Emerytura bez czekania do 60 czy 65 lat? Nowy system nabiera kształtów, znamy wstępne zasady

Charakterystyka polskiego rynku pracy

Rynek pracy w Polsce znajduje się obecnie pod presją pogarszających się wskaźników. Z jednej strony stopa bezrobocia rejestrowanego wykazuje tendencję lekko wzrostową i na koniec stycznia wyniosła 6,0 proc., choć wciąż utrzymuje się na niskim poziomie, co potwierdzają dane z raportu GUS. Z drugiej jednak przedsiębiorcy z niemal każdej branży alarmują o potężnych trudnościach w znalezieniu wykwalifikowanych rąk do pracy. Taka praca, która niegdyś czekała na kandydatów, dziś wymaga długich i kosztownych procesów rekrutacyjnych. Nie jest to wyłącznie kwestia braku odpowiednich kompetencji, ale przede wszystkim kurczących się w nieubłaganym tempie zasobów ludzkich. Brak rąk do pracy wpływa negatywnie na rozwój firm i ich konkurencyjność na arenie międzynarodowej, a co za tym idzie, hamuje wzrost gospodarczy. 

Polska należy obecnie do grona państw o jednym z najniższych ustawowych momentów zakończenia aktywności zawodowej w całej Unii Europejskiej. Powszechny wiek emerytalny, czyli ustawowa granica uprawniająca do pobierania świadczeń z systemu powszechnego, wynosi u nas 60 lat dla kobiet oraz 65 lat dla mężczyzn. W kontekście Starego Kontynentu, gdzie liczne rządy sukcesywnie wydłużają ten czas do 67. lub nawet 68. roku życia, nasze regulacje budzą ogromne kontrowersje wśród głównych ekonomistów. Równocześnie liczba osób pobierających comiesięczne świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych rośnie w lawinowym tempie. 

Już od 2021 roku liczba emerytów w naszym kraju przekracza 6 milionów, a długoterminowe prognozy demograficzne wskazują, że w najbliższych trzech dekadach ta grupa jeszcze drastycznie się powiększy. Oznacza to potężne obciążenie dla pracujących obywateli finansujących obecne wypłaty. W tym niezwykle napiętym kontekście gospodarczym temat ewentualnego łagodzenia rygorów powraca do debaty publicznej jak bumerang, budząc ogromne emocje po obu stronach barykady.

Wcześniejsza emerytura? To rozwiązane coraz częściej jest dyskutowane

Wobec rygorystycznych granic wiekowych i rosnącego zmęczenia materiału rozwiązaniem budzącym wielkie nadzieje od lat pozostaje emerytura stażowa, czyli świadczenie przyznawane na podstawie udokumentowanych, przepracowanych lat, a nie samej metryki urodzenia. Z założenia mechanizm ten ma stanowić koło ratunkowe dla obywateli, którzy bardzo wcześnie rozpoczęli aktywność zawodową i mają za sobą dekady opłacania składek. 

Wielu pracowników fizycznych, wykonujących na co dzień swoje obowiązki w niezwykle trudnych warunkach przemysłowych, po kilkudziesięciu latach jest po prostu biologicznie wyeksploatowanych. Często ich obiektywny stan zdrowia nie pozwala na efektywną i bezpieczną kontynuację powierzonych zadań aż do przekroczenia ustawowej sześćdziesiątki czy sześćdziesiątki piątki. Wielu z nich uważa, że to najlepszy moment na zasłużony odpoczynek i spędzanie czasu z rodziną, bez obaw o nagłą utratę zdrowia.

System stażowy pozwala na całkowite ominięcie powszechnego wieku, skupiając się wyłącznie na tym, jak długo dany pracownik realnie dokładał się do wspólnego budżetu państwa. Choć stricte stażowe mechanizmy nie są powszechnie stosowane w krajach Unii Europejskiej na rzecz innych form wcześniejszych emerytur, w debacie międzynarodowej wyraźnie dostrzeżono pewną niesprawiedliwość.

Zauważono tam, że sztywne granice faworyzują głównie osoby z wyższym wykształceniem, które o wiele później weszły na rynek pracy, pracując najczęściej w komfortowych warunkach biurowych. Pomimo bardzo licznych zapowiedzi i obietnic ze strony kolejnych ekip rządzących, do niedawna brakowało odważnych decyzji legislacyjnych, które pozwoliłyby na faktyczne wdrożenie tego rozwiązania w życie. Dla wielu wieloletnich, lojalnych pracowników to właśnie "stażówki” stanowią jedyną sprawiedliwą nagrodę za dekady ciężkiego, fizycznego wysiłku na rzecz krajowej gospodarki.

Zobacz też: Nie tylko kierowcy i mundurowi. Oto najbardziej perspektywiczne zawody w Polsce

Emerytura na długo przed skończeniem 65 lat, rozwiązanie czeka na stole

Prawdziwym przełomem w trwającej od dekad debacie jest obywatelski projekt przygotowany przez NSZZ "Solidarność”, który zakłada zmianę obecnych zasad przechodzenia na emeryturę. Zgodnie z propozycją związku o zakończeniu aktywności zawodowej nie decydowałby wyłącznie wiek, lecz przede wszystkim długość okresu składkowego. Prawo do wcześniejszej emerytury uzyskiwałyby osoby, które przepracowały odpowiednio długi czas, 35 lat w przypadku kobiet oraz 40 lat w przypadku mężczyzn. Oznaczałoby to, że wiele osób mogłoby zakończyć pracę zawodową wcześniej niż przewiduje obecny system.

Rozwiązanie proponowane przez związek zawodowy opiera się więc na założeniu, że długi staż pracy powinien być wystarczającą podstawą do uzyskania prawa do świadczenia emerytalnego. W praktyce oznaczałoby to możliwość przejścia na emeryturę przez osoby, które rozpoczęły aktywność zawodową w młodym wieku i przez wiele lat odprowadzały składki.

Na razie projekt nie jest jednak rozpatrywany przez rząd. Jednocześnie pojawiły się sygnały, że temat emerytur stażowych pozostaje przedmiotem prac administracji publicznej. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowuje własne rozwiązania w tym zakresie. Pod koniec ubiegłego roku wiceminister Sebastian Gajewski poinformował, że resort otrzymał zadanie opracowania projektu stanowiska rządu dotyczącego emerytur stażowych.

Jak wynika z odpowiedzi na interpelację poselską, przygotowany dokument został przekazany do Stałego Komitetu Rady Ministrów. Komitet zobowiązał resort do przeprowadzenia uzgodnień międzyresortowych, które mają poprzedzić dalsze prace nad rządowym stanowiskiem w tej sprawie. Oznacza to, że choć propozycja "Solidarności” nie trafiła jeszcze pod obrady rządu, temat emerytur stażowych pozostaje w agendzie prac administracji.