System kaucyjny zniechęca do butelek. Polacy masowo wybierają inne rozwiązanie
System kaucyjny miał zmienić sposób, w jaki Polacy podchodzą do pustych butelek i puszek. Po kilku miesiącach działania widać jednak, że nowe zasady wpływają nie tylko na zwrot opakowań, ale także na decyzje podejmowane podczas zakupów. Część konsumentów zaczyna wybierać produkty, które pozwalają ograniczyć liczbę opakowań wymagających późniejszego odniesienia do sklepu. W jednej z kategorii sprzedaż wzrosła w pierwszym półroczu aż o 277 proc.
Nowe przyzwyczajenia pokazują, że kaucja zaczyna wpływać na strukturę całego rynku napojów. Konsumenci nie zawsze rezygnują z samego produktu. Czasem zmieniają jedynie sposób, w jaki go kupują lub przygotowują w domu. Korzystają na tym rozwiązania, które pozostają poza systemem kaucyjnym.
System kaucyjny działa już w 18 krajach Europy. W Polsce zwrócono miliardy opakowań
System kaucyjny nie jest polskim wynalazkiem. Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska działa obecnie w 18 państwach europejskich. Szwecja wprowadziła go dla plastiku i metalu już w 1984 roku, Finlandia w 1996 roku, a Norwegia w 1999 roku. Podobne rozwiązania funkcjonują m.in. w:
- Niemczech,
- Danii,
- Holandii,
- na Litwie,
- Łotwie,
- Słowacji,
- Węgrzech,
- w Rumunii,
- Austrii.
Efekty w najbardziej dojrzałych systemach są wysokie. W Niemczech poziom zbiórki opakowań objętych kaucją dochodzi do 97 proc., w Norwegii do 95 proc. w przypadku butelek PET, a Litwa w ciągu dwóch lat od uruchomienia swojego systemu osiągnęła poziom około 90 proc.
W Polsce system działa od 1 października 2025 roku. Kaucja wynosi 50 gr za plastikową butelkę do 3 litrów i metalową puszkę do 1 litra oraz 1 zł za szklaną butelkę wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Paragon nie jest potrzebny do odzyskania pieniędzy, ale opakowanie musi mieć odpowiednie oznaczenie i czytelny kod.
Skala systemu szybko wzrosła. Do końca marca 2026 roku Polacy zwrócili około 520 mln opakowań, a działało wtedy około 52 tys. punktów ich przyjmowania. Według najnowszych danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska przywołanych przez naTemat do końca lipca liczba zwróconych butelek i puszek wzrosła już do 3,2 mld, z czego około 900 mln przypadło na sam lipiec.
Celem systemu jest osiągnięcie co najmniej 77 proc. selektywnej zbiórki opakowań, a od 2029 roku 90 proc. Ma to oznaczać mniej odpadów w przestrzeni publicznej, więcej surowców trafiających ponownie do obiegu i mniejsze zużycie nowych tworzyw.
Polacy narzekają na kaucję. Problemem są kolejki, awarie i przechowywanie butelek
Pierwsze miesiące pokazały jednak również problemy systemu. W badaniu IBRiS dla "Rzeczpospolitej” z marca 2026 roku 50,5 proc. ankietowanych źle lub bardzo źle oceniło jego działanie, a pozytywną opinię miało 27,6 proc. Aż 48,1 proc. respondentów deklarowało wówczas, że jeszcze nigdy nie zwracało opakowań w ramach systemu.
Jednym z najczęściej zgłaszanych problemów są awarie i przepełnienie butelkomatów, a także kolejki tworzące się przy automatach. Problem był na tyle widoczny, że w kwietniu trafił do Sejmu w interpelacji dotyczącej utrudnień w zwrocie opakowań. Ministerstwo Klimatu przypomina natomiast, że jeśli automat w sklepie objętym obowiązkiem przyjmowania opakowań jest zepsuty lub pełny, klient nadal może domagać się ręcznego przyjęcia butelki i rozliczenia kaucji.
Kolejna niedogodność wynika z wymogu zachowania opakowania w odpowiednim stanie. Butelki nie powinny być zgniatane, ponieważ automat musi odczytać znak kaucji i kod kreskowy. W praktyce oznacza to konieczność przechowywania w domu dużych worków pustych opakowań, co część konsumentów krytykuje jako mało wygodne rozwiązanie.
Polacy zaczęli więc szukać sposobów na ograniczenie udziału w systemie bez rezygnowania z napojów. Rośnie zainteresowanie wodą w pięciolitrowych opakowaniach, których system nie obejmuje, filtrami do wody i saturatorami. Anna Dąbrowska z Auchan Polska potwierdziła wzrost sprzedaży pięciolitrowej wody, a podobne zjawisko obserwuje Carrefour.
Takie zachowania mogą mieć również skutki dla producentów. Jeśli konsumenci zaczną częściej wybierać opakowania pozostające poza systemem, firmy mogą dostosowywać do tego swoją ofertę. Kaucja przestaje być więc jedynie mechanizmem zbierania odpadów, zaczyna wpływać również na to, jakie produkty Polacy wkładają do koszyka.
Zobacz też: Padł kolejny rekord systemu kaucyjnego. Klient otrzyma setki złotych rabatu w Biedronce
Sprzedaż syropów wzrosła o 277 proc. Nie obejmuje ich system kaucyjny
Najbardziej spektakularny wzrost dotyczy syropów i koncentratów do przygotowywania napojów w domu. Z danych Centrum Monitorowania Rynku przywołanych przez Portal Spożywczy wynika, że wartość sprzedaży syropów do saturatorów w pierwszym półroczu 2026 roku zwiększyła się aż o 277 proc. Choć segment nadal jest stosunkowo niewielki, był najszybciej rosnącą kategorią w całej branży spożywczej. Rosnące zainteresowanie potwierdzają również Aldi i Auchan.
Mechanizm jest prosty. Zamiast kupować kolejne butelki gotowego napoju, konsument może przygotować go samodzielnie z wody i koncentratu. Jeden syrop SodaStream o pojemności 440 ml pozwala przygotować nawet 9 litrów napoju. Ceny zależą od smaku i miejsca zakupu, w oficjalnym sklepie producenta klasyczne syropy Pepsi, 7UP czy Mirinda kosztują obecnie około 29,99 zł, a inne warianty zaczynają się od około 19,99 zł.
Co istotne, opakowania po takich produktach nie są objęte systemem kaucyjnym. Wynika to z definicji napoju zawartej w przepisach. Napojem jest płyn przeznaczony do bezpośredniego spożycia, natomiast syrop czy koncentrat trzeba wcześniej rozcieńczyć. Nie spełnia więc kryterium produktu, którego opakowanie podlega obecnym zasadom kaucji.
Dla konsumenta oznacza to mniej butelek do przechowywania i odnoszenia do automatu, a przy regularnym korzystaniu z saturatora także możliwość przygotowywania wielu litrów napoju z jednego niewielkiego opakowania. Nie oznacza to jednak, że opakowanie po syropie znika z systemu gospodarki odpadami, nadal powinno zostać odpowiednio posegregowane.
Wzrost o 277 proc. pokazuje natomiast, że system kaucyjny może zmieniać rynek w sposób, którego nie widać wyłącznie w statystykach zwrotu butelek. Część Polaków dostosowuje swoje zakupy tak, aby płacić mniej kaucji i rzadziej korzystać z butelkomatów, a producenci syropów i urządzeń do przygotowywania napojów mogą stać się jednymi z beneficjentów tego trendu.
Obserwuj w Google News
