Zaczęło się 27 stycznia. ZUS zyskał nowe uprawnienia, chodzi o zwolnienia lekarskie

Kontrola, która do tej pory budziła wątpliwości

Zwolnienia lekarskie od lat pozostają jednym z najbardziej wrażliwych elementów systemu ubezpieczeń społecznych. Z jednej strony są realnym wsparciem dla osób, które z powodów zdrowotnych nie mogą pracować, z drugiej – polem do nadużyć, które regularnie podnoszą instytucje kontrolne. Szczególne kontrowersje od dawna dotyczyły zwolnień związanych z opieką nad chorym członkiem rodziny.

W praktyce brakowało jednoznacznych zasad, które jasno określałyby zakres uprawnień kontrolnych oraz obowiązków osób korzystających z takiego zwolnienia. To prowadziło do niejasności zarówno po stronie ubezpieczonych, jak i urzędników. Pojawiały się pytania o granice prywatności, dostęp do dokumentacji medycznej oraz to, kto i w jakim zakresie może weryfikować zasadność takiej nieobecności w pracy.

Właśnie te wątpliwości stały się punktem wyjścia do zmian, które stopniowo zaczęły pojawiać się w przepisach. Ustawodawca zdecydował się na doprecyzowanie procedur, co – jak podkreślają eksperci – ma znacząco zmienić codzienną praktykę kontroli.

Nowe przepisy, nowe podejście do odpowiedzialności

Zmiany nie pojawiły się nagle i nie są jednorazową korektą. Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych została zaprojektowana jako pakiet rozwiązań, które będą wchodziły w życie etapami. Ich wspólnym mianownikiem jest uszczelnienie systemu i wyeliminowanie niejasności proceduralnych.

Jak podkreśla Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nowe regulacje mają przede wszystkim uporządkować sposób prowadzenia czynności kontrolnych. Dotyczy to nie tylko klasycznych zwolnień lekarskich, ale również zasiłków macierzyńskich oraz zwolnień związanych z opieką nad bliskimi. Kluczowe znaczenie ma tu etap zbierania materiału dowodowego, który trafia do lekarza orzecznika.

Zmiana podejścia oznacza, że ciężar odpowiedzialności zostaje wyraźniej rozłożony pomiędzy ubezpieczonego, lekarza wystawiającego zwolnienie oraz instytucję kontrolującą. To zapowiedź bardziej szczegółowych i – jak wskazują prawnicy – potencjalnie bardziej wnikliwych kontroli. Co dokładnie mogą one obejmować, wynika już wprost z nowych przepisów.

ZUS z nowymi uprawnieniami. Zmiany obowiązują od 27 stycznia

We wtorek, 27 stycznia, w życie weszły przepisy, które znacząco rozszerzają uprawnienia ZUS w zakresie kontroli zwolnień lekarskich. Zmiany są efektem nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podpisanej na początku stycznia przez prezydenta Karola Nawrockiego.

Nowe regulacje doprecyzowują zasady czynności kontrolnych, eliminując wcześniejsze niejasności interpretacyjne. Dzięki temu urzędnicy mogą sprawniej prowadzić postępowania i gromadzić dowody jeszcze przed przekazaniem sprawy lekarzowi orzecznikowi.

Jedną z kluczowych zmian jest objęcie zwolnień z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny takimi samymi zasadami kontroli, jakie obowiązują przy standardowym L4. Jak informuje „Dziennik Gazeta Prawna”, oznacza to, że ZUS może:

• żądać od ubezpieczonego udzielenia wyjaśnień i informacji dotyczących zwolnienia,
• pozyskiwać dokumentację medyczną chorego krewnego, np. rodzica lub małżonka,
• analizować dane dotyczące samego ubezpieczonego w kontekście zasadności zwolnienia.

To istotna zmiana, ponieważ wcześniej zakres takich kontroli nie był jednoznacznie określony. Teraz opieka nad członkiem rodziny jest formalnie traktowana na równi z klasycznym L4.

Nowe przepisy dotyczą również lekarzy. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wystawianiu zwolnień lekarskich, ZUS zyskał prawo do przekazywania zgromadzonej dokumentacji samorządom lekarskim oraz samorządom lekarzy dentystów. Dotyczy to także spraw związanych z cofnięciem prawa do wystawiania zaświadczeń lekarskich.

Co więcej, od 27 stycznia zmieniła się ścieżka odwoławcza. Odwołania od decyzji o cofnięciu uprawnień do wystawiania L4 będzie rozpatrywał prezes ZUS, a nie – jak wcześniej – minister właściwy do spraw pracy.

Zmiany obowiązujące od 27 stycznia pokazują, że system zwolnień lekarskich wchodzi w nowy etap. Doprecyzowanie przepisów i rozszerzenie uprawnień kontrolnych ZUS oznaczają większą przejrzystość, ale także większą odpowiedzialność po stronie ubezpieczonych i lekarzy. Choć celem reformy jest ograniczenie nadużyć, jej skutki będą odczuwalne dla wszystkich korzystających ze zwolnień – zwłaszcza tych związanych z opieką nad członkami rodziny. Wszystko wskazuje na to, że temat kontroli L4 jeszcze długo pozostanie w centrum uwagi.