Tysiące złotych leżą na kontach w ZUS. Polacy nie mają o tym pojęcia. Prosty krok, by je odzyskać

Środki na subkontach ZUS po zmarłych

Na subkontach emerytalnych w ZUS po zmarłych osobach mogą pozostawać znaczne środki finansowe – w wielu przypadkach sięgające kilkudziesięciu tysięcy złotych. Jak wynika z danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, średnia kwota zgromadzona na subkoncie osoby zmarłej to około 29 tys. zł, choć w indywidualnych przypadkach może ona wynosić nawet 60 tys. zł lub więcej. Ostateczna wysokość zależy m.in. od stażu pracy, wysokości wynagrodzeń, uczestnictwa w OFE oraz okresu odprowadzania składek.

Subkonto emerytalne funkcjonuje w Polsce od 1 maja 2011 r. i obejmuje wszystkie osoby ubezpieczone urodzone po 31 grudnia 1968 r., niezależnie od przynależności do OFE. W przypadku osób starszych subkonto powstaje wyłącznie wtedy, gdy były one członkami Otwartego Funduszu Emerytalnego. Na subkonto trafia 4,38 proc. podstawy wymiaru składki emerytalnej, w ramach tzw. II filaru systemu emerytalnego.

Co istotne, środki zgromadzone na subkoncie nie przepadają po śmierci właściciela, jednak nie są też wypłacane automatycznie. Aby je odzyskać, uprawnieni członkowie rodziny muszą złożyć odpowiedni wniosek.

Zasady dziedziczenia subkonta emerytalnego

Aby ustalić, komu przysługują środki zgromadzone na subkoncie ZUS, w pierwszej kolejności należy określić sytuację zmarłego. Zasady dziedziczenia różnią się w zależności od tego, czy osoba zmarła pobierała już emeryturę, czy nadal pracowała lub była ubezpieczona.

W pierwszym przypadku, gdy zmarły nie pobierał jeszcze emerytury, środki podlegają pełnemu dziedziczeniu. Część przypada małżonkowi – w ramach wspólności majątkowej połowa środków zgromadzonych w trakcie małżeństwa trafia na jego subkonto w formie wypłaty transferowej. Pozostałe środki dzielone są zgodnie z dyspozycją na wypadek śmierci wskazaną przez zmarłego, a jeśli jej nie ma - wchodzą do masy spadkowej i trafiają do spadkobierców ustawowych lub testamentowych.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy zmarły był już emerytem. Jeżeli osiągnął powszechny wiek emerytalny i pobierał tzw. emeryturę docelową, środki z subkonta co do zasady nie podlegają dziedziczeniu, ponieważ zostały uwzględnione przy wyliczeniu świadczenia. Wyjątkiem jest tzw. wypłata gwarantowana, przysługująca, jeśli śmierć nastąpiła w ciągu 3 lat od pierwszej wypłaty emerytury. Obejmuje ona różnicę między środkami zgromadzonymi na subkoncie a sumą już wypłaconą w ramach świadczenia.

Co ważne, uprawnionymi do środków nie muszą być wyłącznie członkowie rodziny. Zmarły mógł wskazać dowolną osobę fizyczną - także partnera czy przyjaciela - poprzez złożenie formularza UWU w ZUS.

Jak odzyskać pieniądze z subkonta ZUS?

W praktyce jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez rodziny jest zbyt długie zwlekanie z dopełnieniem formalności. Warto jednak wiedzieć, że środki z subkonta nie podlegają podatkowi od spadków i darowizn, natomiast przed wypłatą ZUS pobiera 19-procentowy zryczałtowany podatek dochodowy, traktując je jako przychód z kapitałów pieniężnych. Na konto uprawnionego trafia więc kwota pomniejszona o tę daninę.

Środki z subkonta nie ulegają przedawnieniu, co oznacza, że wniosek można złożyć w dowolnym momencie – nawet wiele lat po śmierci bliskiego. Nie ma terminu, po którym pieniądze przepadają.

Procedura uzyskania wypłaty zależy od tego, czy zmarły był członkiem OFE. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy posiadał subkonto w ZUS, a następnie – w przypadku członkostwa w OFE – skontaktować się z funduszem, który inicjuje dalsze działania. Kolejnym krokiem jest złożenie wniosku w ZUS (formularz EWG-P) wraz z wymaganymi dokumentami, takimi jak akt zgonu, dokumenty spadkowe czy dane identyfikacyjne wnioskodawcy.

We wniosku można także wskazać formę wypłaty – jednorazowo, w ratach (maksymalnie do 24 miesięcy) lub przekazem pocztowym. W niektórych przypadkach ZUS może wymagać osobistego potwierdzenia dokumentów w oddziale, dlatego zaleca się wcześniejszy kontakt z instytucją.

Najczęstsze błędy przy wypłacie z ZUS

W sprawach dotyczących subkonta ZUS po zmarłych bliskich często powtarzają się te same nieporozumienia i błędy proceduralne. Jednym z najczęstszych jest przekonanie, że ZUS automatycznie informuje o należnych środkach, co w praktyce nie ma miejsca – inicjatywa zawsze spoczywa na rodzinie. Zakład kontaktuje się jedynie z osobami wcześniej wskazanymi przez ubezpieczonego, o ile ich dane znajdują się w systemie.

Mylnie interpretowane są również zasady wypłaty środków – zwłaszcza różnica między dziedziczeniem subkonta a tzw. wypłatą gwarantowaną, która obowiązuje jedynie przez 3 lata od momentu przejścia na emeryturę. Błędem bywa także niewłaściwa kolejność działań w przypadku członkostwa w OFE, gdzie w pierwszej kolejności należy skontaktować się z funduszem, a dopiero później z ZUS.

W praktyce procedura sprowadza się do kilku podstawowych kroków: ustalenia prawa do środków, uzyskania dokumentów spadkowych (najczęściej aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza), sprawdzenia członkostwa w OFE oraz złożenia wniosku w ZUS lub przez eZUS wraz z kompletem wymaganych dokumentów. Po złożeniu kompletnego wniosku wypłata powinna nastąpić w ciągu 3 miesięcy.

Warto też pamiętać, że osoby aktywne zawodowo mogą zawczasu wskazać uprawnionych do środków z subkonta, składając w ZUS formularz UWU, co znacząco upraszcza późniejsze formalności dla bliskich.