ZUS kontroluje seniorów. Niektórzy stracą 13. emeryturę

Trzynastka to ważny zastrzyk gotówki, ale nie działa całkowicie automatycznie

Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne od kilku lat jest jednym z najważniejszych wiosennych przelewów dla emerytów i rencistów. Trafia ono razem ze świadczeniami wypłacanymi za kwiecień, a w przypadku świadczeń i zasiłków przedemerytalnych — w maju. To właśnie dlatego dla wielu gospodarstw domowych trzynastka stała się stałym elementem rocznego budżetu.

W tym roku znaczenie trzynastki jest tym większe, że od 1 marca 2026 r. weszła w życie waloryzacja emerytur i rent. Najniższa emerytura, renta rodzinna oraz renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wzrosły do 1978,49 zł brutto, a właśnie do tej kwoty powiązana jest wysokość 13. emerytury. Innymi słowy, marcowa waloryzacja automatycznie podniosła też wartość tegorocznego dodatkowego świadczenia.

To jednak nie oznacza, że każdy senior dostanie pieniądze bez żadnej weryfikacji. ZUS jasno wskazuje, że prawo do trzynastki zależy od konkretnego stanu uprawnień na określony dzień. Dalej wyjaśniamy, dla kogo jest to formalność, a dla kogo realne ryzyko utraty dodatkowego przelewu.

Kto kwalifikuje się do wypłaty 13. emerytury

Punktem wyjścia jest odpowiedź na pytanie, kto w ogóle znajduje się w grupie uprawnionych. ZUS podaje, że 13. emerytura przysługuje osobom, które 31 marca danego roku mają prawo do emerytury, renty albo innego długoterminowego świadczenia wypłacanego przez Zakład. W katalogu świadczeń mieszczą się m.in. emerytury, emerytury pomostowe, okresowe emerytury kapitałowe, emerytury częściowe, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty socjalne, renty rodzinne, nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, rodzicielskie świadczenie uzupełniające oraz świadczenia i zasiłki przedemerytalne.

Ważne jest też to, że wysokość 13. emerytury nie zależy od wysokości podstawowego świadczenia. ZUS wypłaca ją w wysokości najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca danego roku, czyli obecnie 1978,49 zł brutto. Nawet osoby pobierające świadczenia niższe od minimum dostają trzynastkę w pełnej ustawowej wysokości.

Jeżeli ktoś ma zbieg prawa do dwóch świadczeń, na przykład emerytury z ZUS i KRUS albo emerytury i renty wypadkowej, przysługuje mu tylko jedno dodatkowe roczne świadczenie pieniężne. ZUS wskazuje też, że przy wieloosobowej rencie rodzinnej jedna trzynastka jest dzielona proporcjonalnie między uprawnionych. A kto może w ogóle stracić prawo do tego świadczenia? 

Kto może stracić 13. emeryturę i dlaczego

Najważniejsza zasada jest bardzo prosta: 13. emerytura nie przysługuje, jeżeli na 31 marca prawo do podstawowego świadczenia było zawieszone. To właśnie ten dzień jest dla ZUS momentem rozstrzygającym. Jeśli więc ktoś formalnie ma prawo do emerytury lub renty, ale jej wypłata została wstrzymana, dodatkowe roczne świadczenie również nie zostanie wypłacone.

W praktyce dotyczy to przede wszystkim części osób dorabiających do wcześniejszych emerytur i rent. ZUS przypomina, że gdy przychód przekroczy 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, świadczenie może zostać zmniejszone, a gdy przekroczy 130 proc. tej kwoty — jego wypłata może zostać zawieszona. Właśnie ten drugi przypadek jest najgroźniejszy z punktu widzenia trzynastki, bo zawieszone świadczenie na 31 marca oznacza brak prawa do dodatkowej wypłaty.

To ważna informacja zwłaszcza dla osób, które są przekonane, że sama decyzja o przyznaniu emerytury lub renty wystarczy. Nie wystarczy. Liczy się aktywne prawo do świadczenia i brak zawieszenia w kluczowym dniu weryfikacji. Dlatego osoby dorabiające albo znajdujące się w mniej oczywistej sytuacji formalnej powinny sprawdzić, czy na koniec marca nic nie zagraża ich podstawowej wypłacie.

Wniosek jest jeden: trzynastka nadal pozostaje powszechnym i bardzo ważnym dodatkiem dla seniorów, ale nie jest świadczeniem bezwarunkowym. ZUS nie „odbiera” jej uznaniowo — po prostu stosuje zasady zapisane w przepisach i sprawdza, czy na 31 marca istnieje czynne prawo do emerytury, renty lub innego długoterminowego świadczenia. Dla większości seniorów będzie to formalność, ale dla tych, których wypłata została zawieszona, może oznaczać utratę całego dodatkowego przelewu.