Zmiany na liście bezpłatnych leków w 2026 roku. Polacy muszą o tym wiedzieć

Kto może liczyć na darmowe leki w aptece?

Zgodnie z aktualną ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, krąg osób uprawnionych do otrzymywania leków bez wnoszenia opłaty ryczałtowej jest ściśle zdefiniowany. W 2026 roku przywilej ten obejmuje m.in. seniorów, którzy ukończyli 65. rok życia, a także dzieci i młodzież do momentu osiągnięcia pełnoletności.

Ustawodawca nie zapomniał również o osobach z orzeczoną niepełnosprawnością, dla których koszty stałej farmakoterapii stanowią często barierę nie do przebycia. Aby jednak skorzystać z tego prawa, nie wystarczy sam wiek czy status zdrowotny. Kluczowym fundamentem jest posiadanie ważnego ubezpieczenia zdrowotnego (składka odprowadzana do ZUS) oraz otrzymanie recepty na lek, który znajduje się w aktualnym obwieszczeniu refundacyjnym.

Warto zauważyć, że system bezpłatnych leków jest ściśle powiązany z mechanizmem refundacji, czyli dopłatą państwa do ceny produktu. Polska polityka lekowa opiera się na listach publikowanych przez Ministerstwo Zdrowia, które określają, w jakim stopniu Narodowy Fundusz Zdrowia partycypuje w kosztach.

Dla przeciętnego pacjenta oznacza to, że dany preparat może występować w kilku wariantach odpłatności: jako bezpłatny dla wybranych grup, wydawany za opłatą ryczałtową (stała, niska kwota), bądź z odpłatnością na poziomie 30 lub 50 procent. To, do której kategorii trafi konkretne opakowanie, zależy od decyzji administracyjnych i negocjacji cenowych z producentami.

Czy każda wizyta u lekarza gwarantuje darmowe leczenie? Niestety nie, ponieważ system obejmuje jedynie wybrane preparaty, które państwo uznało za priorytetowe z punktu widzenia zdrowia publicznego.

Nowy wykaz leków i rewolucja w cennikach od stycznia

Początek 2026 roku przyniósł istotną aktualizację list refundacyjnych, co bezpośrednio wpłynęło na sytuację finansową milionów pacjentów. Jak informuje „Dziennik Gazeta Prawna”, na nowej liście pojawiło się 139 produktów lub nowych wskazań terapeutycznych, co otwiera drogę do nowoczesnego leczenia dla szerszej grupy chorych.

Jednocześnie z wykazu zniknęły 124 pozycje, co zmusza niektórych pacjentów do zmiany dotychczas stosowanych preparatów na ich zamienniki lub akceptacji wyższych kosztów. Wśród nowości znalazło się wiele zaawansowanych terapii onkologicznych, leków immunologicznych oraz preparatów stosowanych w chorobach rzadkich. Zmiany te dotyczą zarówno programów lekowych realizowanych w szpitalach, jak i leków dostępnych w aptekach na tradycyjną receptę.

Analiza cenowa nowych wykazów pokazuje jednak, że dla części chorych początek roku wiąże się z większymi wydatkami. Drastyczny wzrost dopłat odnotowano w przypadku leku Prolia (denosumab) w dawce 60 mg/1 ml, stosowanego powszechnie w leczeniu osteoporozy postmenopauzalnej – pacjenci muszą przygotować się na wydatek większy o niemal 210 złotych. Podrożały również preparaty takie jak Buccolam (wzrost o ponad 65 złotych) czy Soloxelam.

Z drugiej strony, są też powody do optymizmu. Znacząco potaniał aripiprazol (sprzedawany pod nazwą Aryzalera), lek kluczowy w terapii schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej. Jego cena spadła o 20 złotych i wynosi obecnie zaledwie 5,97 zł za opakowanie. Takie wahania cenowe są naturalnym elementem systemu, w którym limity finansowania są dostosowywane do najtańszych dostępnych odpowiedników na rynku.

Zobacz też: Ważna zmiana w przychodniach POZ już obowiązuje. NFZ wypłaci do 9000 zł miesięcznie

Pułapki formalne: kod na recepcie i wskazanie medyczne

Otrzymanie bezpłatnego leku wymaga od pacjenta oraz lekarza czujności na etapie wypisywania dokumentacji. Kluczowym elementem jest umieszczenie na recepcie odpowiedniego kodu uprawnień dodatkowych. Dla seniorów powyżej 65. roku życia jest to symbol „S”, natomiast dla dzieci i młodzieży kod „DZ”. Bez tych oznaczeń farmaceuta w aptece, nawet jeśli widzi przed sobą osobę uprawnioną, nie ma prawnych możliwości wydania leku bezpłatnie.

Uprawnienia do wystawiania takich recept mają obecnie nie tylko lekarze Podstawowej Opieki Zdrowotnej i specjaliści pracujący w ramach kontraktu z NFZ, ale również lekarze w gabinetach prywatnych oraz odpowiednio przeszkolone pielęgniarki. To duże ułatwienie, które eliminuje konieczność „przepisywania” recept u lekarza rodzinnego po wizycie u prywatnego specjalisty.

Największą pułapką, na którą zwracają uwagę eksperci, jest jednak tzw. wskazanie medyczne. Farmakologia zna przypadki, gdzie ta sama substancja czynna jest skuteczna w leczeniu zupełnie różnych schorzeń. Przykładem może być lek stosowany zarówno w nadciśnieniu tętniczym, jak i w nadciśnieniu w gałce ocznej. Jeżeli Ministerstwo Zdrowia zdecydowało o refundacji danego preparatu wyłącznie w przypadku chorób układu krążenia, pacjent stosujący go na jaskrę będzie musiał zapłacić 100 procent ceny, mimo spełnienia kryterium wieku.

Realizacja recepty odbywa się na zasadach ogólnych, ale pracownik apteki ma prawo poprosić o dokument potwierdzający tożsamość lub wiek, by zweryfikować uprawnienie. Warto zatem przed wizytą w aptece upewnić się, czy nasza dolegliwość mieści się w zakresie refundowanym, aby uniknąć przykrego zaskoczenia przy kasie.