Rekordowy dramat ZUS. Pół miliona seniorów pobiera taką emeryturę

Coraz więcej seniorów poza systemem bezpieczeństwa

Emerytura miała być stabilnym fundamentem spokojnej starości. Dla wielu Polaków stała się jednak źródłem niepokoju i poczucia niesprawiedliwości. Coraz częściej pojawiają się sygnały, że system emerytalny w Polsce nie chroni wszystkich w równym stopniu, a część seniorów funkcjonuje na jego obrzeżach.

Eksperci zwracają uwagę, że problem nie dotyczy wyłącznie osób, które unikały pracy lub składek. Wiele przypadków to efekt zmian gospodarczych sprzed lat, braku stabilnych form zatrudnienia oraz decyzji podejmowanych w czasach, gdy świadomość emerytalna była znacznie mniejsza niż dziś. W efekcie po zakończeniu aktywności zawodowej zderzają się z rzeczywistością, która nie ma nic wspólnego z wcześniejszymi oczekiwaniami.

Niepokój budzi również fakt, że skala zjawiska rośnie z roku na rok. To już nie jednostkowe historie, ale trend, który zaczyna być widoczny w statystykach i analizach instytucji publicznych. Czy to sygnał, że system wymaga głębokich zmian?

Dlaczego praca nie zawsze gwarantuje godną emeryturę

Jednym z największych mitów dotyczących emerytur jest przekonanie, że sama wieloletnia praca wystarczy, by zapewnić sobie stabilne świadczenie. Rzeczywistość pokazuje jednak, że kluczowe znaczenie ma nie tylko to, jak długo pracowaliśmy, ale w jakiej formie.

Przez lata wielu Polaków wykonywało pracę:

• bez umowy o pracę,
• na podstawie umów cywilnoprawnych bez składek,
• w tzw. szarej strefie,
• za granicą, bez odpowiednich umów międzynarodowych.

Szczególnie dotkliwie odczuwają to osoby, których aktywność zawodowa przypadała na okres transformacji ustrojowej. Wysokie bezrobocie i brak stabilności sprawiały, że priorytetem było jakiekolwiek źródło dochodu — nie przyszłe świadczenia. Dziś konsekwencje tych decyzji wracają ze zdwojoną siłą.

Coraz częściej pojawia się pytanie, czy państwo powinno brać większą odpowiedzialność za skutki tamtego okresu. Resort rodziny analizuje problem, ale konkretne rozwiązania wciąż pozostają przedmiotem debat. Tymczasem dla wielu seniorów liczy się jedno: czy da się jeszcze coś zmienić?

Pół miliona emerytur poniżej minimum. Dane ZUS robią wrażenie

Dopiero szczegółowe dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pokazują pełną skalę problemu. Ponad 541 tysięcy osób w Polsce pobiera emerytury niższe od minimalnej. To rekordowa liczba, która stawia pod znakiem zapytania realne bezpieczeństwo finansowe seniorów.

Najniższe wypłacane świadczenie to zaledwie 2 grosze. Otrzymuje je kobieta, która w całym swoim życiu odprowadziła składkę emerytalno-rentową za jeden dzień pracy na umowie zlecenie. Tymczasem emerytura minimalna wynosi obecnie 1 878,91 zł brutto, ale prawo do niej przysługuje wyłącznie osobom, które spełniły określone warunki stażowe.

Z danych ZUS wynika, że emerytury poniżej minimum rozkładają się następująco:

• do 500 zł – 44 669 świadczeń,
• od 500,01 zł do 1 000 zł – 243 266 świadczeń,
• od 1 000,01 zł do 1 500 zł – 120 760 świadczeń,
• od 1 500,01 zł do progu emerytury minimalnej – 132 423 świadczenia.

Wiceminister rodziny Sebastian Gajewski w odpowiedzi na interpelację poselską wskazał wprost na źródła problemu:

Szczególnie problematyczna wydaje się sytuacja osób, których aktywność zawodowa przypadała na czasy transformacji systemowej, kiedy masowym zjawiskiem była praca na czarno lub na podstawie umów niestanowiących tytułu do ubezpieczeń społecznych – zaznaczył wiceminister rodziny w piśmie cytowanym przez media.

Dla kontrastu ZUS wskazuje również skrajnie odmienny przypadek. Najwyższa emerytura w Polsce przekracza 50 tys. zł brutto i trafia do mężczyzny, który pracował 67 lat i przeszedł na emeryturę w wieku 86 lat. To przykład pokazujący, jak ogromne znaczenie ma długość aktywności zawodowej i regularne opłacanie składek.

Jak podkreśla ZUS, wydłużenie pracy nawet o kilka lat może znacząco podnieść świadczenie — w przypadku pięciu dodatkowych lat nawet o ponad 50 proc.

Rosnąca liczba groszowych emerytur to jeden z najpoważniejszych sygnałów ostrzegawczych dla systemu emerytalnego w Polsce. Dane ZUS nie pozostawiają złudzeń: bez stabilnego zatrudnienia i pełnych składek przyszłe świadczenia mogą okazać się symboliczne. Dla setek tysięcy seniorów to już nie prognoza, lecz codzienność. Czy system zdąży zareagować, zanim problem stanie się jeszcze większy?