Stracisz prawo do dziedziczenia takiego mieszkania. Ministerstwo zapowiada wielkie zmiany

Gminne zasoby pod lupą kontrolerów - nowe zasady weryfikacji

Mieszkalnictwo komunalne w Polsce od lat boryka się z ogromnym deficytem lokali, przy jednoczesnym braku skutecznych mechanizmów weryfikacji tych, którzy już w nich mieszkają. Obecnie zasób ten stanowi fundament wsparcia dla osób najuboższych, ale systemowa luka sprawia, że lokale te nie zawsze trafiają do najbardziej potrzebujących. Gminy dysponują ograniczoną pulą mieszkań, a kolejki oczekujących na pomoc społeczną w niektórych miastach liczone są w latach.

Problem pogłębia fakt, że raz przyznany lokal często staje się „majątkiem rodzinnym”, mimo że w teorii ma on służyć jedynie tymczasowemu wsparciu osób w trudnej sytuacji życiowej. Samorządy wielokrotnie alarmowały, że ich ręce są związane przez aktualne przepisy, które uniemożliwiają sprawne zarządzanie nieruchomościami i rotację najemców.

W efekcie dochodzi do sytuacji, w których osoby o relatywnie wysokich dochodach korzystają z niskich, dotowanych czynszów, podczas gdy rodziny żyjące w skrajnym ubóstwie nie mogą doczekać się własnego kąta. Resort rozwoju uznał, że nadszedł czas, aby mieszkanie komunalne (lokal stanowiący własność jednostki samorządu terytorialnego) odzyskało swój pierwotny, socjalny charakter.

Proponowane zmiany mają być odpowiedzią na te wieloletnie zaniedbania, wprowadzając rygorystyczne kryteria, które zmuszą do większej odpowiedzialności zarówno samorządy, jak i samych lokatorów korzystających z publicznego wsparcia.

Rewolucja w Kodeksie cywilnym. To koniec automatycznego wstąpienia w najem

W planach ministerstwa jest zmiana dotychczasowej praktyki wynikającej z artykułu 691 Kodeksu cywilnego. Obecnie, po śmierci głównego najemcy, osoby mu bliskie, które stale z nim zamieszkiwały, wstępują w stosunek najmu automatycznie. Oznacza to, że gmina nie ma praktycznie żadnej możliwości sprawdzenia, czy nowy lokator rzeczywiście potrzebuje wsparcia, czy może posiada na koncie oszczędności pozwalające na zakup własnego mieszkania.

Nowelizacja ustawy o ochronie praw lokatorów, nad którą pracuje Ministerstwo Rozwoju i Technologii, wywraca ten porządek do góry nogami. Zgodnie z nowymi zapisami, każda umowa najmu lokalu komunalnego będzie wygasać wraz ze śmiercią najemcy. Nie będzie już „dziedziczenia” prawa do lokalu w dotychczasowej formie. Zamiast tego, bliscy zmarłego będą mieli jedynie pierwszeństwo do zawarcia nowej umowy, ale pod warunkiem przejścia przez gęste sito urzędniczej weryfikacji.

Najważniejszym elementem tego procesu stanie się obowiązek złożenia deklaracji dochodowej oraz oświadczenia o braku posiadania innego lokalu mieszkalnego. To rozwiązanie ma wyeliminować patologie, w których mieszkania komunalne trafiały w ręce osób dobrze sytuowanych, tylko dlatego, że były one zameldowane u starszych członków rodziny.

Ministerstwo argumentuje, że środki publiczne i zasoby gminne muszą być wydatkowane w sposób transparentny i celowy. Nowe regulacje mają zatem stać się batem na „kolekcjonerów” tanich mieszkań, którzy traktują zasób komunalny jako łatwy sposób na obniżenie kosztów życia ujmując najuboższym współobywatelom, czekającym w długich kolejkach na wsparcie.

Zobacz też: Ważne informacje dla właścicieli mieszkań i domów. Zbliża się termin, którego nie wolno przegapić

Najważniejsze terminy i rygorystyczne warunki dla nowych lokatorów

Dla osób, które do tej pory czuły się bezpiecznie w mieszkaniach swoich rodziców czy dziadków, nowe przepisy niosą ze sobą konieczność pilnowania bardzo krótkich terminów. Zgodnie z projektem, bliscy zmarłego najemcy będą mieli tylko trzy miesiące na złożenie wniosku o zawarcie nowej umowy najmu wraz z kompletną deklaracją o dochodach. Jeśli spóźnią się choćby o jeden dzień, ich prawo do pierwszeństwa bezpowrotnie wygaśnie. Ale sam wniosek to dopiero początek drogi.

Gmina dokładnie prześwietli sytuację finansową wnioskodawcy – jeśli jego dochody przekroczą ustalone progi, oferta najmu może zostać odrzucona lub czynsz zostanie podniesiony do stawek rynkowych. Co więcej, resort przewidział mechanizm dostosowania wysokości opłat do realnych możliwości płatniczych lokatora, co ma zakończyć erę „sztywnego” czynszu komunalnego. W sytuacjach, gdy wnioskodawca nie spełni kryteriów dochodowych lub majątkowych, będzie musiał opróżnić lokal w ciągu zaledwie sześciu miesięcy od otrzymania decyzji odmawiającej.

Warto podkreślić, że mieszkanie komunalne to pomoc, a nie przywilej nadany raz na zawsze. Eksperci wskazują, że takie podejście pozwoli gminom na odzyskanie tysięcy lokali rocznie i przekazanie ich osobom, których sytuacja materialna rzeczywiście uniemożliwia wynajęcie mieszkania na wolnym rynku. Choć zmiany budzą ogromne emocje i lęk przed utratą dachu nad głową, resort podkreśla, że dla osób w prawdziwej potrzebie nowe przepisy nie będą zagrożeniem, a jedynie formalnością.

Finalnym celem jest stworzenie systemu, w którym wsparcie mieszkaniowe jest dynamiczne i realnie odpowiada na zmieniającą się sytuację majątkową obywateli, promując sprawiedliwość społeczną w dostępie do deficytowych dóbr publicznych.