Rewolucja w dowodach osobistych. Zmiana dotknie szczególnie jedną grupę, resort idzie na rękę

Fundament tożsamości w Polsce: ewolucja dokumentów i rola e-dowodu

W polskim porządku prawnym dokumenty tożsamości pełnią funkcję nadrzędną, stanowiąc bezsporny dowód posiadania polskiego obywatelstwa oraz potwierdzenie danych personalnych w obrocie prawnym. Najważniejszym z nich jest oczywiście dowód osobisty, jednak system opiera się na szerszym wachlarzu nośników, takich jak paszporty czy legitymacje służbowe. Każdy z tych dokumentów jest ściśle powiązany z numerem PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności), który stanowi unikalny identyfikator cyfrowy przypisany do każdego obywatela od momentu narodzin.

Posiadanie ważnego dowodu jest w naszym kraju obowiązkiem ustawowym dla każdej osoby pełnoletniej mieszkającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Brak tego dokumentu lub posługiwanie się egzemplarzem, którego termin ważności już upłynął, może skutkować problemami w urzędzie czy w banku, choć nie stanowi podstawy do ograniczenia dostępu do usług medycznych, do których uprawnienia można potwierdzić za pomocą numeru PESEL. Czy zastanawialiśmy się kiedyś, jak wiele operacji dziennie wymaga od nas potwierdzenia, kim naprawdę jesteśmy?

Obecna generacja dokumentów, wydawana od marca 2019 roku, to tak zwane e-dowody. Są one wyposażone w zaawansowaną warstwę elektroniczną (układ scalony z anteną), która pozwala na bezpieczną komunikację z systemami teleinformatycznymi. Dzięki takiemu rozwiązaniu dowód osobisty stał się czymś więcej niż tylko kawałkiem poliwęglanu ze zdjęciem. Pozwala on na korzystanie z podpisu osobistego, zaawansowanego podpisu elektronicznego oraz na logowanie się do portali administracji publicznej bez konieczności pamiętania haseł. Jest to ogromny skok jakościowy w porównaniu do papierowych książeczek z lat dziewięćdziesiątych, które były podatne na fałszerstwa i uszkodzenia mechaniczne.

Dekada ważności i smartfonowa rewolucja w cieniu unijnych rygorów

Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami dowód osobisty wydawany osobie dorosłej zachowuje swoją ważność przez równe dziesięć lat. Taki przedział czasowy nie jest przypadkowy i wynika przede wszystkim z konieczności okresowej aktualizacji wizerunku twarzy właściciela, która z upływem czasu ulega naturalnym zmianom. Dodatkowo technologia zabezpieczeń antyterrorystycznych oraz kryptograficznych starzeje się nadzwyczaj szybko. Dziesięcioletni okres ważności wpisuje się również w unijne rozporządzenie 2019/1157, które ujednolica standardy bezpieczeństwa dokumentów tożsamości w całej Wspólnocie i określa maksymalny czas ich ważności.

Krótszy, bo zaledwie pięcioletni okres ważności, dotyczy dzieci poniżej dwunastego roku życia, ponieważ ich wygląd zmienia się najdynamiczniej, a w ich dokumentach nie zamieszcza się jeszcze odcisków palców. Warto przypomnieć, że od 2021 roku w warstwie elektronicznej dowodów obowiązkowo zapisywane są dwie dane biometryczne: wizerunek twarzy oraz odciski palców, co ma niemal całkowicie wyeliminować kradzież tożsamości. Czy jednak w dobie wszechobecnych smartfonów plastikowa karta jest nam w ogóle jeszcze potrzebna?

Odpowiedzią na to pytanie jest aplikacja mObywatel, która zyskała status pełnoprawnego cyfrowego dokumentu tożsamości na mocy ustawy z maja 2023 roku. Pozwala ona na legitymowanie się telefonem w urzędach, bankach, na poczcie czy podczas kontroli biletów w pociągu. Dzięki temu rozwiązaniu mobilna identyfikacja stała się w Polsce powszechnym i chętnie wykorzystywanym standardem. Należy jednak pamiętać o kluczowym zastrzeżeniu: mObywatel nie zastępuje fizycznego dowodu w stu procentach. Jest on jego cyfrowym odzwierciedleniem, co oznacza, że aby profil w aplikacji był aktywny, musimy posiadać ważny dowód osobisty w formie plastikowej. W momencie, gdy ważność nośnika fizycznego wygasa, cyfrowe uprawnienia w telefonie są automatycznie blokowane przez system.

Zobacz też: 13 linii lotniczych odwołuje loty. Polacy drżą o swoje wakacje, tysiące połączeń nawet nie wystartuje

Piętnaście lat spokoju dla seniorów: szczegóły projektu i skutki techniczne

W obliczu postępującego starzenia się społeczeństwa, bowiem według prognoz GUS do 2050 roku osoby powyżej 65. roku życia będą stanowić niemal jedną trzecią populacji Polski, MSWiA przygotowało projekt nowelizacji, który wychodzi naprzeciw potrzebom najstarszych obywateli. Głównym założeniem zmian jest wydłużenie ważności dowodu osobistego dla osób, które ukończyły siedemdziesiąty rok życia, z obecnych dziesięciu do piętnastu lat. Jest to zmiana o charakterze strategicznym, mająca na celu odciążenie seniorów od konieczności częstego odwiedzania urzędów gminy, co dla osób z ograniczeniami ruchowymi bywa wyprawą ponad siły.

Ministerstwo argumentuje, że po siedemdziesiątce cechy biometryczne twarzy stabilizują się na tyle, że dodatkowe pięć lat nie wpłynie negatywnie na skuteczność weryfikacji tożsamości przez funkcjonariuszy czy urzędników. Polska podąża tu śladem niektórych państw zachodnich, które stosują podobne ułatwienia dla osób starszych, traktując je jako element polityki senioralnej.

Istnieje jednak istotny detal techniczny, o którym seniorzy muszą wiedzieć: warstwa elektroniczna dowodu, czyli certyfikat podpisu i identyfikacji, nadal będzie miała swój techniczny termin przydatności ograniczony do dziesięciu lat. Wynika to z faktu, że standardy szyfrowania danych muszą być regularnie odświeżane, by opierać się atakom hakerskim. Co to oznacza w praktyce? Po upływie dekady dowód osobisty seniora nadal będzie ważny jako dokument potwierdzający tożsamość i pozwalający na podróże, ale przestanie działać jako klucz elektroniczny do logowania się w sieci. Jeśli senior nie korzysta z funkcji e-dowodu, nie będzie musiał wymieniać dokumentu przez pełne piętnaście lat. Jeśli jednak zależy mu na cyfrowej aktywności, będzie mógł wymienić dokument wcześniej na własny wniosek.