Nie musisz chorować, by dostać L4. Nawet 60 dni zwolnienia

Formalności bez wychodzenia z domu i pułapki e-ZLA

Mechanizm uruchamiania zwolnienia na opiekę (zasiłku opiekuńczego) rozpoczyna się w gabinecie lekarskim, dokładnie tak samo, jak w przypadku własnej niedyspozycji. Lekarz wystawia dokument e-ZLA, który w ułamku sekundy trafia do systemu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i staje się widoczny na profilu PUE płatnika składek.

Warto jednak pamiętać, że samo wystawienie „elektronika” nie załatwia sprawy od strony finansowej. Kluczowe jest tutaj prawidłowe oznaczenie relacji z chorym, ponieważ to od tego zależy, czy system zakwalifikuje naszą nieobecność jako zasiłek opiekuńczy, czy jako standardową absencję chorobową.

Wielu pracowników popełnia błąd, sądząc, że automatyzm wysyłki dokumentu zwalnia ich z obowiązku komunikacji z firmą. Choć pracodawca widzi zwolnienie w systemie, dobrą praktyką i często wymogiem wewnętrznych regulaminów jest niezwłoczne poinformowanie przełożonego o przewidywanym czasie trwania opieki.

To istotne, ponieważ opieka nad członkiem rodziny rządzi się innymi prawami niż własna choroba – tutaj nie występuje etap wynagrodzenia chorobowego płaconego przez pracodawcę przez pierwsze 33 dni w roku. W przypadku opieki od pierwszego dnia ciężar finansowy przejmuje fundusz ubezpieczeń społecznych, wypłacając zasiłek w wysokości 80 procent podstawy wymiaru, uwzględniając w tym również soboty, niedziele i dni ustawowo wolne od pracy.

Zasiłek opiekuńczy wymaga również aktywności ze strony ubezpieczonego w postaci złożenia odpowiedniego wniosku. Bez wypełnienia druku ZUS Z-15A (w przypadku opieki nad dzieckiem) lub ZUS Z-15B (przy opiece nad innym członkiem rodziny), pieniądze po prostu nie wpłyną na konto.

ZUS ma teoretycznie 30 dni na wypłatę świadczenia od momentu skompletowania całej dokumentacji, jednak każda pomyłka w numerze PESEL podopiecznego lub brak oświadczenia o braku innych domowników mogących zapewnić opiekę drastycznie wydłuża ten proces, a w skrajnych przypadkach kończy się decyzją odmowną.

Limity, które musisz znać, zanim wybierzesz się do lekarza

Największa różnica między „moim L4” a „opieką na rodzinę” objawia się w kalendarzu. Przy własnej chorobie ogranicza nas tzw. okres zasiłkowy, czyli zazwyczaj 182 dni ciągłej niezdolności do pracy. W przypadku zasiłku opiekuńczego poruszamy się w sztywnych, rocznych limitach, które są wspólne dla wszystkich uprawnionych opiekunów i niezależne od liczby chorych w domu.

Podstawowa pula to 60 dni w roku kalendarzowym na opiekę nad dziećmi do lat 14. Jeśli jednak pociecha jest starsza lub musimy zaopiekować się chorym rodzicem, małżonkiem czy teściem, limit ten drastycznie kurczy się do zaledwie 14 dni w roku.

Co ciekawe, system jest bezlitosny dla dużych rodzin – te 60 lub 14 dni to „kredyt” na całe gospodarstwo domowe. Jeśli matka wykorzysta 40 dni na opiekę nad starszą córką, ojcu zostaje już tylko 20 dni na pozostałe dzieci.

Czy można te limity w jakiś sposób ominąć? Prawo przewiduje pewne wyjątki, na przykład dla dzieci z niepełnosprawnością, gdzie limity mogą być nieco wyższe, ale w standardowych sytuacjach po przekroczeniu 60. dnia w roku każda kolejna nieobecność w pracy na opiekę staje się nieobecnością usprawiedliwioną, ale bezpłatną.

Zobacz też: 1000 zł jednorazowego świadczenia dla rodziców. Takie warunki trzeba spełnić

Kontrola ZUS i ryzyko utraty świadczenia

W przypadku zwolnień na opiekę, kontrolerzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bywają bardziej dociekliwi niż przy standardowych „grypach”. Oprócz weryfikacji, czy chory rzeczywiście jest chory, ZUS bada przesłankę konieczności osobistego sprawowania opieki.

Jeśli podczas wizyty kontrolnej okaże się, że w domu przebywa inna zdrowa osoba, która mogłaby zająć się pacjentem (np. niepracująca babcia lub dorosły, bezrobotny brat), prawo do zasiłku może zostać zakwestionowane. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy ta druga osoba jest całkowicie niezdolna do pracy, chora lub prowadzi gospodarstwo rolne.

Należy również pamiętać o bezwzględnym zakazie wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej podczas przebywania na „opiece”. Wykorzystywanie tego czasu na remont mieszkania, wyjazd rekreacyjny czy dorabianie w innej firmie jest traktowane jako wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem.

Skutki takiej lekkomyślności są bolesne: utrata prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia oraz konieczność zwrotu pobranych już kwot wraz z odsetkami. W dobie cyfryzacji i mediów społecznościowych udowodnienie takich nadużyć stało się dla urzędników znacznie prostsze niż dekadę temu.