutki przyniesie nowy mechanizm.

Przełom nastąpił 4 czerwca 2024 r., kiedy Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie SK 140/20. TK uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest niezgodny z Konstytucją RP wobec osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. W uzasadnieniu podkreślono, że państwo nie powinno zmieniać zasad w taki sposób, zwłaszcza gdy obywatele podejmowali życiowe decyzje w oparciu o wcześniej obowiązujące przepisy. Sędziowie zwrócili uwagę na naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa oraz stabilności prawa.

Najczęściej o zaniżonych świadczeniach mówią kobiety z roczników 1949–1959, mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 oraz osoby pracujące w szczególnych warunkach, m.in. górnicy, nauczyciele czy kolejarze. Choć wyrok TK stał się ważnym argumentem w sporach z ZUS, problem nadal nie został rozwiązany systemowo. 

Senior wygrał z ZUS. Otrzymał 18 tys. zł i wyższą emeryturę

Jedną z osób, które zdecydowały się walczyć o ponowne przeliczenie świadczenia, jest pan Andrzej — były górnik pracujący zarówno w Polsce, jak i na Węgrzech. Mężczyzna przez lata pobierał wcześniejszą emeryturę górniczą, a po osiągnięciu wieku emerytalnego ZUS zastosował mechanizm pomniejszania kapitału emerytalnego o wcześniej wypłacone świadczenia. Jak przekazał w rozmowie z Business Insider Polska, jego kapitał emerytalny został pomniejszony o około 125 tys. zł. A wyliczona przez ZUS emerytura wynosiła zaledwie ok. 1230 zł miesięcznie.

W efekcie ZUS wyliczył mi świadczenie w wysokości 1230 zł, a powinno to być jakieś 870 zł więcej — powiedział pan Andrzej w rozmowie z Business Insider Polska.

Senior skierował sprawę do sądu. Wiosną 2025 r. wygrał w pierwszej instancji, a później korzystny wyrok utrzymał również sąd apelacyjny. Dzięki temu otrzymał około 18 tys. zł wyrównania za zaniżone świadczenia, a jego emerytura została podwyższona. Jak podkreślał, jego sprawa zakończyła się prawomocnie również dlatego, że ZUS nie mógł już skierować kasacji do Sądu Najwyższego.

Miałem trochę szczęścia, bo wartość przedmiotu sporu była w moim przypadku na tyle niska, że ZUS nie mógł wnieść kasacji do Sądu Najwyższego. Decyzja była więc prawomocna — wyjaśnił senior.

Po kolejnych waloryzacjach pan Andrzej otrzymuje dziś świadczenie przekraczające 3 tys. zł brutto miesięcznie. Mężczyzna przekonuje też, że podobnych spraw może być znacznie więcej. 

Ja swoją sprawę wygrałem, wiem też, że wielu innych wygrywa. Ale problem może dotyczyć nawet 200 tys. osób. Walczę o to, by inni emeryci też walczyli o sprawiedliwość — podkreślił w rozmowie z Business Insider Polska.

Rząd szykuje zmiany, ale bez pełnych wyrównań. Emeryci nadal idą do sądów

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego rząd przygotował projekt zmian dotyczących wcześniejszych emerytów. Zgodnie z propozycją świadczenia mają być ponownie przeliczane bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o wcześniej pobrane emerytury wcześniejsze.

Projekt nie przewiduje jednak szerokich wyrównań za poprzednie lata pobierania zaniżonych świadczeń. Oznacza to, że wielu seniorów może otrzymać wyższą emeryturę na przyszłość, ale bez zwrotu pieniędzy utraconych przez lata. Powodem są przede wszystkim potencjalnie ogromne koszty dla budżetu państwa. Według szacunków pełne wyrównania mogłyby kosztować nawet 8–9 mld zł rocznie.

W praktyce dla części emerytów jedyną realną drogą pozostaje więc postępowanie sądowe. Najczęściej seniorzy najpierw składają do ZUS wniosek o ponowne przeliczenie emerytury. Po decyzji odmownej kierują sprawę do sądu, który analizuje m.in. datę przejścia na wcześniejszą emeryturę, rodzaj świadczenia oraz sposób wyliczenia kapitału przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Coraz częściej sądy odnoszą się przy tym do argumentacji zawartej w wyroku TK SK 140/20 i przyznają rację emerytom.