Wyglądają zdrowo, ale mogą skrywać niechciany dodatek. Te owoce i warzywa trafiły na "brudną dwunastkę”

Polacy chętnie sięgają po owoce i warzywa

Latem owoce i warzywa pojawiają się w polskich domach wyjątkowo często. Truskawki, czereśnie, borówki, sałata, pomidory, ogórki, nektarynki czy brzoskwinie trafiają do śniadań, deserów, obiadów i przekąsek. Dla wielu osób sezonowe zakupy na targu albo w warzywniaku są jednym z najprostszych sposobów na lżejszą i bardziej różnorodną dietę. Nie bez powodu dietetycy regularnie przypominają, że owoce i warzywa powinny być ważną częścią codziennego jadłospisu. Dostarczają błonnika, witamin, składników mineralnych, antyoksydantów i wody. W czasie upałów mają dodatkową zaletę, bo pomagają uzupełniać płyny i są łatwiejsze do zjedzenia niż ciężkie, tłuste potrawy.

Warzywa i owoce są też kojarzone ze zdrowiem, profilaktyką i naturalnym odżywianiem. W praktyce jednak sam fakt, że produkt jest świeży i roślinny, nie oznacza jeszcze, że nie miał kontaktu ze środkami ochrony roślin. W nowoczesnym rolnictwie pestycydy są stosowane powszechnie, choć ich użycie podlega przepisom i kontrolom. Dla konsumentów oznacza to, że warto zachować zdrowy rozsądek. Nie chodzi o rezygnację z owoców i warzyw, bo ich obecność w diecie pozostaje bardzo ważna. Chodzi raczej o świadome zakupy, dokładne mycie produktów i wiedzę, które gatunki częściej pojawiają się w zestawieniach dotyczących pozostałości pestycydów.

Taką rolę pełni m.in. "brudna dwunastka”, czyli lista owoców i warzyw, w których według corocznych analiz wykrywa się najwięcej pozostałości środków ochrony roślin. Zestawienie nie oznacza, że tych produktów nie wolno jeść. Pokazuje jednak, przy których warto szczególnie zadbać o mycie, obieranie albo rozważyć zakup z upraw ekologicznych.

Pestycydy w uprawach. Po co się je stosuje i jakie mogą mieć skutki?

Pestycydy to środki ochrony roślin wykorzystywane w rolnictwie do zwalczania chorób, grzybów, chwastów i szkodników. Bez nich wiele upraw byłoby bardziej narażonych na straty, a plony mogłyby być niższe. Z punktu widzenia producentów żywności pestycydy pomagają chronić rośliny, poprawiać jakość handlową produktów i ograniczać ryzyko zniszczenia zbiorów. Stosowanie takich środków jest w rolnictwie częste, zwłaszcza przy intensywnych uprawach owoców i warzyw. Produkty delikatne, szybko psujące się albo podatne na choroby mogą wymagać większej ochrony niż te, które mają grubą skórkę lub naturalnie lepiej znoszą przechowywanie. Dlatego różnice między poszczególnymi gatunkami bywają znaczące.

Problem zaczyna się wtedy, gdy na żywności pozostają ślady substancji chemicznych. Pozostałości pestycydów mogą utrzymywać się na skórce, liściach albo w zewnętrznych warstwach produktu. Część z nich można ograniczyć przez dokładne mycie, obieranie lub obróbkę, ale nie zawsze da się usunąć wszystko. Wpływ pestycydów na zdrowie zależy od rodzaju substancji, dawki, częstotliwości kontaktu i indywidualnej wrażliwości organizmu. Największe obawy dotyczą długotrwałej ekspozycji, mieszanin wielu substancji oraz wpływu na dzieci, kobiety w ciąży i osoby szczególnie wrażliwe. Właśnie dlatego monitoring żywności i przestrzeganie norm są tak ważne.

Warto jednak podkreślić, że obecność pozostałości pestycydów nie zawsze oznacza automatyczne przekroczenie dopuszczalnych limitów. Produkty mogą zawierać wykrywalne ślady środków ochrony roślin, ale nadal mieścić się w obowiązujących normach. Dla konsumenta praktyczne znaczenie ma więc nie tylko sama obecność pestycydu, ale także jego poziom i toksyczność. Najprostszą zasadą pozostaje dokładne mycie wszystkich owoców i warzyw przed jedzeniem. W przypadku produktów z cienką skórką albo liściastych warto robić to szczególnie starannie. Przy części produktów można też rozważyć obieranie, choć trzeba pamiętać, że razem ze skórką usuwa się również część błonnika i składników odżywczych.

Zobacz też: Na straganach pojawiły się już grzyby z polskich lasów. Tyle trzeba zapłacić, to nie żart

Najnowsza „brudna dwunastka”. Te owoce i warzywa znalazły się na liście

"Brudna dwunastka” to coroczna lista przygotowywana przez Environmental Working Group. Organizacja analizuje dane z badań owoców i warzyw i wskazuje produkty, w których najczęściej wykrywa się pozostałości pestycydów. Zestawienie jest popularne wśród konsumentów, bo pomaga ocenić, przy których produktach warto zachować szczególną ostrożność. W najnowszej edycji na szczycie listy znalazł się szpinak. Według EWG to właśnie w nim wykryto najwięcej pozostałości pestycydów w przeliczeniu na masę produktu. Na kolejnych miejscach pojawiły się jarmuż, kapusta pastewna i gorczyca liściasta, a następnie truskawki, winogrona, nektarynki, brzoskwinie, czereśnie, jabłka, jeżyny, gruszki, ziemniaki i borówki.

Lista może szczególnie zwracać uwagę latem, bo obejmuje wiele owoców sezonowych chętnie kupowanych w Polsce. Truskawki, czereśnie, borówki, brzoskwinie i nektarynki są wtedy jednymi z najpopularniejszych produktów na stołach. Właśnie dlatego temat pestycydów wraca w okresie wakacyjnym z większą siłą. Według EWG pestycydy wykryto w zdecydowanej większości próbek produktów z "brudnej dwunastki”. Organizacja wskazuje też, że w wielu przypadkach pojedyncza próbka zawierała pozostałości kilku różnych substancji. To właśnie mieszanki pestycydów są jednym z powodów, dla których raport wzbudza zainteresowanie.

Nie oznacza to jednak, że należy wykreślić te owoce i warzywa z diety. Eksperci od żywienia zwykle podkreślają, że korzyści z jedzenia warzyw i owoców są bardzo duże. "Brudna dwunastka” ma raczej pomóc w podejmowaniu decyzji: które produkty dokładniej myć, które obierać, a przy których, jeśli pozwala na to budżet, rozważyć wersję ekologiczną. Trzeba też pamiętać, że zestawienie EWG opiera się na danych z rynku amerykańskiego. Nie jest więc prostym opisem sytuacji w polskich sklepach czy na lokalnych targowiskach. Może jednak działać jako ogólna wskazówka, bo pokazuje, które gatunki owoców i warzyw częściej sprawiają problemy w badaniach pozostałości środków ochrony roślin.