Napoje „zero” też mogą podrożeć. Co zmieni opłata cukrowa?

Napis „zero” na etykiecie zwykle oznacza brak cukru, ale nie brak słodkiego smaku. Zapewniają go m.in. aspartam, sukraloza czy acesulfam K, a przepisy obejmują takie substancje opłatą już od 2021 r. Planowana teraz zmiana nie wprowadza więc daniny dla napojów „zero” od początku, ale podnosi jej wysokość i rozszerza listę objętych produktów.

Napój bez cukru nie jest napojem bez opłaty

Obecnie za litr napoju zawierającego słodzik nalicza się 50 gr stałej opłaty. Ustawa podnosi tę stawkę do 70 gr. Nie ma przy tym znaczenia, czy produkt zawiera również cukier: do uruchomienia tej części daniny wystarczy słodzik wymieniony w przepisach.

Dla butelki napoju „zero” o pojemności 1,5 l oznacza to wzrost samej opłaty z 75 gr do 1,05 zł, czyli o 30 gr. Przy sześciu takich butelkach różnica wyniosłaby 1,80 zł.

Dla osoby kupującej taki napój sporadycznie zmiana może być niemal niezauważalna. Znacznie mocniej odczują ją osoby regularnie sięgające po napoje typu zero lub energetyki.

Nie oznacza to jednak, że cena na sklepowej półce wzrośnie dokładnie o wyliczoną kwotę. Opłatę rozlicza firma wprowadzająca napój na rynek, a producent i sklep mogą przenieść dodatkowy koszt na klienta w całości lub tylko częściowo. Mogą też zmienić marżę, pojemność albo skład produktu. W rządowej ocenie skutków nowych przepisów przyznano, że nie da się dziś przesądzić, jak koszt zostanie podzielony między firmy i konsumentów.

Ministerstwo Finansów uzasadnia podwyżkę względami zdrowotnymi i potrzebą zwiększenia pieniędzy na profilaktykę oraz leczenie chorób związanych z nadwagą. Branża ostrzega przed spadkiem sprzedaży i produkcji. Andrzej Gantner z Polskiej Federacji Producentów Żywności, cytowany przez „Wiadomości Handlowe”, szacuje możliwy spadek produkcji napojów na 15–30 proc. 
 

Energetyki odczują zmianę znacznie mocniej

Największy skok dotyczy napojów z kofeiną lub tauryną. Dodatkowa stawka za te składniki ma wzrosnąć z 10 gr do 1 zł za litr. Dziesięciokrotna podwyżka dotyczy jednego elementu opłaty, a nie całej ceny energetyka. Jeżeli produkt zawiera również słodzik, obie części daniny się sumują.

Weźmy półlitrowy energetyk bez cukru, ale ze słodzikiem i kofeiną. Dziś naliczona od niego opłata wynosi 30 gr, a po zmianie wzrosłaby do 85 gr. Różnica to 55 gr na jednym opakowaniu - nadal mówimy jednak o wzroście daniny, a nie przesądzonej podwyżce ceny.

W przypadku napojów z cukrem znaczenie ma także jego ilość. Stawka naliczana za zawartość przekraczającą ustawowy próg ma się podwoić, a maksymalna opłata wzrosnąć do 1,80 zł za litr. Ostateczne obciążenie konkretnego produktu będzie więc zależało od całego składu, a nie tylko od napisu na froncie butelki.

Nie tylko napoje „zero”. Lista produktów będzie dłuższa

Ustawa obejmuje opłatą wszystkie koncentraty służące do przygotowywania napojów - płynne, półpłynne i w proszku. Stawka ma wynosić 3 zł za litr albo kilogram koncentratu. Zmiana dotknie też niektórych słodzonych syropów sprzedawanych jako suplementy diety. Zwolnienie zachowają produkty w opakowaniach do 200 ml, np. część syropów na kaszel lub odporność.

Zmniejszy się również zakres zwolnienia dla napojów zawierających co najmniej 20 proc. soku i nie więcej niż 5 g cukru w 100 ml. Po zmianie preferencja pozostanie tylko wtedy, gdy nie dodano do nich słodzików, kofeiny ani tauryny. Sam wysoki udział soku nie wystarczy zatem do uniknięcia opłaty.

Zmiana nie obejmie całej półki z napojami w ten sam sposób. Wyroby na bazie mleka pozostają zwolnione, natomiast przy napojach roślinnych i izotonikach o naliczeniu opłaty zdecydują skład produktu oraz obecność cukru, słodzików, kofeiny lub tauryny.

Kiedy nowe stawki mogą wejść w życie?

Sejm uchwalił ustawę 22 października, a pięć dni później Senat wprowadził dwie poprawki redakcyjne, które nie zmieniły stawek. Ustawa wróciła do Sejmu, a następnie powinna trafić do prezydenta. Jeśli zakończy drogę legislacyjną w obecnym kształcie, nowe zasady zaczną obowiązywać 1 stycznia 2027 r.