Właściciele domów muszą się zgłosić do 31 stycznia. Inaczej 20 tys. zł kary

Jaki jest termin zgłoszenia obecności azbestu na nieruchomościach i dlaczego jest on tak ważny?

Właściciele nieruchomości, na których terenie znajdują się materiały zawierające azbest, są zobligowani do ścisłego przestrzegania harmonogramu sprawozdawczego, zgodnie z którym ostateczny termin zgłoszenia upływa 31 stycznia.

W ramach obecnego cyklu inwentaryzacyjnego podmioty te muszą złożyć stosowne deklaracje do 31 stycznia 2026 roku, co wiąże się z nadchodzącymi, rewolucyjnymi zmianami w przepisach, które zaczną obowiązywać od tego samego roku.

Konieczność aktualizacji danych i ponownego zgłoszenia wyrobów azbestowych jest bezpośrednim następstwem implementacji unijnej dyrektywy 2023/2668/UE, przy czym obecny system deklaracji funkcjonuje w cieniu opóźnień legislacyjnych nad nową ustawą krajową. Polski rząd był zobowiązany do przygotowania kompleksowych przepisów do 21 grudnia, jednak projekt ustawy utknął na ścieżce legislacyjnej, co sprawia, że nowe regulacje zostaną wprowadzone najprawdopodobniej dopiero w pierwszym kwartale 2026 roku.

Wypełnione formularze należy składać w urzędzie miasta lub gminy, właściwym dla lokalizacji nieruchomości, pamiętając, że niedopełnienie tego obowiązku wiąże się z poważnymi konsekwencjami prawnymi. Zgodnie z założeniami Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032, całkowite usunięcie tych szkodliwych substancji musi nastąpić do 2032 roku, a brak terminowego zgłoszenia w obecnym systemie może skutkować nałożeniem kary finansowej w wysokości 20 tysięcy złotych.

Jakie są konsekwencje finansowe i inne kary za niedopełnienie obowiązku zgłoszenia azbestu?

Niedopełnienie obowiązków sprawozdawczych w zakresie posiadania wyrobów niebezpiecznych generuje istotne ryzyka prawne dla zarządców i właścicieli budynków. System nadzoru przewiduje, że osoby uchylające się od inwentaryzacji muszą liczyć się z dotkliwymi sankcjami, które mają na celu wymuszenie transparentności w gospodarowaniu odpadami azbestowymi.

Najbardziej wymiernym skutkiem zignorowania przepisów jest kara pieniężna, której górna granica wynosi 20 tysięcy złotych, co stanowi znaczące obciążenie dla budżetu domowego lub firmowego. Tak wysoki poziom restrykcji odzwierciedla priorytetowe podejście państwa do kwestii eliminacji materiałów rakotwórczych z otoczenia obywateli.

Warto jednocześnie zauważyć, że niezłożenie deklaracji o obecności azbestu wiąże się z długofalowymi utrudnieniami, w tym z potencjalnym wykluczeniem z programów dofinansowania na usuwanie i utylizację tych materiałów. Brak udokumentowanej inwentaryzacji w urzędzie gminy zamyka drogę do legalnej i wspieranej finansowo wymiany pokryć dachowych, co w konsekwencji zwielokrotnia koszty ponoszone przez właściciela.

Jakie zagrożenia dla zdrowia stwarza azbest i kiedy jego stosowanie zostało zakazane w Polsce?

Zagrożenia wynikające z ekspozycji na włókna azbestowe mają charakter długofalowy i są bezpośrednio powiązane z procesem wdychania mikroskopijnych igieł krzemianowych, które nie ulegają wydaleniu z organizmu. Szkodliwość tych materiałów objawia się szczególnie podczas ich mechanicznego uszkodzenia lub naturalnego procesu wietrzenia, co prowadzi do uwalniania pyłu do atmosfery.

Zgodnie z wiedzą medyczną, długotrwała obecność azbestu w środowisku bytowym zwiększa ryzyko wystąpienia pylicy azbestowej, międzybłoniaka opłucnej oraz nowotworów płuc. Z tego powodu w Polsce już pod koniec lat 90. wprowadzono ustawowy zakaz produkcji, stosowania oraz obrotu wyrobami zawierającymi tę substancję, uznając ją za materiał o wysokim stopniu toksyczności.

Obecnie realizowane strategie, takie jak Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032, stanowią systemową odpowiedź na dziedzictwo technologiczne ubiegłego wieku. Dążenie do całkowitego wyeliminowania tych komponentów do 2032 roku jest niezbędnym krokiem w stronę poprawy standardów zdrowia publicznego.

Jak prawidłowo zgłosić obecność azbestu i jakie rodzaje wyrobów azbestowych podlegają inwentaryzacji

Procedura inwentaryzacyjna wymaga od właściciela nieruchomości przeprowadzenia rzetelnej oceny stanu technicznego posiadanych wyrobów oraz ich ilościowej specyfikacji. Zgłoszenia dokonuje się poprzez przedłożenie odpowiedniego formularza „Informacja o wyrobach zawierających azbest” we właściwym urzędzie miasta lub gminy, co jest niezbędne dla aktualizacji bazy danych o odpadach niebezpiecznych.

Inwentaryzacji podlegają przede wszystkim płyty azbestowo-cementowe (popularny eternit) stosowane na dachach i elewacjach, ale również rury kanalizacyjne, przewody kominowe oraz różnego rodzaju izolacje termiczne. Należy pamiętać, że obowiązek ten dotyczy wszystkich wyrobów, niezależnie od ich aktualnego stanu technicznego, o ile zawierają one w swoim składzie frakcje azbestowe.

Właściwe wypełnienie dokumentacji i dotrzymanie terminu do 31 stycznia 2026 roku jest o tyle istotne, że stanowi podstawę do planowania harmonogramu utylizacji na poziomie lokalnym i krajowym. Systematyczne raportowanie pozwala na efektywne zarządzanie środkami publicznymi przeznaczonymi na demontaż i bezpieczne składowanie tych materiałów, co jest kluczowe w obliczu nadchodzącej reformy przepisów.