ZUS podnosi stawki i daje prawie 2000 zł. Sprawdź, czy możesz zgarnąć dodatkowe pieniądze

Choroba zawodowa – kiedy ZUS uznaje związek z pracą?

Nie każde schorzenie, które pojawi się w trakcie kariery zawodowej, daje prawo do świadczeń z ZUS. Choroba zawodowa to taka, która powstała na skutek długotrwałego lub intensywnego narażenia na czynniki szkodliwe w miejscu pracy albo w wyniku samego sposobu wykonywania obowiązków. Kluczowe znaczenie ma to, że dana choroba musi znajdować się w oficjalnym wykazie chorób zawodowych określonym w przepisach.

Samo złe samopoczucie czy pojawienie się objawów nie jest wystarczające. Konieczne jest wykazanie jednoznacznego związku przyczynowego między warunkami pracy a pogorszeniem stanu zdrowia. Taki związek musi zostać potwierdzony w ramach formalnej procedury administracyjnej, prowadzonej przez wyspecjalizowane instytucje państwowe. Dopiero prawomocna decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej otwiera drogę do ubiegania się o pieniądze z ZUS.

Ile wynosi jednorazowe odszkodowanie z ZUS w 2026 roku?

Najważniejszym świadczeniem dla osób z rozpoznaną chorobą zawodową jest jednorazowe odszkodowanie. Przysługuje ono wtedy, gdy lekarz orzecznik stwierdzi stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu. Wysokość wypłaty jest bezpośrednio uzależniona od procentu tego uszczerbku.

ZUS stosuje stawki obowiązujące od 1 kwietnia 2025 roku do 31 marca 2026 roku. Za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wypłacane jest 1663 zł. Taka sama kwota przysługuje za każdy procent zwiększenia uszczerbku, o ile pogorszenie zdrowia wyniosło co najmniej 10 punktów procentowych.

W praktyce oznacza to, że osoba z 20-procentowym uszczerbkiem na zdrowiu może otrzymać około 33 tys. zł brutto jednorazowo. Ostateczna suma zawsze zależy od orzeczenia lekarza ZUS, który ocenia stan zdrowia po zakończeniu leczenia i rehabilitacji.

Dodatkowo przewidziano wyższe świadczenia w szczególnych sytuacjach. Jeśli lekarz orzecznik ZUS stwierdzi jednocześnie całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji, przysługuje jednorazowo 28 636 zł. Z kolei w razie śmierci ubezpieczonego lub rencisty wskutek choroby zawodowej członkowie rodziny mogą otrzymać od 73 635 zł do 147 271 zł, przy czym najwyższa kwota dotyczy małżonka i dzieci.

Kto ma prawo do odszkodowania i jak je otrzymać krok po kroku?

Odszkodowanie za chorobę zawodową nie jest przyznawane automatycznie. Aby je otrzymać, muszą zostać spełnione trzy warunki jednocześnie: 

• choroba musi znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 
• musi istnieć potwierdzony związek między chorobą a warunkami pracy, 
• konieczna jest prawomocna decyzja administracyjna stwierdzająca chorobę zawodową.

Procedura zawsze zaczyna się od zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej do właściwego państwowego inspektora sanitarnego. Następnie pracownik kierowany jest na specjalistyczne badania, najczęściej do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. Po analizie dokumentacji i wyników badań Państwowa Inspekcja Sanitarna wydaje decyzję administracyjną. Dopiero z tym dokumentem można złożyć wniosek o wypłatę świadczeń.

W przypadku większości pracowników sprawę prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Rolnicy objęci są odrębnym systemem i wnioski składają do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Warto pamiętać, że świadczenia mogą się kumulować – jednorazowe odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu może zostać wypłacone razem z dodatkowymi pieniędzmi za całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji.

Statystyki pokazują, że choroby zawodowe najczęściej dotykają: 

• nauczycieli, 
• górników, 
• pracowników przemysłu ciężkiego, 
• operatorów maszyn, 
• budowlańców, 
• rolników, 
• leśników, 
• personel medyczny. 

Wśród najczęściej rozpoznawanych schorzeń są m.in.:

• choroby narządu głosu, 
• pylice płuc, 
• zespół wibracyjny, 
• trwały ubytek słuchu, 
• choroby zakaźne takie jak borelioza, 
• zatrucia chemiczne, 
• astma zawodowa, 
• nowotwory zawodowe, 
• schorzenia układu ruchu. 

Nie oznacza to jednak, że inne grupy zawodowe są z góry pozbawione prawa do odszkodowania – każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.